Temel Hukuki Nitelik: Geçici Statü ile Kalıcı Oturum Ayrımı
Amerika Birleşik Devletleri'nde yatırım yoluyla bulunmak isteyenler bakımından E-2 ve EB-5 kategorileri hukuki nitelik ve hedefler açısından köklü farklılıklar taşır. E-2 kategorisi, göçmen olmayan (nonimmigrant) geçici bir yatırımcı statüsü sağlarken; EB-5 programı doğrudan göçmenlik ve kalıcı oturum (immigrant) hakkı tanıyan bir yatırım mekanizması olarak yapılandırılmıştır. E-2 vizesi yatırımcıya işletmesini yönetme ve geliştirme imkânı sunsa da doğrudan daimi ikamet hakkına dönüşmez. Buna karşılık EB-5 programı, sermaye yatırımı ve istihdam yaratılması karşılığında yatırımcıya, eşine ve 21 yaşından küçük bekar çocuklarına kalıcı oturum sağlama amacı taşır. EB-5 kapsamında elde edilen kalıcı oturum hakkı başlangıçta koşullu daimi oturum (conditional permanent residence) statüsünde tesis edilir.
E-2 Anlaşmalı Yatırımcı Vizesinin Şartları ve Statü Süresi
E-2 vizesi, ABD ile ticaret ve seyrüsefer anlaşması bulunan ülkelerin vatandaşlarına yöneliktir. Türkiye, 18 Mayıs 1990 tarihinden bu yana anlaşmalı ülke (treaty country) statüsündedir. Karşılıklılık çizelgesine göre Türk vatandaşları için E-2 vizeleri kural olarak 60 ay geçerli ve çok girişli olarak düzenlenmektedir. 8 CFR 214.2 ve 22 CFR 41.51 uyarınca E-2 statüsüne hak kazanabilmek için başvuru sahibinin anlaşmalı ülke vatandaşı olması, kurulacak veya devralınacak işletmenin en az yüzde 50 payının anlaşmalı ülke vatandaşlarına ait bulunması, yatırımın gerçek ve faal bir ticari teşebbüse yapılması ve başvuran asıl yatırımcının işletmeyi bizzat geliştirmek ve yönetmek üzere ABD'ye gelmesi şarttır.
E-2 vizesinde mevzuatça belirlenmiş sabit ve asgari bir parasal yatırım tutarı bulunmamaktadır. Yatırımın büyüklüğü, işletmenin toplam maliyetiyle olan oransal ilişkisi üzerinden değerlendirilir. Genel ilke olarak, işletme maliyeti düştükçe oransal olarak daha yüksek bir yatırım yapılması beklenir. Yatırım sermayesinin ticari risk altında bulunması, yatırımcının fiili kontrolünde olması ve işletmeye geri dönülemez biçimde bağlanmış olması zorunludur; banka hesaplarında bekletilen veya geri çekilebilir nitelikteki fonlar kural olarak yatırım sayılmaz. Ayrıca teşebbüsün marjinal olmaması, yani yalnızca yatırımcı ile ailesinin temel geçimini sağlamakla sınırlı kalmayıp anlamlı bir ekonomik etki yaratması veya bundan daha fazla gelir üretmesi gerekir.
E-2 statüsü alan yatırımcının statüsü sona erdiğinde ABD'den ayrılma niyetini sürdürmesi zorunludur. Bununla birlikte, 8 CFR 214.2 kapsamında yapılmış veya onaylanmış bir göçmenlik başvurusunun bulunması, E statüsünün kendiliğinden reddedilmesini gerektirmez. ABD içinde E-2 statüsü kural olarak iki yıllık süreyle verilir ve uzatmalar ikişer yıllık dilimler halinde yapılabilir. E-2 yatırımcısının eşi ve 21 yaşından küçük evli olmayan çocukları yatırımcıya eşlik edebilir. Yatırımcının eşi, statüsüne bağlı olarak ABD'de çalışma yetkisine (employment authorized incident to status) sahiptir.
EB-5 Göçmen Yatırımcı Programının Koşulları ve Modelleri
EB-5 programında, 15 Mart 2022 ve sonrasında yapılan başvurular için standart asgari yatırım tutarı 1.050.000 Amerikan dolarıdır. Yatırımın Hedeflenen İstihdam Alanı (TEA) olarak nitelendirilen kırsal veya yüksek işsizlik bölgelerinde ya da altyapı projelerinde gerçekleştirilmesi halinde asgari yatırım tutarı 800.000 Amerikan doları olarak uygulanır. Bu parasal sınırlar beş yılda bir enflasyon oranına göre güncellenir. Yatırımda kullanılan tüm sermayenin hukuka uygun yollardan elde edilmiş olması ve kaynaklarının resmi kayıtlarla tevsik edilmesi şarttır. Ayrıca her bir yatırımcı adına haftada en az 35 saatlik çalışmayı ifade eden en az 10 tam zamanlı iş yaratılması zorunludur.
EB-5 yatırımları doğrudan yatırım (direct/standalone) veya bölgesel merkez (regional center) modeliyle gerçekleştirilebilir. Doğrudan yatırım modelinde istihdamın bizzat işletme bünyesinde sağlanması gerekirken, bölgesel merkez modeli kapsamında doğrudan istihdamın yanı sıra dolaylı iş yaratımı da hesaba katılabilmektedir. 2022 yılındaki yasal reform sonrasında, birden fazla yatırımcının sermayesini birleştirdiği yatırımlar kural olarak bölgesel merkez rejimi altında yürütülmektedir. EB-5 yoluyla alınan koşullu daimi oturum statüsünün nihai kalıcı oturuma dönüştürülmesi için iki yıllık sürenin dolmasından hemen önceki 90 günlük zaman diliminde koşulların kaldırılması amacıyla başvuru yapılmalıdır. Bu süre içinde başvuru yapılmaması halinde koşullu statü kendiliğinden sona erebilir.
E-2 ve EB-5 Arasında Tercih Yaparken Değerlendirilecek Unsurlar
E-2 ile EB-5 arasındaki tercih; yatırım bütçesi, yatırımcının işletmedeki yönetim rolü ve hedeflenen ikamet statüsüne göre şekillenir. EB-5 programı doğrudan kalıcı oturum imkânı sağlarken asgari 800.000 veya 1.050.000 Amerikan doları tutarında sermaye bağlama ve en az 10 kişilik tam zamanlı istihdam yaratma yükümlülüğü getirir. E-2 vizesi ise sabit bir taban tutar şartı olmaksızın işletmenin niteliğine göre oransal bir sermaye ile ticari faaliyete başlama olanağı sunar; ancak geçici statü niteliğini korur ve statü bitiminde ülkeden ayrılma niyetinin sürdürülmesini gerektirir.
Türkiye vatandaşları için E-2 vizesi kaç yıl geçerli olarak verilir?
Türkiye karşılıklılık çizelgesine göre E-2 vizesi kural olarak çok girişli ve 60 ay geçerli olarak düzenlenmektedir; ABD'ye giriş yapıldığında verilen statü süresi ise normalde iki yıllık dilimler halinde uygulanır.
EB-5 programında güncel asgari yatırım tutarı ne kadardır?
15 Mart 2022 ve sonrasında yapılan EB-5 başvurularında standart asgari yatırım tutarı 1.050.000 dolardır; hedeflenen istihdam alanlarında (TEA) veya altyapı projelerinde ise 800.000 dolar olarak uygulanır.
E-2 vizesi için belirlenmiş sabit bir asgari yatırım tutarı var mıdır?
Hayır, E-2 vizesi mevzuatında sabit bir asgari dolar tutarı belirlenmemiştir; yatırımın yeterliliği işletmenin toplam maliyetiyle olan oransal ilişkisine göre değerlendirilir.
EB-5 başvurusunda kaç kişilik istihdam yaratılması şarttır?
EB-5 yatırımında, yatırımcı başına haftada en az 35 saat çalışmayı gerektiren en az 10 tam zamanlı iş yaratılması zorunludur.
E-2 vizesi sahibinin eşi ABD'de çalışma hakkına sahip midir?
Evet, E-2 yatırımcısının eşi, statüsüne bağlı olarak çalışma yetkisine (employment authorized incident to status) sahiptir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy