Yabancıların Türkiye'ye girişi, ülkede kalışı ve ülkeden çıkışı ile yasal kalış süresinin aşılması durumunda karşılaşılacak yaptırımlar başta 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu olmak üzere ilgili mevzuat ve idari genelgeler çerçevesinde belirlenir. Turist, ticari ya da aile ziyareti gibi amaçlarla sağlanan kısa dönem vizeler 90 güne kadar kalış hakkı tanımakta olup çok girişli vizelerde toplam kalış süresi genellikle 180 gün içinde 90 günü aşamaz. Vizenin geçerlilik süresi yabancının ülkeye giriş yapabileceği takvim aralığını belirtirken fiili kalış süresi Türkiye'de kalınabilecek azami gün sayısını ifade eder. İkamet izni bulunan yabancılar bakımından ise ikamet kartında yer alan başlangıç ve bitiş tarihleri yasal kalış süresini somutlaştırır ve bu tarihten sonra Türkiye'de kalınmaya devam edilmesi ikamet süresi aşımı sonucunu doğurur.
İdari Para Cezası ve Göç Kayıtları
Vize veya ikamet süresinin aşılması hâlinde uygulanan yaptırım adli nitelikte bir ceza olmayıp idari para cezasıdır. Bu idari yaptırım sabıka kaydına işlenmez ve ceza yargılamasına yol açmaz; buna karşın yabancının resmi göç kayıtlarına işlenir ve sonraki başvurularda idarece dikkate alınır. Süre ihlaline bağlı idari para cezasının belirlenmesinde gün sayısı, yabancının uyruğu, önceki ihlaller ve idarenin takdiri gibi unsurlar gözetilebilmekte; ödeme çıkış sırasında sınır kapısındaki ilgili birimlerce tahsil edilebilmektedir. 6458 sayılı Kanunun 102 nci maddesinde düzenlenen idari para cezaları valilik, Genel Müdürlük ya da kolluk birimlerince uygulanmakta ve tebliğden itibaren otuz gün içinde ödenmesi gerekmektedir. Kanunda idari para cezası öngörülen kabahatlerin bir takvim yılı içinde gerçek kişilerce tekrarı hâlinde cezalar yarı oranında artırılarak verilir.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 102Kaynağı aç
Süre aşımı kaynaklı idari para cezası ödenmeksizin Türkiye'den çıkış yapılması hâlinde ihlal yabancının işlem dosyasına yansıtılır. Ödenmemiş para cezası, sonraki süreçte konsolosluklar üzerinden yapılacak vize başvurularında sistemden görülebilir, başvurunun reddedilmesine sebebiyet verebilir veya usulüne uygun vize verilse dahi sınır kapısında Türkiye'ye girişin engellenmesi sonucunu doğurabilir. 6458 sayılı Kanunun 102 nci maddesindeki idari para cezalarının tatbik edilmesi, yabancı hakkında Kanunda düzenlenen diğer idari tedbirlerin uygulanmasına engel teşkil etmez.
Türkiye'ye Giriş Yasağı ve Yasal İstisnalar
Vize veya ikamet süresi aşımı her zaman otomatik olarak sınır dışı işlemi yapılması sonucunu doğurmaz. Kısa süreli ihlallerde idarece çoğunlukla idari para cezası uygulanmakta olup giriş yasağı tesis edilmesi idarenin takdirindedir ve her dosya kendi koşulları çerçevesinde değerlendirilir. 6458 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi uyarınca Türkiye'ye giriş yasağının kanuni süresi en fazla beş yıldır; kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması hâlinde bu süre Genel Müdürlükçe en fazla on yıl daha artırılabilir. İdari uygulamada süre, ihlalin ağırlığı ve yabancının kişisel durumuna göre 3 ay, 6 ay, 1 yıl gibi kademeli süreler de takdir edilebilmektedir. Sınır dışı edilen yabancıların Türkiye'ye yeniden kabul edilmemesine yönelik yasaklama işlemleri ise Genel Müdürlük veya valiliklerce tesis edilir.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 9Kaynağı aç
Vize veya ikamet izni süresi sona eren ve bu durumu yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak üzere valiliklere başvurup hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılara önemli bir yasal istisna tanınmıştır. Bu yabancılara idari para cezalarını ödemiş olmaları ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamaları kaydıyla 6458 sayılı Kanunun 9 uncu maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca Türkiye'ye giriş yasağı kararı alınmayabilir. Aynı şekilde, Kanunun 56 ncı maddesi doğrultusunda Türkiye'yi terke davet edilen yabancılardan tanınan süre içinde ülkeyi terk edenler hakkında da giriş yasağı tesis edilmeyebilir.
Giriş Yasağının Kaldırılması ve İdari Başvuru Yolları
Süre aşımı sebebiyle uygulanan idari para cezasının ödenmesi yabancının mali yükümlülüğünü sona erdirir; ancak daha önce konulmuş bir giriş yasağını kendiliğinden kaldırmaz. Giriş yasağı süresi dolmamışsa yasağın kaldırılması veya süresinin kısaltılması talebiyle ilgili idari makamlara dilekçeyle başvuru yapılabilir ya da idari dava yoluna başvurulabilir. Bu süreçte yabancının somut durumuna göre aile birliği, çocukların üstün yararı, sağlık durumu, yatırımlar, ticari şirket faaliyetleri veya mağduriyet riski gibi unsurlar idareye sunulabilir.
6458 sayılı Kanunun 9 uncu maddesi uyarınca Genel Müdürlük, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı gerekçesiyle, valilikler ise ödenmemiş idari para cezaları ve kamu alacakları sebebiyle yabancıların ülkeye kabulünü ön izin şartına bağlayabilir. Yine Genel Müdürlük, tesis edilmiş giriş yasağını kaldırma yetkisine sahip olduğu gibi, giriş yasağı saklı kalmak şartıyla yabancının belirli bir süre için Türkiye'ye girişine izin verme yetkisini de haizdir.
Ülke İçinden İkamet Talebi ve Temsilci Atanması
Vize veya ikamet süresini uzun süredir aşmış yabancıların Türkiye sınırları içindeyken yeni bir ikamet izni başvurusu yapması çoğu zaman mümkün olmamakta ve bu başvurular idarenin yüksek ret ihtimaliyle karşılaşmaktadır. Bununla birlikte aile bağı, mağduriyet ve insani sebeplerin mevcudiyeti hâlinde insani ikamet izni veya gecikmiş başvuru gibi istisnai yollar idarenin takdiri dahilinde değerlendirilebilir.
Yasal kalış süresini aşan yabancıların noter aracılığıyla bir temsilci veya vekil atamış olması gerçekleşen süre ihlalini ortadan kaldırmaz. Noter onaylı vekâletname süre aşımını silmemekte, yalnızca yabancının yürütmesi gereken idari işlemlerin yetkili temsilcisi vasıtasıyla takip edilmesine imkân vermektedir.
Sıkça Sorulan Sorular
Vize veya ikamet süresi ihlali adli sicil kaydına yansır mı?
Süre aşımı adli bir suç oluşturmadığından adli sicil kaydına işlenmez; idari para cezası ve ihlal bilgisi göç idaresinin kayıtlarında muhafaza edilir.
İdari para cezasının ödenmesi konulan giriş yasağını kendiliğinden kaldırır mı?
İdari para cezasının ödenmesi yalnızca mali borcu sona erdirir, giriş yasağını kendiliğinden kaldırmaz; yasağın kalkması veya kısaltılması için idareye başvuru yapılması veya dava açılması gerekebilir.
Vekaletname çıkarılması gerçekleşmiş süre ihlalini ortadan kaldırır mı?
Noter aracılığıyla yetkili kılınan vekâletname yabancının süre ihlalini silmez, yalnızca gerekli işlemlerin temsilci aracılığıyla yürütülmesini temin eder.
Vize veya ikamet süresini aşan yabancılar hakkında her zaman sınır dışı kararı verilir mi?
Vize veya ikamet süresinin aşılması her zaman otomatik olarak sınır dışı edilme sonucunu doğurmaz. Kısa süreli ihlallerde çoğunlukla idari para cezası uygulanmakta olup giriş yasağı tesis edilip edilmeyeceği idarenin takdirindedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy