Alman vatandaşlığı her olayda kendiliğinden sona ermez. Birden fazla vatandaşlığı bulunan kişi, yazılı beyanla ve yetkili makamın onayıyla vatandaşlıktan vazgeçebilir. 27.06.2024 tarihinden önce kişinin kendi başvurusuyla yabancı bir vatandaşlık edinmesi halinde eski kurallar uyarınca kayıp doğmuş olabilir. Alman vatandaşlığının yanında başka bir devletin vatandaşlığı da bulunan kişinin, gerekli izin olmaksızın o devletin silahlı kuvvetlerine katılması da kayba yol açabilir. Hukuka aykırı biçimde verilmiş vatandaşlık kararı, kanunda sayılan elde etme biçimleri varsa geri alınabilir. Çocuk bakımından ise belirli koruma hallerinde vatandaşlık sona ermez. 27.06.2024 itibarıyla izinle vatandaşlıktan çıkma imkânı ile belirli yaşta vatandaşlık seçme yükümlülüğü kaldırılmıştır.
Yazılı beyanla feragat
Staatsangehörigkeitsgesetz § 26 uyarınca feragat, birden fazla vatandaşlığa sahip olma şartına bağlıdır. Bu durumda kişi Alman vatandaşlığından yazılı beyanla vazgeçebilir. Beyanın hukuki sonuç doğurması, yetkili makam tarafından onaylanmasına bağlıdır. Onay bulunmadıkça feragat bu hüküm çerçevesinde tamamlanmış sayılmaz.
27.06.2024 öncesinde yabancı vatandaşlık
27.06.2024 tarihinden önceki dönem, yabancı vatandaşlık edinimi bakımından farklı değerlendirilebilir. Kişi bu tarihten önce kendi başvurusuyla yabancı bir vatandaşlık almışsa, yürürlükteki eski kurallar gereği Alman vatandaşlığının kaybı doğmuş olabilir. Bu sonuç kesin ve her başvuru için zorunlu bir kayıp biçiminde ifade edilemez; kaybın doğmuş olması ihtimali, edinimin kişinin kendi başvurusuna dayanmasına ve tarihin 27.06.2024 öncesinde olmasına bağlıdır.
Başka devletin silahlı kuvvetlerine katılma
Staatsangehörigkeitsgesetz § 28, hem Alman vatandaşı hem de başka bir devletin vatandaşı olan kişiyi kapsar. Bu kişi, gerekli izin olmaksızın o devletin silahlı kuvvetlerine katılırsa Alman vatandaşlığını kaybedebilir. Kaybın doğması için hem çifte vatandaşlık bağı hem de gerekli iznin bulunmaması birlikte aranır.
Bu kayıp sonucu bakımından iki istisna öngörülmüştür. Reşit olmayanlar ile vatansız kalma ihtimali bulunan haller, § 28 kapsamındaki kaybın dışında tutulmuştur. İstisnalar, izin koşulunun kendisini ortadan kaldırmaz; öngörülen kişi gruplarında vatandaşlığın kaybı sonucunun uygulanmamasını sağlar.
Hukuka aykırı vatandaşlık kararının geri alınması
Staatsangehörigkeitsgesetz § 35 uyarınca geri alma, vatandaşlık kararının belirli yollarla elde edilmiş olmasına bağlıdır. Karar hile, tehdit veya rüşvetle alınmış olmalıdır. Bunun yanında, karar için esaslı olan hususlarda kasıtlı yanlış ya da eksik beyanla elde edilmiş olması da geri alma sebebi olabilir. Sayılan elde etme biçimlerinden biri gösterilmeden geri alma bu maddeye dayandırılamaz.
Geri alma süresiz değildir. Kural olarak, vatandaşlık kararının bildirilmesinin üzerinden on yıl geçtikten sonra geri alma yapılamaz. Sürenin başlangıcı kararın verildiği gün değil, kararın bildirildiği andır. On yıllık sürenin dolmasından sonraki bir geri alma, bu kuralın açık istisnası olarak metinde düzenlenmemiştir.
Yeniden vatandaşlık ediniminin engellenmesi
Staatsangehörigkeitsgesetz § 35a kapsamında, 2025 yılı sonunda getirilen düzenlemeyle ayrı bir engelleme mekanizması öngörülmüştür. Vatandaşlık sürecinde tespit edilen bazı ağır ihlaller için kişi, on yıla kadar yeniden vatandaşlık edinmekten men edilebilir. Düzenleme bir üst süre sınırı koyar; her ihlal için sürenin on yıl olarak uygulanacağını söylemez ve hangi fiillerin ağır ihlal sayıldığını ayrıca listelemez.
Çocuğun vatandaşlığını koruyan haller
Çocuğun Alman vatandaşlığı, Staatsangehörigkeitsgesetz § 17 Abs. 2 çerçevesinde belirli hallerde sona ermez. Çocuk beş yaşını doldurmuşsa vatandaşlığını kaybetmez. Alman ebeveynle bağın devam etmesi, çocuğun doğumla vatandaşlığı zaten hak etmesi ve vatansız kalacak olması da aynı korumanın ayrı halleridir. Doğumla kazanım, ius soli şartlarının çocuğun vatandaşlığı hak etmesi anlamına gelir. Bu hallerden birinin varlığı, çocuğun vatandaşlığının kaybını engeller.
Kaldırılan çıkış yolu ve seçim yükümlülüğü
27.06.2024 itibarıyla Entlassung yoluyla Alman vatandaşlığını bırakma imkânı artık bulunmamaktadır. Vatandaşlıktan çıkışın bu tarihten sonraki odağı, § 26 kapsamındaki feragat beyanıdır. Feragatin yazılı olması ve yetkili makamın onayına bağlanması, kaldırılan çıkış yolunun yerine geçen ölçü olarak korunur.
Aynı tarih, çifte vatandaşlıkta seçim yükümlülüğünü de değiştirmiştir. Belirli bir yaşa gelindiğinde vatandaşlıklardan birinin seçilmesini gerektiren Optionspflicht, 27.06.2024 itibarıyla kaldırılmıştır. Bu değişiklik, birden fazla vatandaşlığı bulunan kişinin § 26 uyarınca yazılı beyan ve onay yoluyla feragat edebilmesi imkânını ortadan kaldırmaz.
Sık sorulan sorular
Alman vatandaşlığından feragat nasıl yapılır?
Birden fazla vatandaşlığı bulunan kişi, Alman vatandaşlığından yazılı beyanla vazgeçebilir; beyanın yetkili makamca onaylanması gerekir. Onay olmadan feragat § 26 StAG çerçevesinde tamamlanmaz.
27.06.2024 öncesi yabancı vatandaşlık kayba yol açar mı?
Kişi bu tarihten önce kendi başvurusuyla yabancı vatandaşlık aldıysa, eski kurallar gereği Alman vatandaşlığının kaybı doğmuş olabilir. Sonuç her olayda kesin kayıp olarak kurulamaz.
İzinsiz askerlik Alman vatandaşlığını düşürür mü?
Başka bir devletin de vatandaşı olan Alman, gerekli izin olmaksızın o devletin silahlı kuvvetlerine katılırsa vatandaşlığını kaybedebilir. Reşit olmayanlar ve vatansız kalma ihtimali bulunan haller istisnadır.
Hukuka aykırı vatandaşlık kararı geri alınabilir mi?
Karar hile, tehdit, rüşvet veya karar için esaslı hususlarda kasıtlı yanlış ya da eksik beyanla elde edildiyse § 35 StAG uyarınca geri alınabilir. Bildirimden itibaren kural olarak on yıl geçtikten sonra geri alma yapılamaz.
Çocuk hangi hallerde vatandaşlığını korur?
Çocuk beş yaşını doldurmuşsa, Alman ebeveynle bağı sürüyorsa, doğumla vatandaşlığı hak ediyorsa veya vatansız kalacaksa vatandaşlığını kaybetmez. Bu haller § 17 Abs. 2 StAG içinde ayrı ayrı korunmuştur.
Entlassung ve seçim yükümlülüğü sürüyor mu?
27.06.2024 itibarıyla Entlassung yoluyla vatandaşlıktan çıkma imkânı ve Optionspflicht kaldırılmıştır. Çıkış işlemlerinin odağı § 26 kapsamındaki feragat beyanına kaymıştır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy