Almanya’da vatandaşlık başvurusunda temel hüküm Staatsangehörigkeitsgesetz (StAG) §10’dur. Başvuran, kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu aile bireylerinin geçimini, Sosyal Kanun’un İkinci Kitabı (SGB II) veya On İkinci Kitabı (SGB XII) kapsamındaki yardımlara başvurmadan karşılayabilmelidir.
Geçim ihtiyacı ve kullanılabilir kaynaklar
Geçim değerlendirmesi, öngörülen geçim ihtiyacı ile fiilen kullanılabilir kaynak veya gelirlerin karşılaştırılmasına dayanır. Bu karşılaştırma, başvurunun yalnızca bir gelir belgesine indirgenmeden, ihtiyaç ve eldeki imkânlar birlikte ele alınarak yapılır.
Geçim ihtiyacı; günlük yaşam ihtiyaçlarını, varsa ek ihtiyaçları ve konut ile ısınma giderlerini kapsar. Değerlendirme bu kalemler üzerinden kurulur.
SGB II ve SGB XII yardımlarının sonucu
SGB II veya SGB XII yardımları kural olarak engel oluşturur. İstisna yoksa bu yardımların alınması hâlinde vatandaşlık talebi hakkı bulunmaz.
Kişi fiilen SGB II veya SGB XII almıyor olsa bile, karar anında bu yardımlara hukuken hak kazanıyorsa bu durum geçimin kalıcılığına ilişkin öngörüde dikkate alınır.
Wohngeld, bazı şartlarda yeterli geçim güvencesi varsayımını zayıflatabilir. Bu sonuç her Wohngeld kullanımı için aynı şekilde ortaya çıkmaz; değerlendirme ilgili şartlara bağlıdır.
Yardım alanlar için öngörülen istisnalar
StAG §10, SGB II veya SGB XII yardımı alanlara ilişkin üç istisna grubu düzenler. Bunlar; belirli işçi kuşağı ile bazı eşler, tam zamanlı çalışıp son 24 ayın en az 20 ayında bu şekilde çalışanlar ve tam zamanlı çalışan eş ile reşit olmayan çocukla aile birliği içinde yaşayanlardır. Birinci grupta yardım alınmasının kişinin kendi kusurundan kaynaklanmaması aranır.
Bu istisnalar her dosyada kendiliğinden kabul anlamına gelmez. İdare, istisna grubuna giren başvurularda da geçimin sürdürülebilirliğine ilişkin değerlendirme yapar.
Belirli tarihlerden önce işçi anlaşmalarıyla gelenler, DDR sözleşmeli işçileri ve bazı eşler bakımından SGB II veya SGB XII alınmasının kusur sayılmaması hâlinde geçim şartından vazgeçilebilir.
Tam zamanlı çalışma, tek bir sabit haftalık saate göre değil, ilgili sektörün veya işyerinin standardına göre belirlenir. Kısmi süreli çalışma ve mini-job tam zamanlı çalışma sayılmaz.
Tam zamanlı çalışan eş ve reşit olmayan çocuk grubunda aile birliği içinde yaşamak aranır. Bu istisna dar yorumlanır. Çocuk artık bakım gerektirmiyorsa başvuranın çalışmaması kapsam dışında kalabilir; istisnanın amaç dışı genişletilmesi kabul edilmez.
Geçimin kalıcı olup olmadığı
Geçimin yalnızca anlık durumu değil, kalıcı olup olmadığı da değerlendirilir. Bu öngörüde geçmiş çalışma ve gelir seyri ile mevcut mesleki ve ekonomik durum dikkate alınır.
En az beş yıldır SGB II veya SGB XII almadan kendi gelirleriyle kendisini ve bakmakla yükümlü olduğu aile bireylerini geçindiren kişi için, kural olarak yakın gelecekte bu yardımlara ihtiyaç duyulmayacağı varsayılır.
Geçmişteki bazı davranışlar, örneğin on yıldan uzun süre önce gerçekleşmişse, artık dikkate alınmayabilir. Uzun süre çalışmama veya emeklilik birikimi yapmama ise olumsuz ağırlık yaratabilir.
Geçime ilişkin kanıtlar
Başvurandan gelir, varlık, sağlık ve bakım sigortası ile gerekliyse yaşlılık güvencesine ilişkin güncel kanıtlar sunması beklenir. Serbest çalışmada çoğu zaman son iki yılın vergi kararları istenir.
Başvuranın kendi geliri yoksa fakat eşine veya anne-babasına karşı yasal bakım ya da nafaka alacağı bulunuyorsa, bakmakla yükümlü kişinin gelir kanıtları sunulur.
Gelir düşükse veya kişinin hangi kaynakla geçindiği açık değilse vatandaşlık makamı Jobcenter ya da Sozialamt’tan görüş isteyebilir. Bu olanak her başvuru için zorunlu bir işlem olarak düzenlenmiş değildir.
Vatandaşlıkta geçim hangi yardımlar alınmadan sağlanmalıdır?
Başvuran, kendisinin ve bakmakla yükümlü olduğu aile bireylerinin geçimini SGB II veya SGB XII kapsamındaki yardımlara başvurmadan karşılayabilmelidir.
SGB II veya SGB XII almak başvuruyu nasıl etkiler?
İstisna yoksa SGB II veya SGB XII alınması hâlinde vatandaşlık talebi hakkı bulunmaz. Yardım fiilen alınmasa bile karar anında bu yardımlara hukuken hak kazanılması, kalıcılık öngörüsünde dikkate alınır.
Yardım alanlar için istisna otomatik kabul sağlar mı?
Hayır. SGB II veya SGB XII alanlara ilişkin istisnalar her dosyada kendiliğinden kabul anlamına gelmez; idare yine geçimin sürdürülebilirliğini değerlendirir.
Beş yıllık kendi geliri ne sonuç doğurur?
En az beş yıldır SGB II veya SGB XII olmadan kendi gelirleriyle geçinen kişi bakımından, kural olarak yakın gelecekte bu yardımlara ihtiyaç duyulmayacağı varsayılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy