Almanya'da yabancıların yasal olarak bulunabilmesi için oturma izni (Aufenthaltstitel) ve çoğu zaman beraberinde gelen çalışma izni gereklidir. Oturma izni kendiliğinden çalışma hakkı sağlamaz; bu hakkın izne ayrıca eklenmesi gerekir.
Oturum ve çalışma hakkının yasal dayanakları
Almanya'daki oturum ve çalışma izinlerine dair yasal düzenlemeler İkamet Yasası (Aufenthaltsgesetz – AufenthG), İstihdam Yönetmeliği (Beschäftigungsverordnung – BeschV), AB Vatandaşlarının Serbest Dolaşım Kanunu (FreizügG/EU), Sosyal Güvenlik Mevzuatı (Sozialgesetzbuch – SGB) ve AB Mavi Kart mevzuatına dayanmaktadır.
Geçici, süresiz ve özel ikamet türleri
AufenthG §7 kapsamındaki geçici oturma izni (Aufenthaltserlaubnis), belirli bir amaca bağlı olarak süreli biçimde verilir. Bu izin eğitim, aile birleşimi, iş arama, çalışma ve insani sebepler doğrultusunda düzenlenir.
AufenthG §9 uyarınca düzenlenen süresiz oturum izni (Niederlassungserlaubnis), Almanya'da uzun süredir ikamet eden ve entegrasyon koşullarını sağlayan kişilere tanınır. Bu statü için Almanca bilgisi, sabıka kaydının bulunmaması ve sosyal güvenlik sistemine entegre olunması aranır.
AufenthG §9a çerçevesindeki AB uzun süreli ikamet izni (Erlaubnis zum Daueraufenthalt-EU), AB ülkelerinde taşınma ve çalışma hakkı sağlayan süresiz bir statüdür. Bu hak için Almanya'da en az 5 yıl yasal ikamet zorunludur.
AufenthG §18b (2) uyarınca Mavi Kart (Blue Card EU), yüksek vasıflı yabancıların Almanya'da çalışmasını sağlamak üzere düzenlenen oturma ve çalışma iznidir. Başvuruda üniversite diploması ve belirli bir brüt gelir seviyesi şartı aranır.
Başvuru makamları ve istenen belgeler
Başvuru süreci genel olarak Almanya dışındaki Alman dış temsilcilikleri olan elçilik veya konsolosluklar aracılığıyla yürütülür. Schengen dışındaki ülkelerin vatandaşlarının ülkeye giriş yapmadan önce vize başvurusu yapması gerekir.
Öğrenci vizesiyle giriş yapanlar veya aile birleşimiyle gelenler gibi bazı hallerde başvurular Almanya içindeki yetkili yabancılar dairesi (Ausländerbehörde) üzerinden yapılabilir.
Başvuru türüne göre değişmekle birlikte genel olarak geçerli pasaport, ikamet adresi belgesi (Meldebescheinigung), gelir belgeleri, sağlık sigortası, B1 veya A2 düzeyinde dil sertifikası ile duruma göre iş ya da okul sözleşmesi veya kabul mektubu talep edilir.
Çalışma izni ve yetkili makam onayı
Oturma izni çalışma hakkını kendiliğinden tanımaz; bu hakkın belgeye işlenmesi gerekir. Kart üzerinde her türlü çalışmanın serbest olduğunu bildiren veya çalışmanın yalnızca yabancılar dairesi ile Federal İş Ajansı (Bundesagentur für Arbeit) onayına bağlı olduğunu belirten kayıtlar yer alabilir.
Federal İş Ajansı, yabancı işçinin istihdam edilmesinin Alman vatandaşı bakımından bir dezavantaj oluşturmadığını teyit eder.
Çalışma izni belirli bir işverene bağlı olarak düzenlenebilir. Bu nedenle iş değişikliği yapılması durumunda yeniden izin alınması zorunluluğu doğabilir.
Aile birleşimi, öğrenim ve koruma statüleri
Eş, çocuk ve ebeveynler aile birleşimi kapsamında oturma izni alabilir. Bu kişiler ilk başta çalışamaz; bir yıl sonra çalışma hakkı talep edebilirler.
Öğrenci vizesiyle ikamet eden kişiler haftalık 20 saate kadar yasal olarak çalışabilir. Ayrıca mezuniyet sonrasında 18 aya kadar iş arama amaçlı oturum izni alma hakkına sahiptirler.
Mülteciler ve sığınmacılar bakımından koruma statüsü kazanan kişilere geçici veya kalıcı oturum hakları verilebilir. Bu kişiler genellikle sınırlı bir çalışma izniyle başlar ve süreç içinde bu hak genişletilebilir.
Oturma izninin uzatılması ve iptali
Süresi dolan oturma izni kendiliğinden uzamaz. Süre bitmeden en az 6 hafta önce uzatma başvurusunun yapılması gerekir.
Kamu güvenliğinin ihlali, sosyal yardımın kötüye kullanılması, sahte evlilik yapılması veya çalışmama gibi durumlar tespit edildiğinde oturum izni iptal edilebilir ya da geri alınabilir.
Girişimciler için serbest meslek oturma izni
AB dışı ülke vatandaşlarının Almanya'da iş kurabilmesi için AufenthG §21 uyarınca serbest meslek oturma izni (Aufenthaltserlaubnis für selbständige Tätigkeit) alması zorunludur.
İş kurma amaçlı oturum izni ilk etapta genellikle 1-3 yıllık verilir. Şartların korunması halinde süresiz oturum iznine çevrilebilir.
İş kurma başvurusunda girişimin Almanya ekonomisine olumlu katkı sağlaması, finansmanın temin edilmiş olması, girişimcinin mesleki ve ticari yeterliliği ile Almanya'da fiilen iş yürütülecek bir yerin bulunması koşulları aranır.
Başvuruda sunulan iş planıyla örtüşmeyen bir faaliyet yürütüldüğünün tespit edilmesi halinde iş kurma amaçlı verilen oturum izni iptal edilebilir.
Almanya'da yasal olarak kalmak için ne gerekir?
Yabancıların yasal olarak bulunabilmesi için oturma izni ve çoğunlukla beraberinde gelen çalışma izni gereklidir. Oturma izni kendiliğinden çalışma hakkı sağlamadığından bu hakkın izne ayrıca işlenmesi zorunludur.
Oturma izni uzatma başvurusu ne zaman yapılmalıdır?
Süresi dolan oturma izni kendiliğinden uzamadığı için başvuru süresi bitmeden en az 6 hafta önce yapılmalıdır.
Öğrenci vizesi olanlar haftada kaç saat çalışabilir?
Öğrenci vizesiyle ikamet eden yabancılar haftalık 20 saate kadar yasal olarak çalışabilir ve mezuniyetin ardından 18 aya kadar iş arama oturum izni alabilir.
Aile birleşimiyle gelenler ne zaman çalışabilir?
Aile birleşimi kapsamında gelen eş, çocuk veya ebeveynler ilk başta çalışamaz; ancak 1 yıl geçtikten sonra çalışma hakkı talebinde bulunabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy