Adli Sicil ve Arşiv Kaydı Arasındaki Temel Fark
Resmi belgede yer alan adli sicil kaydı yoktur arşiv kaydı vardır ibaresi, kişinin güncel adli sicil belgesinde aktif bir ceza mahkûmiyeti kaydı görünmediğini, ancak geçmişteki kesinleşmiş bir ceza veya mahkûmiyet bilgisinin arşiv sisteminde tutulmaya devam ettiğini ifade eder. 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu m. 4/1 uyarınca, Türk mahkemeleri tarafından Türk vatandaşları veya yabancılar hakkında verilmiş ve kesinleşmiş hapis cezaları, adli para cezaları, ertelenen cezalar ve güvenlik tedbirleri adli sicile kaydedilir. Bunun yanı sıra koşullu salıverilme kararları, hapis cezasının ertelenmesine ilişkin denetim süreleri, adli para cezasının infazı, kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar ve belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılmaya dair kararlar da sicile işlenir. Merkezi sistemde tutulan bu kayıtlar, ceza yargılamasının sonuçlarının resmi olarak izlenmesini sağlar.
5352 sayılı ADLİ SİCİL KANUNU m. 4Kaynağı aç
hakkında verilmiş ve kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri adlî sicile kaydedilir.
Bu bağlamda;
a) Hapis cezaları ile ilgili olarak;
1. Hapis cezasına mahkûmiyet kararı,
2. Koşullu salıverilme kararı,
3. Koşullu salıverilmede denetim süresinin uzatılmasına ilişkin karar,
4. Koşullu salıverilme kararının geri alınmasına dair karar,
5. Hapis cezasının infazının tamamlandığı hususu,
b) Hapis cezasının ertelenmesi halinde;
1. Denetim süresi,
2. Denetim süresinin yükümlülüklere
uygun veya iyi halli olarak geçirilmesi dolayısıyla cezanın infaz edilmiş
sayıldığı hususu,
3. Ertelenen hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine ilişkin
karar,
c) Adlî para cezası ile ilgili olarak;
1. Adlî para cezasına ilişkin mahkûmiyet hükmü,
2. Adlî para cezasının ödenmek suretiyle infaz edildiği hususu,
3. Adlî para cezasının tazyik hapsi suretiyle kısmen veya tamamen infaz
edildiği hususu,
4. Adlî para cezasının tazyik hapsinden sonra kalan kısmının ödenmek
suretiyle infaz edildiği hususu,
d) Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırıma mahkûmiyet halinde;
1. Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırım olarak, adlî para cezasına
mahkûmiyet veya güvenlik tedbiri uygulanması hükmü,
2. (Değişik: 26/2/2008-5739/7 md.) Kısa süreli hapis cezasına
seçenek yaptırım olarak hükmedilen güvenlik tedbirinin gereklerinin yerine
getirilmemesi dolayısıyla hapis cezasının infazına ilişkin karar,
3. Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırım olarak hükmedilen güvenlik
tedbirinin değiştirilmesine ilişkin karar,
e) Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma ile ilgili olarak;
1. Kasten işlenen bir suç nedeniyle hapis cezasına mahkûmiyetin kanunî
sonucu olarak yoksun kalınan haklara cezanın ertelenmesi dolayısıyla getirilen
istisnaya ilişkin karar,
2. Mahkûmiyet hükmüyle bağlantılı olarak verilen, belli bir hak ve
yetkinin kullanılmasının veya belli bir meslek veya sanatın icrasının
yasaklanmasına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına ilişkin karar,
f) Türk vatandaşı hakkında yabancı mahkemeden verilmiş ve kesinleşmiş
olan mahkûmiyet kararının Türk hukuku bakımından doğurduğu hak yoksunluklarına
ilişkin olarak Cumhuriyet savcısının istemi üzerine mahkemece verilen karar,
g) Ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikayetten
vazgeçme veya etkin pişmanlık dolayısıyla verilen karar,
h) Ceza zamanaşımının dolduğunun tespitine ilişkin karar,
i) Genel veya özel affa ilişkin kanun; özel affa ilişkin Cumhurbaşkanlığı
kararı,
j) Askerî Ceza Kanununa göre verilmiş mahkûmiyet kararlarındaki ferî
cezalar,
k) (Ek: 24/11/2016-6763/39 md.) Akıl
hastalığı nedeniyle hükmedilen güvenlik tedbirlerine ilişkin kararlar,
Adlî sicile kaydedilir.
(2) Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda verilen
mahkûmiyet hükmü ya da eski hükümde değişiklik yapan tüm hüküm ve kararlar
açısından da birinci fıkra hükümleri uygulanır.
(3) Kanun gereği olarak gerçek kimliği saklı tutulan kişilerin adlî sicil
ve arşiv kayıtlarına ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle düzenlenir.
Adlî sicile kaydedilmeyecek bilgiler
Hükmedilen cezanın infazı bittiğinde ya da mevzuattaki diğer koşullar gerçekleştiğinde ilgili veri aktif sicilden çıkartılabilir. Buna karşın söz konusu mahkûmiyet bilgisi çoğunlukla arşiv sistemine devredildiğinden hukuki varlığını tamamen yitirmez. Kamu düzeninin korunması ve muhtelif yasal gerekçelerle saklanan arşiv verileri, kişinin geçmişte ceza yargılamasına konu olmuş kesinleşmiş mahkûmiyetlerinin bulunduğunu ve geçmişe dönük adli tablonun bütünüyle silinmediğini gösterir.
Adli Sicilden Arşiv Kaydına Aktarılma Koşulları
5352 sayılı Kanun m. 9/1 gereğince adli sicildeki bilgiler; cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması, ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikayetten vazgeçme veya etkin pişmanlık, ceza zamanaşımının dolması ya da genel af halinde Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce silinerek arşiv kaydına alınır.
5352 sayılı ADLİ SİCİL KANUNU m. 9Kaynağı aç
a) Cezanın veya güvenlik tedbirinin infazının tamamlanması,
b) Ceza mahkûmiyetini bütün sonuçlarıyla ortadan kaldıran şikayetten
vazgeçme veya etkin pişmanlık,
c) Ceza zamanaşımının dolması,
d) Genel af,
Halinde Adlî Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce silinerek, arşiv
kaydına alınır.
(2) Adlî sicil bilgileri, ilgilinin ölümü üzerine tamamen silinir.
(3) Türk vatandaşları hakkında yabancı mahkemelerce verilmiş olup 4 üncü
maddenin birinci fıkrasının (f) bendine göre adlî sicile kaydedilen hürriyeti
bağlayıcı cezaya mahkûmiyet hükümleri, kesinleştiği tarihten itibaren
mahkûmiyet kararında belirtilen sürenin geçmesiyle, Adlî Sicil ve İstatistik
Genel Müdürlüğünce adlî sicil kayıtlarından çıkartılarak arşiv kaydına alınır.
Adlî para cezasına mahkûmiyet hükümleri ile cezanın ertelenmesine ilişkin
hükümler, adlî sicil kaydına alınmadan doğrudan arşive kaydedilir.
Arşiv bilgilerinin istenmesi
5352 sayılı Kanun m. 9/3 uyarınca, Türk vatandaşları hakkında yabancı mahkemelerce verilmiş olup Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (f) bendine göre adli sicile kaydedilen hürriyeti bağlayıcı cezalara ilişkin kesinleşmiş mahkûmiyet hükümleri, kararda gösterilen sürenin dolmasıyla Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğünce sicilden çıkartılarak arşiv kaydına aktarılır. Yabancı mahkemelerce verilen adli para cezaları ile cezaların ertelenmesine dair hükümler ise adli sicile işlenmeksizin doğrudan arşiv kaydına alınır.
Arşiv Kaydına Erişim Yetkisi ve Gizlilik Sınırları
Arşiv kayıtlarına herkes erişemez. 5352 sayılı Kanun m. 10/1 uyarınca arşiv bilgileri; kullanılış amacı belirtilmek suretiyle kişinin kendisi veya vekâletnamede açıkça belirtilmiş olmak koşuluyla vekili, bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemeler, yetkili seçim kurulları ile özel kanunlarda gösterilen hallerde ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafından istenebilir.
5352 sayılı ADLİ SİCİL KANUNU m. 10Kaynağı aç
a) Kullanılış amacı belirtilmek suretiyle, kişinin kendisi veya
vekâletnamede açıkça belirtilmiş olmak koşuluyla vekili,
b) Bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında Cumhuriyet başsavcılıkları,
hâkim veya mahkemeler,
c) Yetkili seçim kurulları,
d) Özel kanunlarda gösterilen hallerde ilgili kamu kurum ve kuruluşları,
Tarafından istenebilir.
(2) Kanunda açıkça belirtilmediği takdirde, kişi hakkında alınacak bir
karar veya yapılacak bir işlemle ilgili olarak, bir yakınının adlî sicil ve
arşiv kayıtları istenemez ve bu bilgiler, kişiyi herhangi bir haktan yoksun
bırakmak için dayanak olarak kullanılamaz.
(3) Onsekiz yaşından küçüklerle ilgili adlî sicil ve arşiv kayıtları;
ancak soruşturma ve kovuşturma kapsamında değerlendirilmek üzere Cumhuriyet
başsavcılıkları, hâkim veya mahkemelerce istenebilir.
Adlî sicil ve arşiv bilgilerinin gizliliği
Özel sektör iş başvurularında genellikle adli sicil kaydı talep edilmekte olup arşiv kaydı istenmez. Bununla birlikte resmi süreçlerde veya yetkili makam incelemelerinde arşiv kayıtları değerlendirmeye alınabilir. Nitekim EKAP gibi kamu ihale süreçlerinde de başvuru sahibinin mesleki faaliyetleriyle bağlantılı adli durumunun tespiti amacıyla aktif sicil ile arşiv bilgisinin birlikte değerlendirilmesi önem taşıyabilmektedir.
Arşiv ve sicil kayıtlarının üçüncü kişiler bakımından kullanımına ilişkin yasal güvenceler mevcuttur. 5352 sayılı Kanun m. 10/2 gereğince kanunda açıkça belirtilmedikçe, kişi hakkında alınacak bir karar veya yapılacak bir işlemle ilgili olarak bir yakınının adli sicil ve arşiv kayıtları istenemez ve bu bilgiler kişiyi herhangi bir haktan yoksun bırakmak için dayanak yapılamaz. Ayrıca 5352 sayılı Kanun m. 10/3 uyarınca onsekiz yaşından küçüklerle ilgili adli sicil ve arşiv kayıtları ancak soruşturma ve kovuşturma kapsamında değerlendirilmek üzere Cumhuriyet başsavcılıkları, hâkim veya mahkemelerce talep edilebilir.
Arşiv Kaydının Tamamen Silinmesi ve Kanuni Bekleme Süreleri
Arşiv kaydının silinmesi; infazın tamamlanması, belirli sürelerin geçmesi ve mahkûmiyetin niteliğine göre kimi hallerde başvuru veya karar süreçlerinin tamamlanması gibi koşullara bağlıdır. 5352 sayılı Kanun m. 12/1-b uyarınca, Anayasanın 76 ncı maddesi ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetler bakımından, kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşuluyla onbeş yıl, bu karar aranmaksızın otuz yıl geçmesiyle kayıt tamamen silinir. Yasaklanmış haklara veya özel kanunlardaki hak yoksunluklarına yol açmayan diğer mahkûmiyetler bakımından ise 5352 sayılı Kanun m. 12/1-c gereğince kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçmesiyle arşiv kaydı tamamen silinir.
5352 sayılı ADLİ SİCİL KANUNU m. 12Kaynağı aç
bilgileri;
a) İlgilinin ölümü üzerine,
b) Anayasanın 76 ncı maddesi ile Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda
bir hak yoksunluğuna neden olan mahkûmiyetler bakımından kaydın arşive alınma
koşullarının oluştuğu tarihten itibaren;
1. Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşuluyla onbeş
yıl geçmesiyle,
2. Yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınması koşulu
aranmaksızın otuz yıl geçmesiyle,
c) Diğer mahkûmiyetler bakımından kaydın arşive alınma koşullarının
oluştuğu tarihten itibaren beş yıl geçmesiyle,
tamamen silinir.
(2) Fiilin kanunla suç olmaktan çıkarılması halinde, bu suçtan
mahkûmiyete ilişkin adlî sicil ve arşiv kayıtları, talep aranmaksızın tamamen
silinir.
(3) Kanun yararına bozma veya yargılamanın yenilenmesi sonucunda verilen
beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi halinde,
önceki mahkûmiyet kararına ilişkin adlî sicil ve arşiv kaydı tamamen silinir.
(4) (Ek: 24/11/2016-6763/40 md.) Akıl
hastalığı nedeniyle hükmedilen güvenlik tedbirlerine ilişkin kayıtlar,
infazının tamamlanmasıyla tamamen silinir.
Adlî sicil ve arşiv kayıtlarında sorgulama yetkisi verilmesi
Mevzuatta bekleme sürelerinin yanı sıra kaydın bütünüyle kaldırılmasını sağlayan başkaca hukuki durumlar da düzenlenmiştir. 5352 sayılı Kanun m. 12/2 uyarınca, işlenen fiilin yasa değişikliğiyle suç olmaktan çıkartılması halinde ilgili sicil ve arşiv verileri talep gerekmeksizin silinir. Yargılamanın yenilenmesi ya da kanun yararına bozma yollarıyla beraat veya ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilip kesinleştiğinde, 5352 sayılı Kanun m. 12/3 uyarınca önceki mahkûmiyet kaydı bütünüyle temizlenir. 5352 sayılı Kanun m. 12/4 gereği akıl hastalığı sebebiyle uygulanan güvenlik tedbirleri infazın bitimiyle kayıttan düşülürken, 5352 sayılı Kanun m. 9/2 ve m. 12/1-a hükümleri uyarınca ilgilinin vefatı halinde tüm adli sicil ve arşiv bilgileri silinir.
Belgenin Alınması ve Düzeltme Talepleri
Adli sicil ve arşiv durumu belgesi adliyelerden, ilgili birimlerden ve e-Devlet kapısı üzerinden temin edilebilir. Adliyeden fiziki başvuru yapılacağı durumlarda ilgilinin bizzat müracaat etmesi şarttır. Kayıtlarla ilgili tereddüt bulunması veya yasal silinme koşulları oluşmasına rağmen kaydın görünmeye devam etmesi halinde ilgililer öncelikle mahalli adli sicil bürolarına, sorun giderilmezse ilgili genel müdürlüğe başvuru yapabilir.
Adli sicil kaydı yoktur arşiv kaydı vardır ne anlama gelir?
Bu ibare, güncel adli sicil belgesinde aktif bir ceza veya mahkûmiyet kaydının görünmediğini, buna karşılık geçmişteki bir ceza veya mahkûmiyet bilgisinin resmi arşiv sisteminde saklandığını gösterir.
Özel sektör iş başvurularında arşiv kaydı istenir mi?
Özel sektör iş başvurularında kural olarak yalnızca adli sicil kaydı talep edilir ve arşiv kaydı istenmez. Arşiv verileri yalnızca ilgilinin kendisi veya vekili, adli makamlar, seçim kurulları ve özel kanunlarda yetki tanınan kamu kurumlarınca incelenebilir.
Arşiv kaydı ne zaman silinir?
Yasaklanmış haklara veya özel kanunlardaki hak yoksunluklarına yol açmayan mahkûmiyetlerde arşive alınma koşullarının oluşmasından itibaren beş yıl geçmesiyle silinir. Anayasa m. 76 veya Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunlarda hak yoksunluğuna yol açan hallerde ise yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla onbeş yıl, bu karar aranmaksızın otuz yıl geçmesi gerekir.
Akrabaların adli sicil ve arşiv kaydı kişi aleyhine kullanılabilir mi?
Kanunda açıkça belirtilmedikçe kişi hakkında alınacak bir kararda yakınının adli sicil ve arşiv kayıtları istenemez ve bu kayıtlar kişiyi herhangi bir haktan yoksun bırakmak için dayanak yapılamaz.
Adli sicil ve arşiv belgesi nereden temin edilir?
Bu belgeler e-Devlet üzerinden veya ilgilinin bizzat müracaat etmesi koşuluyla adliyelerdeki ilgili bürolardan alınabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy