Yabancıların İdari Gözetim Kararına İtiraz Rehberi

İdari Gözetim Kararının Niteliği ve Kapsamı

İdari gözetim, yabancıların ülkeye kabulü veya sınır dışı edilmeleri sürecinde, sınır dışı işlemleri sonuçlanıncaya kadar önceden belirlenmiş gözetim alanlarında tutulmasını ifade eden idari bir tedbirdir. Haklarında idari gözetim kararı alınan yabancılar cezaevinde değil, sınır dışı işlemleri tamamlanıncaya kadar geri gönderme merkezlerinde tutulur. Bu merkezlerde yabancının kimlik tespiti, ülkesine dönüş belgelerinin düzenlenmesi ve diğer sınır dışı işlemleri yürütülür. Ayrıca idari gözetim altına alınan yabancıların uyruklarının tespit edilmesi amacıyla elektronik ve iletişim cihazları incelenebilir; elde edilen veriler bu tespit amacı dışında kullanılamaz. Kolluk tarafından yakalanan yabancılar hakkında valilikçe sınır dışı etme kararı alınmasına ilişkin değerlendirme ve karar süresi kırk sekiz saati geçemez.

İdari Gözetim Kararının Alınma Şartları

Sınır dışı edilmesine karar verilen yabancılardan; kaçma ya da kaybolma ihtimali bulunan, Türkiye'ye giriş veya çıkış düzenlemelerini ihlal eden, yanıltıcı veya sahte evrak kullanan, mazeretsiz olarak tanınan sürede ülkeden ayrılmayan yahut kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı bakımından tehlike oluşturanlar hakkında valilikçe idari gözetim kararı alınır ya da alternatif yükümlülükler getirilir. İdari gözetim altına alınan yabancılar, yakalama işlemini yürüten kolluk birimince kırk sekiz saat zarfında geri gönderme merkezine sevk edilir. Bununla birlikte, sınır dışı edileceği memlekette ölüm cezası, işkence yahut insanlık dışı veya onur kırıcı muamele ve cezaya uğrayacağına dair ciddi emare bulunan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı tesis edilemez.

Uluslararası Koruma Başvuru Sahiplerinde İdari Gözetim

Uluslararası koruma başvuru sahiplerinin yalnızca koruma talebinde bulunmuş olmalarından dolayı idari gözetim altına alınması kanunen yasaklanmış olup, bu kişilerin gözetim altına alınması istisnai bir işlemdir. İdari gözetimin gerekip gerekmediği her somut olayda bireysel olarak incelenir. İdari gözetim kararı verilmeden önce ikamet zorunluluğu ve bildirim yükümlülüğünün yeterli olup olmayacağı öncelikle değerlendirilir. Uluslararası koruma başvuru sahipleri ancak kimlik veya vatandaşlık bilgilerinin doğruluğuyla ilgili ciddi şüphe bulunması ve bunların tespiti, sınır kapılarından usulsüz girişin önlenmesi, gözetim olmaksızın başvuru unsurlarının belirlenemeyecek olması veya kamu düzeni ya da kamu güvenliği açısından ciddi tehlike oluşturulması hâllerinde idari gözetim altına alınabilir.

İdari Gözetim Süreleri ve Aylık Değerlendirme Usulü

Geri gönderme merkezlerinde yabancıların tabi tutulacağı idari gözetim süresi en fazla altı aydır. Yabancının sınır dışı işlemlerinde iş birliğine yanaşmaması veya ülkesine dair gerçeğe uygun bilgi ve evrakı sunmaması sebebiyle işlemler sonuçlandırılamazsa, anılan süre en çok altı ay uzatılabilir. Uluslararası koruma başvurusunda bulunanlar yönünden ise idari gözetim otuz günü aşamaz; idari gözetimdeki kişilerin işlemleri ivedilikle neticelendirilir ve aranan şartlar son bulduğu anda tedbir derhâl kaldırılır.

İdari gözetimin devamında zaruret bulunup bulunmadığı valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilir; gerekli görülen durumlarda otuz günlük sürenin dolması beklenmez. Gözetimin sürdürülmesinde zaruret görülmeyen yabancılar hakkında idari gözetim derhâl kaldırılarak alternatif yükümlülükler uygulanır. İdari gözetim kararı, idari gözetim süresinin uzatılması ve aylık değerlendirme sonuçları gerekçeleriyle birlikte yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir; avukatı bulunmayan yabancıya veya yasal temsilcisine kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri bildirilir.

İdari Gözetime Alternatif Yükümlülükler

İdari gözetim koşullarını taşıyan ya da hakkındaki idari gözetim tedbiri sonlandırılan yabancılara; belirli adreste ikamet etme, bildirimde bulunma, aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma, teminat ve elektronik izleme yükümlülükleri getirilebilir. İdari gözetim altına alınmayan yabancılara bu alternatif yükümlülüklerden birinin ya da birkaçının getirilmesi zorunludur. Getirilen yükümlülüklerin süresi toplamda yirmi dört ayı geçemez. Yabancıya teminat yükümlülüğü konulduğunda, mücbir sebepler ve mahkeme sürecinin tamamlanmaması durumları saklı kalmak üzere tanınan sürede ülkeden çıkış yapılmazsa teminat Hazineye irat kaydedilir. İdari gözetime alternatif yükümlülüklere uyulmaması hâlinde yabancı idari gözetim altına alınabilir. İdari gözetime alternatif yükümlülüklerin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça düzenlenir.

Sulh Ceza Hâkimliğine İtiraz Usulü ve Karar

Hakkında idari gözetim tedbiri uygulanan yabancı, yasal temsilcisi ya da avukatı sulh ceza hâkimine itiraz başvurusunda bulunabilir. Yapılan itiraz idari gözetimi durdurmaz. İtiraz evrakının idareye teslim edilmesi durumunda dilekçe, yetkili sulh ceza hâkimine derhâl iletilir. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve verilen bu karar kesindir. İdari gözetimi gerektiren durumların son bulduğu veya değiştiği gerekçesiyle yabancı, kanuni temsilcisi yahut avukatı sulh ceza hâkimine tekrar başvurabilir. Benzer şekilde, alternatif yükümlülüklerden elektronik izlemeye tabi tutulan yabancı veya kanuni temsilcisi ya da vekili de bu işleme karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir; müracaat yükümlülüğü durdurmaz ve hâkim incelemeyi beş gün içinde kesin şekilde sonuçlandırır.

6458 sayılı Kanun kapsamında idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimliğine yapılacak itiraz için belirli bir hak düşürücü süre öngörülmemiştir; kişi idari gözetim altında bulunduğu süre boyunca her zaman idari gözetim kararının kaldırılması talebiyle sulh ceza hâkimine başvurabilir. İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuran ve avukatlık ücretlerini karşılama imkânı bulunmayan yabancılara, talepleri durumunda 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümleri uyarınca avukatlık hizmeti sağlanır.

Geri Gönderme Merkezinde Hukuki Temsil ve Haklar

Geri gönderme merkezinde tutulan yabancıların hukuki güvenceleri kanunla teminat altına alınmıştır. Avukat, geri gönderme merkezinde müvekkili ile görüşme, müvekkilinin idare tarafından oluşturulan dosyasını inceleme ve kararların suretlerini alma yetkisine sahiptir. Ayrıca uluslararası koruma kapsamında idari gözetim altına alınan kişiye yasal temsilcisi, avukatı, noter ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği görevlileriyle görüşme imkânı sağlanır ve usulüne göre ziyaretçi kabul etmesine izin verilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy