Açık yargılama ilkesi, mahkemelerde duruşmaların kural olarak herkese açık şekilde yürütülmesini ifade eder. Bu ilke yargısal faaliyetlerin şeffaflığını sağlarken aynı zamanda toplum denetiminin gerçekleşmesine zemin hazırlar. Mahkemelerin gizli değil aleni çalışması esastır ve açık yargılama güvencesi Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 141 hükmünde duruşmaların herkese açık olduğu belirtilerek anayasal korumaya bağlanmıştır.
Duruşmaları İzleme Şartları ve Yargılamanın Kapsamı
Yargılamanın açıklığı kuralı uyarınca ceza davaları, boşanma davaları, iş davaları, ticaret davaları ve idari davalar başta olmak üzere tüm yargılamalar kural olarak açık şekilde yürütülür. Bu çerçevede 18 yaşını doldurmuş olan herkes ile basın mensupları duruşmaları salonda izleyebilme hakkına sahiptir. Ancak izleyicilerin duruşmaya kabulü salonun kapasitesi ölçüsünde gerçekleştirilir.
Duruşma Düzeni ve Disiplinin Sağlanması
Duruşmaların aleni olması duruşma salonundaki kuralların ihlal edilebileceği anlamına gelmez. Mahkeme düzenini bozmak kesin bir şekilde yasaktır. Duruşmayı yöneten hakim, yargılamanın sağlıklı şekilde yürütülebilmesi ve duruşma disiplininin korunması amacıyla gerekli tüm tedbirleri alma yetkisine sahiptir.
Kapalı Duruşma Kararı Verilebilecek Haller
Açık yargılama kural olmakla birlikte belirli zorunlu durumlarda duruşmaların kapalı yapılmasına karar verilebilir. Açık yargılamanın kamu güvenliğini tehlikeye düşüreceği veya toplum ahlakını zedeleyeceği hallerde mahkemece kapalı duruşma kararı verilebilir. Özellikle cinsel saldırı, çocuk istismarı ve hassas aile içi uyuşmazlıklara ilişkin dosyalarda mağdurun korunması hedeflenir. Bunun yanı sıra milli güvenliği ilgilendiren ve devlet sırrı niteliği taşıyan dosyalarda da duruşma kapatılabilir.
Duruşmanın kapalı yapılması mahkemenin keyfi bir tercihine bırakılmamıştır. Hakim, duruşmanın kapalı yürütülmesine dair kararının gerekçesini duruşma tutanağına açıkça yazmak zorundadır.
Kapalı Yargılamada Hükmün Açıklanması
Yargılama kamu güvenliği, ahlak ya da mağdurun korunması gibi sebeplerle kapalı celselerde yapılmış olsa dahi hükmün açık olarak tefhim edilmesi zorunludur. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m. 141 gereğince duruşmaların kapalı yürütüldüğü hallerde dahi kararın gizli tutulması mümkün değildir; hüküm mutlaka açık bir şekilde açıklanır.
Mahkeme duruşmalarını kimler izleyebilir?
Kural olarak 18 yaşını doldurmuş tüm yurttaşlar ve basın mensupları duruşma salonunun kapasitesi ölçüsünde duruşmaları izleyebilir.
Hangi durumlarda duruşmaların kapalı yapılmasına karar verilir?
Kamu güvenliğinin tehlikeye düşmesi, toplum ahlakının zedelenmesi, cinsel saldırı veya çocuk istismarı gibi hassas dosyalarda mağdurun korunması ya da milli güvenliği ilgilendiren devlet sırlarının bulunması hallerinde duruşmanın kapalı yapılmasına karar verilebilir.
Kapalı yapılan duruşmalarda mahkeme kararı gizli kalabilir mi?
Hayır, yargılama aşaması kapalı yürütülmüş olsa dahi anayasal zorunluluk uyarınca hükmün mutlaka açık olarak açıklanması gerekir ve karar gizli tutulamaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy