İdari Gözetim Kararına İtiraz ve Gözetimin Kaldırılması

6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 54 üncü maddesi kapsamındaki yabancılar kolluk tarafından yakalandıklarında haklarında karar verilmek üzere derhâl valiliğe bildirilir. Sınır dışı etme kararı alınması gerektiği değerlendirilenler hakkında karar valilik tarafından verilir ve bu değerlendirme ile karar süresi kırk sekiz saati geçemez. Hakkında idari gözetim kararı alınan yabancılar, yakalamayı gerçekleştiren kolluk birimince kırk sekiz saat içinde geri gönderme merkezlerine götürülür.

Sınır Dışı Kapsamında İdari Gözetim Kararının Şartları

Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılardan kaçma ve kaybolma riski bulunan, Türkiye'ye giriş veya çıkış kurallarını ihlal eden, sahte ya da asılsız belge kullanan, kabul edilebilir bir mazereti olmaksızın Türkiye'den çıkmaları için tanınan sürede çıkmayan ya da kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar hakkında valilik tarafından idari gözetim kararı alınır ya da 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir.

6458 sayılı Kanun kapsamındaki hiç kimse; işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı veya ırkı, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağı bir yere gönderilemez.

Geri Gönderme Merkezlerindeki Gözetim Süresi ve Düzenli Değerlendirme

Geri gönderme merkezlerindeki idari gözetim süresi altı ayı geçemez. Ancak bu süre, sınır dışı etme işlemlerinin yabancının iş birliği yapmaması veya ülkesiyle ilgili doğru bilgi ya da belgeleri vermemesi nedeniyle tamamlanamaması hâlinde, en fazla altı ay daha uzatılabilir.

İdari gözetimin devamında zaruret olup olmadığı, valilik tarafından her ay düzenli olarak değerlendirilir. Gerek görüldüğünde, otuz günlük süre beklenmez. İdari gözetimin devamında zaruret görülmeyen yabancılar için idari gözetim derhâl sonlandırılır. Bu yabancılara, 57/A maddesi uyarınca idari gözetime alternatif yükümlülükler getirilir.

İdari Gözetim Kararının Tebliği ve İletişim Cihazlarının İncelenmesi

İdari gözetim kararı, idari gözetim süresinin uzatılması ve her ay düzenli olarak yapılan değerlendirmelerin sonuçları, gerekçesiyle birlikte yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Aynı zamanda, idari gözetim altına alınan kişi bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa, kendisi veya yasal temsilcisi kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir.

İdari gözetim altına alınan yabancıların uyruklarının tespit edilmesi amacıyla elektronik ve iletişim cihazları incelenebilir. İnceleme sonucunda elde edilen veriler bu amaç dışında kullanılmaz. İdari gözetim işlemine karşı yargı yoluna başvuranlardan, avukatlık ücretlerini karşılama imkânı bulunmayanlara, talepleri hâlinde 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine göre avukatlık hizmeti sağlanır.

Sulh Ceza Hâkimliğine İtiraz Usulü ve Yargılama Kuralları

İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim kararına karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz. Dilekçenin idareye verilmesi hâlinde, dilekçe yetkili sulh ceza hâkimine derhâl ulaştırılır.

Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Sulh ceza hâkiminin kararı kesindir. İdari gözetim altına alınan kişi veya yasal temsilcisi ya da avukatı, idari gözetim şartlarının ortadan kalktığı veya değiştiği iddiasıyla yeniden sulh ceza hâkimine başvurabilir.

İdari Gözetime Alternatif Yükümlülükler ve Elektronik İzleme

Sınır dışı kapsamında idari gözetim kararı alınmayan veya gözetimi sonlandırılan yabancılara belirli alternatif yükümlülükler getirilebilir. Bu yükümlülükler; belirli adreste ikamet etme, bildirimde bulunma, aile temelli geri dönüş, geri dönüş danışmanlığı, kamu yararına hizmetlerde gönüllülük esasıyla görev alma, teminat ve elektronik izleme tedbirlerinden oluşur. 6458 sayılı Kanun'un 57. maddesinin 2. fıkrası kapsamında yer alıp idari gözetim altına alınmayan yabancılara bu alternatif yükümlülüklerden bir veya birkaçının tatbik edilmesi kanunen zorunludur.

Alternatif yükümlülüklere tabi tutulma süresi toplamda yirmi dört ayı geçemez. Alternatif yükümlülük kararı gerekçesiyle yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir; vekili yoksa itiraz süre ve yolları anlatılır. Yabancıya teminat yükümlülüğü getirildiğinde, mücbir sebepler ve mahkeme sürecinin devam etmesi saklı kalmak kaydıyla tanınan sürede ülkeden çıkış yapılmazsa teminat Hazineye irat kaydedilir. Kendisine getirilen alternatif yükümlülüklere riayet etmeyen yabancılar hakkında ise idari gözetim kararı alınabilir.

Hakkında elektronik izleme yükümlülüğü uygulanan yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı bu karara karşı sulh ceza hâkimine başvurabilir. Başvuru elektronik izleme yükümlülüğünü durdurmaz. Sulh ceza hâkimi incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır ve verdiği karar kesindir.

Uluslararası Koruma Başvuru Sahiplerinin İdari Gözetimi

Uluslararası koruma başvuru sahipleri, yalnızca uluslararası koruma talebinde bulunmuş olmalarından dolayı idari gözetim altına alınamaz. Bu kişiler hakkında idari gözetim kararı verilmesi istisnai bir tedbirdir. Gözetim kararı; kimlik veya vatandaşlık bilgilerinin doğruluğunda ciddi şüphe bulunması, sınır kapılarından usulsüz girişin önlenmesi, idari gözetim olmaksızın başvuru unsurlarının tespit edilemeyecek olması veya kamu düzeni yahut güvenliği açısından ciddi bir tehlike oluşturulması durumlarıyla sınırlı olarak uygulanabilir.

Uluslararası koruma başvuru sahibinin idari gözetim altına alınmasının gerekliliği bireysel olarak değerlendirilir. Gözetim öncesinde yabancıya ikamet zorunluluğu ve bildirim yükümlülüğü getirilmesinin ya da valilikçe öngörülecek diğer usullerin yeterli olup olmayacağı öncelikle ele alınır; bu tedbirlerin yetersiz kalması hâlinde gözetim yoluna gidilir. Kararı alan makam her aşamada idari gözetimi kaldırarak yabancıya ikamet, bildirim veya başka yükümlülükler getirebilir.

Uluslararası koruma başvuru sahipleri hakkındaki idari gözetim süresi otuz günü geçemez. İşlemler en kısa sürede ikmal edilir ve şartlar kalktığında gözetim derhâl sonlandırılır. Gözetim kararı, gerekçeleri ve süresi belirtilerek yabancıya, yasal temsilcisine ya da vekiline yazılı olarak tebliğ edilir; avukatı olmayan yabancıya itiraz usulleri bildirilir. Bu yabancılar yönetmelik çerçevesinde ziyaretçi kabul edebilir; yasal temsilci, avukat, noter ve Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği yetkilileriyle görüşme hakkına sahiptir.

İdari gözetim altına alınan uluslararası koruma başvuru sahibi, temsilcisi veya avukatı karara karşı sulh ceza hâkimine itiraz edebilir. Başvuru idari gözetimi durdurmaz; idareye teslim edilen itiraz dilekçesi derhâl yetkili sulh ceza hâkimine iletilir. Beş gün içinde sonuçlandırılan sulh ceza hâkimi kararı kesindir. Koşulların ortadan kalktığı ya da değiştiği gerekçesiyle hâkimliğe yeniden başvuru yapılabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy