Serbest Meslek İkamet İzninin Yasal Dayanağı ve Kapsamı
Almanya'da serbest meslek faaliyeti yürütmek amacıyla ikamet izni verilmesinin temel hukuki dayanağı Alman İkamet Kanunu'nun (AufenthG) 21. maddesinin 5. fıkrasıdır. Alman ikamet hukukunda ticari girişimcilik ile serbest meslek icrası birbirinden ayrılmıştır. Şirket kurma ve bağımsız ticari işletme yürütme faaliyetleri AufenthG m. 21/1 kapsamında ele alınırken; bağımsız danışman, yazar, sanatçı veya benzeri serbest meslek mensuplarının faaliyetleri AufenthG m. 21/5 hükmüne tabidir.
Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının serbest meslek icra etmek üzere Almanya'ya yerleşebilmeleri için yetkili dış temsilcilikler üzerinden amaca uygun ulusal D tipi vize almaları kuraldır. Turistik veya kısa süreli ziyaret amacıyla temin edilen Schengen C tipi vizeler, serbest meslek icrasıyla Almanya'da ikamet hakkı elde etmek bakımından kural olarak yeterli sayılmaz.
Mesleki Yeterlilik Belgeleri ve Faaliyet Sözleşmeleri
Vize başvurusunda, yürütülecek faaliyetin niteliğine uygun mesleki birikimin somutlaştırılması beklenir. İlgilinin kariyer geçmişini özetleyen özgeçmişin yanı sıra diplomalar, yeterlilik sertifikaları, çalışma belgeleri, bonservisler, önceki serbest meslek icrasını teyit eden evraklar ve yabancı dil belgeleri başvuru dosyasına eklenir.
Türkiye'den yapılan serbest meslek vizesi başvurularında yetkili dış temsilcilikler tarafından proje bazlı ücret sözleşmesi veya niyet mektubu sunulması talep edilmektedir.
İlgili mesleğin icrası kanunen özel bir ruhsat, lisans ya da mesleki izin gerektiriyorsa, söz konusu iznin başvuru yapılmadan önce alınmış olması ya da ilgili yetkili idari makam tarafından bu iznin verileceğinin taahhüt edilmiş bulunması zorunludur.
Sağlık Sigortası Kapsamı ve Yaş Sınırı Şartı
Başvuru sahibinin ibraz edeceği sağlık sigortası poliçesi nitelikli bir güvence sağlamak zorundadır. Yalnızca acil müdahaleleri kapsayan standart seyahat sağlık sigortaları yeterli kabul edilmez; sunulan poliçenin hem ayakta hem de yatarak tedavi masraflarını karşılayacak nitelikte olması gerekir.
Kırk beş yaşını doldurmuş bulunan serbest meslek mensuplarının ikamet başvurularında AufenthG m. 21/3 hükmü uyarınca yeterli yaşlılık ve emeklilik güvencesinin bulunması şartı aranır. Bu gereklilik m. 21/5 kapsamındaki serbest meslek oturum izni incelemelerinde de göz önünde tutulur.
İkamet İzninin Süresi ve Süresiz Oturuma Geçiş
Serbest meslek faaliyeti gerekçesiyle verilen oturum izni başlangıçta en fazla üç yıla kadar düzenlenir. Bu sürenin hitamında planlanan serbest meslek faaliyetinin başarılı şekilde sürdürülmesi ve ilgilinin geçimini kendi kazancıyla temin edebilmesi halinde oturum izninin uzatılması mümkündür.
AufenthG m. 21/1 kapsamındaki ticari girişimciler bakımından öngörülen üç yıllık özel yerleşim izni mekanizması serbest meslek mensuplarına uygulanmaz. AufenthG m. 21/5 hükmünün m. 21/4'ün serbest meslek kategorisine uygulanmayacağını düzenlemesi sebebiyle serbest meslek sahipleri süresiz oturuma genel olarak en erken beş yıl sonra başvurabilir.
Almanya'da Bulunanlar ve Mezunlar İçin Özel Hükümler
Almanya'da başka bir yasal gerekçeyle yürürlükte olan oturum iznine sahip yabancılara, mevcut ikamet amaçlarının muhafazası ve diğer yasal düzenlemeler gereğince aranan mesleki izinlerin temin edilmesi kaydıyla AufenthG m. 21/6 uyarınca bağımsız çalışma izni verilebilir.
Almanya'daki devlet üniversitelerinden veya devletçe tanınan yükseköğretim kurumlarından mezun olanlar ile belirli araştırmacılar ve bilim insanları bakımından AufenthG m. 21/2a düzenlemesi tatbik edilir. Bu kişilerin planladıkları bağımsız faaliyetin eğitimleri veya araştırma faaliyetleriyle bağlantılı olması hâlinde, m. 21/1'deki klasik şartlardan farklı bir rejimden yararlanmaları mümkündür.
AufenthG m. 21 kapsamındaki bağımsız çalışma başvurularının incelenmesi sürecinde, faaliyetin yürütüleceği yerdeki yetkili meslek kuruluşları, kamu mercileri ve mesleki izin makamları değerlendirme aşamasına dahil edilebilir.
Serbest meslek vizesi için Almanca dil belgesi zorunlu mudur?
AufenthG m. 21/5 kapsamında tüm meslek grupları için genel ve yeknesak bir Almanca dil sertifikası şartı öngörülmemiştir. Bununla birlikte icra edilecek serbest mesleğin niteliği, müşteri çevresi veya mesleki ruhsat süreçleri somut duruma göre Almanca bilgisi sunulmasını gerektirebilir.
Turistik Schengen vizesi ile serbest meslek icra edilebilir mi?
Almanya'ya serbest meslek faaliyeti amacıyla yerleşmek üzere ulusal D tipi vize alınması kuraldır. Turistik veya kısa süreli kalış amacıyla alınan Schengen C tipi vizeler kural olarak serbest meslek amacıyla yerleşmeye olanak tanımaz.
Freelance çalışanlar üç yıl sonunda kalıcı yerleşim izni alabilir mi?
Hayır. Ticari girişimcilere AufenthG m. 21/4 ile tanınan üç yıllık yerleşim izni imkânı serbest meslek sahiplerini kapsamaz; serbest meslek mensupları süresiz yerleşim iznine kural olarak en erken beş yıllık ikamet süresinin ardından başvurabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy