Çifte vatandaşlık, aynı kişinin iki ülke vatandaşlığını birlikte taşımasıdır. Haklar ve yükümlülükler genellikle her iki ülkede de doğar. Bu genellikle kaydı, her olayda kapsamın aynı olacağını göstermez. ABD hukuku, vatandaşını ikinci bir vatandaşlık ile Amerikan vatandaşlığı arasında tercihe zorlamaz.
Ortaya çıkış yolları ve devletlerin tutumu
Statü her kişide aynı sebeple kurulmaz. Doğum, soybağı, evlilik veya naturalization bu sonucu kimi zaman doğurabilir. Ayrı ülkelerin vatandaşlık kurallarının aynı kişi üzerinde aynı anda işlemesi de çifte vatandaşlık yaratabilir. Anılan yollar her olayda kendiliğinden aynı sonucu vermez.
ABD hukuku, vatandaşının ikinci bir vatandaşlık taşımasını kendiliğinden bitirmez. Kişiden diğer vatandaşlığını bırakması da zorunlu olarak istenmez. Bu sonuçlar ABD hukuku yönündendir. Bazı ülkeler çifte vatandaşlığı hiç kabul etmez; bazıları belirli sınırlamalar getirir. ABD tarafında statünün mümkün olması, diğer ülkenin hukukunun da bunu kabul edeceği anlamına gelmez.
Naturalization, bağlılık yemini ve ikinci vatandaşlık
Kişi naturalization ile ABD vatandaşı olduğunda, önceki vatandaşlığın Amerikan hukuku bakımından otomatik olarak bittiği söylenemez. Önceki vatandaşlığın sürüp sürmeyeceği çoğu zaman ilgili yabancı devletin kendi kurallarına bağlıdır. Bu kayıt, her yabancı hukukta vatandaşlığın aynı yönde devam edeceği veya sona ereceği anlamına gelmez.
Naturalization tamamlanırken Oath of Allegiance zorunludur. Kişi yemini kamu töreninde eder ve ABD Anayasası'na bağlılık gösterir. Beyanda, yabancı hükümdara, yabancı devlete veya egemenliğe karşı bütün sadakat bırakılır. Bu terk, renounce and abjure edilerek açıklanır.
Yemin, ABD yönünden anayasal ve siyasal bir sadakat sözü verir. Diğer devletin hukukuna göre yabancı vatandaşlığın devam edip etmeyeceğini ise kendi başına belirlemez.
Vatandaşlığa alınacak kişi, ABD Anayasası'na bağlılık ve ABD'nin iyi düzenine elverişli bir eğilim göstermelidir. Anayasal ilkelere bağlılığını ve uygun moral karakterini de göstermesi gerekir.
Giriş ve çıkışta pasaport kullanımı
ABD vatandaşlarının tamamı, çifte vatandaşlar da içinde olmak üzere, ABD'ye girişte ve ABD'den çıkışta ABD pasaportu kullanmak zorundadır. Çifte vatandaşlık bu yükümü kaldırmaz.
Çifte vatandaş, ikinci vatandaşlığının ülkesine girerken ve çıkarken o devletin pasaportunu kullanmak zorunda olabilir. Bu bir olasılıktır ve her devlet için kesin bir zorunluluk hâline getirilemez.
İki devlete karşı hak, yükümlülük ve olası çatışma
Kişi her iki devlete karşı belirli bir sadakat, yükümlülük ve hukuki bağ taşıyabilir. Statü bu nedenle hem avantaj hem de çatışma alanı oluşturabilir.
Haklar ve borçlar hem ABD'ye hem de diğer vatandaşlık devletine karşı doğabilir. İki devletin de kendi hukukunu uygulama hakkı vardır. Bu yüzden yükümlülükler çatışabilir. Çatışma ülkeye göre değişir ve askerlik, vergi, kimlik kaydı, pasaport kullanımı veya aile hukuku işlemleri gibi alanlarda görülebilir.
Başka bir ülke, çifte vatandaş üzerinde daha güçlü bir sadakat iddiası kurabilir. O ülkenin makamları kişiyi öncelikle kendi vatandaşı kabul edebilir.
İkinci vatandaşlığın ülkesinde konsolosluk yardımı
ABD konsolosluk yardımı, kişinin diğer vatandaşı olduğu ülkede sınırlanabilir. Yerel makamlar onu Amerikan vatandaşı saymak yerine önceliği kendi vatandaşlığına verebilir. Konsolosluğa bildirim yapılmayabilir veya konsolosluk erişimi kısıtlanabilir.
ABD vatandaşlığının kaybında fiil ve niyet
Yabancı bir devlette naturalize olmak, ABD vatandaşlığını tek başına kaybettirmez. Kaybın doğması için belirli fiillerin yanında ABD vatandaşlığından vazgeçme niyeti de aranır. Ölçü, 8 U.S.C. § 1481 ile ilişkilidir.
8 U.S.C. § 1481 kapsamında anılan davranışlar arasında yabancı devlette naturalize olmak da vardır. Yabancı devlete bağlılık yemini etmek, belirli koşullarda yabancı silahlı kuvvetlerde hizmet etmek, yabancı devlette belirli kamu görevlerini kabul etmek ve usulüne uygun biçimde vatandaşlıktan çıkmak da bu haller arasındadır. Anılan her hal bakımından yalnız davranış yetmez. ABD vatandaşlığını bırakma kastı ayrıca aranır.
Başka bir devletin vatandaşlığını kazanmak, o devletin pasaportunu taşımak veya onunla hukuki bağ kurmak ABD vatandaşlığını her zaman düşürmez. Asıl risk, bu fiillerin Amerikan vatandaşlığını terk etme niyetiyle birleşmesidir.
Yabancı silahlı kuvvetlerde hizmet ile yabancı hükümette belirli görevler, INA 349(a)(3), INA 349(a)(4) ve 8 U.S.C. § 1481 çerçevesinde ele alınır. Bu fiiller ancak gönüllü iseler ve ABD vatandaşlığından vazgeçme niyetiyle birleşirlerse kayıp riski doğurabilir. Değerlendirme her somut olayın kendi olgularına göre yapılır. Risk ihtimali, vatandaşlığın her halde kaybedileceği anlamına gelmez.
Yabancı devletle kamusal veya askerî bir ilişki kurulması, çifte vatandaşın ABD vatandaşlığını otomatik biçimde ve kendiliğinden sona erdirmez.
Vatandaşlıktan çıkışın usulü
Vatandaşlıktan vazgeçiş, kişi yabancı bir ülkedeki ABD büyükelçiliğine veya konsolosluğuna bizzat giderek yapılabilir. İşlemin geçerli olabilmesi, yeminin konsolosluk görevlisi veya diplomatik memur önünde bizzat imzalanmasına bağlıdır.
Gelişigüzel bir söz veya sosyal medya paylaşımı, vatandaşlıktan çıkış sonucu doğurmaz. Çıkış işlemi ağır hukuki sonuçlar taşır, belirli bir usule bağlıdır ve resmî incelemeden geçer.
Uygun biçimde tamamlanan dosyada Certificate of Loss of Nationality düzenlenebilir. 22 CFR § 50.51, vatandaşlık kaybı tespitlerinin gözden geçirilebileceğini gösterir. Ne belgenin düzenlenmesi ne de tespitin gözden geçirilmesi her dosya için zorunlu bir sonuçtur.
Naturalization incelemesinde diğer vatandaşlık
Kişinin yalnızca başka bir vatandaşlığı bulunması naturalization'ı engellemez. Rejimin üzerinde durduğu başlıca noktalar lawful permanent residence, continuous residence, physical presence, good moral character ve Oath of Allegiance gibi şartlardır. İkinci vatandaşlık, ret için tek başına sebep oluşturmaz.
Güçlük, ikinci vatandaşlığın kendisinden değil, bu bağa dair bilgilerin eksik bırakılmasından, yanlış yazılmasından ya da birbiriyle çelişmesinden doğabilir.
Sık sorulan sorular
ABD hukuku çifte vatandaşlıkta seçim yaptırır mı?
Hayır. ABD hukuku, vatandaşını ikinci bir vatandaşlık ile ABD vatandaşlığı arasında tercihe zorlamaz. İkinci vatandaşlığın taşınmasına kendiliğinden son verilmez ve diğer vatandaşlıktan çıkılması zorunlu olarak istenmez.
Yabancı ülkede vatandaş olmak ABD vatandaşlığını düşürür mü?
Hayır, tek başına düşürmez. Yabancı devlette naturalize olmak ABD vatandaşlığını kendiliğinden kaybettirmez. Kaybın söz konusu olması için belirli fiilin yanında ABD vatandaşlığından vazgeçme niyeti de aranır. Bu ölçü 8 U.S.C. § 1481 ile bağlantılıdır.
Çifte vatandaş ABD'ye hangi pasaportla girer?
ABD pasaportuyla girer ve ABD'den bu pasaportla çıkar. Çifte vatandaşlar dahil ABD vatandaşlarının tamamı, ABD'ye girişte ve çıkışta ABD pasaportu kullanmak zorundadır.
Bağlılık yemini diğer ülke vatandaşlığını bitirir mi?
Yabancı vatandaşlığın diğer devlet hukukuna göre devam edip etmeyeceği, bağlılık yeminiyle kendi başına belirlenmez. Yemin, ABD'ye anayasal ve siyasal bir sadakat taahhüdüdür.
ABD vatandaşlığından sosyal medya yazısıyla çıkılır mı?
Hayır. Gündelik beyan ve sosyal medya paylaşımı vatandaşlıktan çıkış sonucu doğurmaz. Kişi, yabancı ülkedeki bir ABD büyükelçiliği veya konsolosluğunda bizzat bulunarak vazgeçiş işlemini yapabilir. Geçerlilik, yeminin konsolosluk görevlisi veya diplomatik memur önünde bizzat imzalanmasına bağlıdır.
Başka ülke vatandaşlığı naturalization'ı engeller mi?
Hayır. Yalnızca başka bir vatandaşlığa sahip olmak naturalization engeli değildir. Bu durum, naturalization reddi için tek başına sebep de sayılmaz.
Yabancı devlet görevi ABD vatandaşlığını otomatik bitirir mi?
Hayır. Yabancı devletle kamusal veya askerî ilişki, ABD vatandaşlığını otomatik ve kendiliğinden sona erdirmez. Yabancı silahlı kuvvetlerde hizmet ya da yabancı hükümette belirli bir görev, gönüllülük ve vazgeçme niyetiyle birleşirse kayıp riski doğurabilir. Her olay kendi olgularına göre ele alınır.
Diğer ülkede ABD konsolosluk yardımı sınırlanabilir mi?
Evet, sınırlanabilir. Çifte vatandaş, diğer vatandaşı olduğu ülkede önce o ülkenin vatandaşı görülebilir. Konsolosluğa bildirim yapılmayabilir veya konsolosluk erişimi kısıtlanabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy