Almanya Fırsat Kartı (Chancenkarte), iş aramak amacıyla verilen geçici bir oturum iznidir ve kart sahibine kalıcı ya da tam zamanlı çalışma hakkı tanımaz. Nitelikli bir iş teklifi alan kişinin uygun çalışma oturumuna geçmek için yetkili Ausländerbehörde'ye ayrıca başvurması gerekir. Bu başvuru kural olarak Almanya içinden yapılabilir; ancak bu genel kural bireysel koşullara ve başvurulan oturum türüne göre farklılık gösterebilir.
Fırsat Kartının Çalışma Hakkı Sınırı
AufenthG §20a/2 uyarınca Such-Chancenkarte (ilk iş arama Fırsat Kartı) sahibinin olağan çalışma hakkı haftalık ortalama en fazla 20 saattir. Bu sınır yalnızca iş arama sürecindeki geçici bir imkân olarak düzenlenmiştir. Haftada 20 saati aşan veya tam zamanlı bir iş kabul edildiğinde kart kendiliğinden çalışma iznine dönüşmez; nitelikli istihdam için ayrı bir oturum türüne geçilmesi gerekir. Folge-Chancenkarte'de (devam Fırsat Kartı) ise AufenthG §20a/5 uyarınca bu saatlik sınır uygulanmaz.
İş Bulunca İzlenecek Adımlar
İş teklifi alındığında yapılması gereken ilk adım, yetkili Ausländerbehörde'ye uygun çalışma oturumu için başvurmaktır. Başvuru sürecinde işverenden Erklärung zum Beschäftigungsverhältnis adlı istihdam bildirim formu alınır. Ausländerbehörde, gerekli gördüğü hâllerde Bundesagentur für Arbeit'in (Federal İş Ajansı) onayını bu form üzerindeki bilgiler doğrultusunda talep eder.
Mevcut oturum izni süresi dolmadan yeni oturum başvurusu yapılırsa, AufenthG §81/4 uyarınca kural olarak eski oturum izni yabancılar makamının kararına kadar geçerliliğini sürdürür. Bununla birlikte bu kural, Such-Chancenkarte kapsamındaki 20 saatlik çalışma sınırını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. AufenthG §81/5a belirli koşullarda gelecekteki oturumun öngördüğü çalışma hakkının önceden kullanılmasına imkân tanıyabilir; bunun Fiktionsbescheinigung üzerinde açıkça gösterilmesi gerekir.
Nitelikli İstihdam Şartı
AufenthG §2/12b'ye göre nitelikli istihdam, üniversite eğitimi veya nitelikli mesleki eğitimle kazanılan bilgi ve becerilerin gerekli olduğu işi ifade eder. Yardımcı nitelikteki, basit vasıfsız ya da özel mesleki bilgi gerektirmeyen işler bu tanımın dışında kalır. Kalıcı çalışma oturumuna geçiş başvurusunda bu ayrım belirleyicidir: yardımcı ve yarı vasıflı işler, nitelikli istihdam şartını karşılamaz. Bu kural Folge-Chancenkarte için de geçerlidir; devam kartı da vasıfsız ya da yarı vasıflı iş için verilmez.
Nitelikli İşgücü Göçü reformuyla §18a ve §18b kapsamında çalışmak için işin kişinin diplomasıyla birebir aynı alanda olması koşulu kaldırılmıştır. Yeterliliği gerektiği biçimde tanınmış olan kişi, nitelikli bir iş bulmak kaydıyla diploma alanının dışındaki pozisyonlara da başvurabilir. Düzenlemeye tabi meslekler bu kuralın istisnası olarak belirtilmektedir.
Hangi Oturum Türlerine Başvurulabilir
Fırsat Kartı sonrasında değerlendirilebilecek çalışma oturumları arasında mesleki deneyimli çalışanlar için tasarlanan oturum türü de yer alabilir. Bu oturum, yabancı yeterliliği tam olarak tanınmamış olmakla birlikte yabancı ülkede devlet tarafından tanınmış yeterliliği, gerekli mesleki deneyimi ve uygun nitelikli işi bulunan kişilere yönelik bir seçenek olarak öne çıkmaktadır. Bu oturum türünün dayandığı kanun maddesi ve özel koşulları her somut başvuruda ayrıca incelenmesi gereken konular arasındadır.
AufenthG §18/4 uyarınca §18a, §18b, §18g ve §19c kapsamındaki oturumlar kural olarak en fazla dört yıl süre için verilir. İş sözleşmesi veya Bundesagentur für Arbeit onayı daha kısa süreli ise oturum izni sözleşme süresine üç ay eklenerek, dört yılı aşmamak kaydıyla düzenlenebilir.
Fırsat Kartı için yeterli sayılan diploma, §18a veya §18b kapsamındaki nitelikli çalışan oturumuna geçiş için otomatik olarak geçerli olmayabilir. İki oturum türünün yeterlilik şartları ayrıdır ve her somut başvuruda bağımsız biçimde incelenmesi gerekir.
AB Mavi Kart ve Bundesagentur für Arbeit Onayı
AufenthG §18g/1 kapsamındaki AB Mavi Kart başvurularında normal maaş eşiği karşılandığında kanun, Bundesagentur für Arbeit onayı aranmaksızın kart verilmesini öngörür. Bununla birlikte daha düşük maaş eşiğinin uygulandığı eksik meslek kategorisindeki ya da yeni mezun olan başvurularda Bundesagentur für Arbeit onayı sürece dahil olabilir.
Kabul Edilmeyen İstihdam Modelleri
Personel kiralama (Zeitarbeit/Arbeitnehmerüberlassung) modelinde çalışan, fiilen iş yapacağı şirkete değil aracı ajansa bağlı olmaktadır. Bu tür istihdam ilişkileri Fırsat Kartı sonrasında kalıcı çalışma oturumuna geçiş bakımından genel olarak kabul edilmez. Başvuru sahibinin fiilen çalışacağı işverenle sözleşme kurmuş olması beklenir.
Eş ve Aile Birleşimi
Such-Chancenkarte, geçici niteliği nedeniyle kendi bağımsız oturum hakkına sahip olmayan eş için aile birleşimi oturumuna genel olarak uygun görülmemektedir. Nitelikli çalışma oturumuna geçildiğinde aile birleşimi gündeme gelebilir.
Serbest Çalışmayı Seçenler
Ücretli istihdam yerine serbest çalışmayı tercih eden Fırsat Kartı sahibi, AufenthG §21 kapsamındaki serbest çalışma oturumu türlerinden birine yerel Ausländerbehörde aracılığıyla başvurabilir. Such-Chancenkarte, sınırsız serbest çalışma hakkı tanıyan bir oturum sayılmaz.
Fırsat Kartıyla iş bulunca Türkiye'ye dönmek gerekiyor mu?
Hayır, kural olarak gerekmiyor. İş teklifi aldıktan sonra çalışma oturumu başvurusu Almanya içinden yapılabilir. Ancak bu genel kural bireysel koşullara ve başvurulan oturum türüne göre farklılık gösterebilir.
Fırsat Kartı çalışma iznine otomatik dönüşür mü?
Hayır. Tam zamanlı veya haftada 20 saati aşan bir işe kabul edilmek, kartı kendiliğinden çalışma iznine dönüştürmez. Uygun çalışma oturumu için Ausländerbehörde'ye ayrıca başvurulması gerekir.
Fırsat Kartıyla haftada kaç saat çalışılabilir?
Such-Chancenkarte kapsamında olağan çalışma hakkı AufenthG §20a/2 uyarınca haftalık ortalama en fazla 20 saattir. Folge-Chancenkarte'de ise AufenthG §20a/5 uyarınca bu sınır uygulanmaz.
Diploma alanıyla ilgisi olmayan bir işte Fachkraft oturumu alınabilir mi?
§18a ve §18b kapsamında işin diplomayla birebir aynı alanda olması şartı Nitelikli İşgücü Göçü reformuyla kaldırılmıştır. Yeterliliği gerektiği şekilde tanınmış olan kişi, nitelikli olmak kaydıyla farklı bir alanda iş için de başvurabilir. Düzenlemeye tabi meslekler bu kuralın istisnası olarak belirtilmektedir.
Vasıfsız bir iş, çalışma oturumuna geçiş için yeterli sayılır mı?
Hayır. Yardımcı nitelikteki ve yarı vasıflı işler, kalıcı çalışma oturumuna geçiş için aranan nitelikli istihdam şartını karşılamaz. Aynı kural Folge-Chancenkarte için de geçerlidir; bu kart da vasıfsız ya da yarı vasıflı iş için verilmez.
Oturum başvurusu sürerken çalışmaya başlanabilir mi?
AufenthG §81/4 uyarınca mevcut oturum izni süresi dolmadan yeni oturum başvurusu yapılırsa, eski oturum izni kural olarak yabancılar makamının kararına kadar geçerliliğini sürdürür. Ancak bu kural, Such-Chancenkarte'deki 20 saatlik çalışma sınırını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. AufenthG §81/5a belirli koşullarda gelecekteki oturumun çalışma hakkının önceden kullanılmasına imkân tanıyabilir; bunun Fiktionsbescheinigung üzerinde gösterilmesi gerekir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy