Türkiye'de öğrenim görecek yabancılar, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu çerçevesinde öğrenci ikamet izni alabilir. Bu izin, Türkiye'de kalmak üzere verilen resmi izin belgesi niteliğini taşır ve yalnızca iznin sahibine hak doğurur; öğrencinin anne, babası veya diğer yakınlarına ikamet izni konusunda herhangi bir hak sağlamaz.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 38Kaynağı aç
90 Günü Aşan Kalışlarda İkamet İzni Zorunluluğu
Türkiye'de 90 günden fazla kalmak isteyen yabancıların devletin egemenlik hakları gereği ikamet izni alması zorunludur. Vize veya vize muafiyetiyle giriş yapılan hallerde tanınan süre ayrıca değerlendirilmelidir; bu süreyi aşacak kalışlar için ikamet iznine başvurulması gerekir.
Başvuru Nereye ve Nasıl Yapılır
6458 sayılı Kanun'un 21. maddesi uyarınca ikamet izni başvurusu kural olarak yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki konsolosluklara yapılır. Başvuru için talep edilen ikamet izni süresinden altmış gün daha uzun süreli pasaport ya da pasaport yerine geçen belgeye sahip olunması şartı aranır. Kanunda sayılan ve sınırlı tutulan bazı hallerde valiliklere de başvurulabilmektedir.
6458 sayılı YABANCILAR VE ULUSLARARASI KORUMA KANUNU m. 21Kaynağı aç
Konsolosluklar başvuruları görüşleriyle birlikte Genel Müdürlüğe iletir. Genel Müdürlük gerekli gördüğünde ilgili kurumların görüşlerini de alarak başvuruları sonuçlandırır; ardından ikamet izninin düzenlenmesi ya da başvurunun reddedilmesi için konsolosluğa bilgi verir. Başvurular en geç doksan gün içinde sonuçlandırılır. Başvuru için gerekli bilgi ve belgeler eksikse değerlendirme eksiklikler tamamlanıncaya kadar ertelenebilir; eksiklikler ilgiliye bildirilir.
İkamet izni başvuruları, İçişleri Bakanlığı'nca yetkilendirilen aracı kurumlar tarafından da yapılabilir. Ancak bu yetkilendirme usulünü düzenleyen hükmün bir bölümü Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiş olduğundan, aracı kurum yolunun mevcut kapsamı güncel mevzuat çerçevesinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Öğrenci İkamet İzninin Koşulları: Öğrenim Kademesine Göre Farklı Düzenlemeler
6458 sayılı Kanun'un 38. maddesi, öğrenim kademesine göre birbirinden ayrışan düzenlemeler içermektedir. Türkiye'de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans, yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görecek yabancılara 38. maddenin birinci fıkrası uyarınca öğrenci ikamet izni verilir.
İlk ve orta derecede öğrenim görecek yabancılar için 38. maddenin ikinci fıkrası farklı bir çerçeve çizmektedir: bu öğrencilerin bakım ve masraflarının bir gerçek ya da tüzel kişi tarafından üstlenilmesi ve velilerinin ya da yasal temsilcilerinin muvafakatinin alınması zorunludur. Bu koşulların sağlanması hâlinde ikamet izni verilebilir ve uzatılabilir; fıkra metni takdir yetkisi içeren 'verilebilir' ifadesini kullanmaktadır.
Kamu kurum ve kuruluşları aracılığıyla gelerek Türkiye'de öğrenim görecek yabancılara ise 38. maddenin beşinci fıkrası uyarınca öğrenim süresince ikamet izni verilebilir. Bu hüküm de takdir yetkisi içermektedir.
İzin Süresi Nasıl Belirlenir
İzin süresinin belirlenmesinde öğrenim süresi belirleyici bir rol üstlenmektedir. 6458 sayılı Kanun'un 38. maddesinin dördüncü fıkrasına göre öğrenim süresi bir yıldan kısa olan hâllerde verilecek öğrenci ikamet izni öğrenim süresini aşamaz. İlk ve orta derecede öğrenim görenler için ise izin, öğrenim süresince birer yıllık dönemler hâlinde verilebilir ve uzatılabilir.
Öğrenci İkamet İzninin Yakınlara Etkisi
6458 sayılı Kanun'un 38. maddesinin üçüncü fıkrası, öğrenci ikamet izninin yalnızca sahibine yönelik hak doğurduğunu açıkça hükme bağlamıştır. Öğrencinin anne ve babası ile diğer yakınları, bu izne dayanarak ikamet izni talep edemez.
Aile İkamet İzni Bulunan Çocukların Durumu
Aile ikamet izni almış çocuklar 18 yaşına kadar ayrıca öğrenci ikamet izni almaksızın ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarında eğitim görebilir.
Ret Kararına Karşı Başvuru Yolları ve Süreler
İkamet izni başvurusunun reddine ilişkin işlem ilgiliye tebliğ edilir. Ret kararını tebliğ alan yabancı, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca idari dava açmadan önce işlemi yapan makama veya üst makama dava açma süresi içinde başvurabilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde yanıt verilmezse istek reddedilmiş sayılır; reddedilmesi ya da reddedilmiş sayılması hâlinde dava açma süresi yeniden işlemeye başlar ve başvuru tarihine kadar geçen süre de hesaba katılır.
2577 sayılı İDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU m. 11Kaynağı aç
Ret işlemlerine karşı idare mahkemelerinde iptal davası açılabilir; mahkeme ret gerekçesini ve ikamet izni için gerekli koşulların taşınıp taşınmadığını inceler.
Sık Sorulan Sorular
Öğrenci ikamet izni aile üyelerine de geçerli midir?
Hayır. 6458 sayılı Kanun'un 38. maddesinin üçüncü fıkrası, öğrenci ikamet izninin yalnızca sahibine hak doğurduğunu ve öğrencinin anne, baba ya da diğer yakınlarına ikamet izni konusunda herhangi bir hak sağlamadığını açıkça düzenlemiştir.
İlk ve orta derecede öğrenim görecek yabancılara öğrenci ikamet izni nasıl alınır?
6458 sayılı Kanun'un 38. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca bu öğrencilere ikamet izni verilebilmesi için iki koşul aranmaktadır: bakım ve masraflarının bir gerçek ya da tüzel kişi tarafından üstlenilmesi ve veli ya da yasal temsilci muvafakatinin bulunması. Bu koşullar sağlandığında izin öğrenim süresi boyunca birer yıllık dönemler hâlinde verilebilir ve uzatılabilir. Fıkra metni takdir yetkisi içeren bir düzenleme niteliğindedir.
Öğrenci ikamet izni ne kadar süreyle verilir?
Öğrenim süresi bir yıldan kısa ise ikamet izni süresi öğrenim süresini aşamaz; bu sınır 6458 sayılı Kanun'un 38. maddesinin dördüncü fıkrasında açıkça düzenlenmiştir. İlk ve orta derecede öğrenim görenler için izin birer yıllık dönemler hâlinde verilebilmektedir.
Aile ikamet izni olan çocukların ayrıca öğrenci ikamet izni alması gerekir mi?
Aile ikamet izni alan çocuklar 18 yaşına kadar öğrenci ikamet izni almaksızın ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarında eğitim görebilir.
İkamet izni başvurusu reddedilirse ne yapılabilir?
Ret kararı ilgiliye tebliğ edilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi uyarınca idari dava açılmadan önce işlemi yapan makama veya üst makama başvurulabilir; bu başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. Başvuruya otuz gün içinde yanıt verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve dava açma süresi yeniden işlemeye başlar; başvuru tarihine kadar geçen süre de hesaba katılır.
Kamu kurumu aracılığıyla gelen öğrenciler ikamet izni alabilir mi?
6458 sayılı Kanun'un 38. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca kamu kurum ve kuruluşları aracılığıyla gelerek Türkiye'de öğrenim görecek yabancılara öğrenim süresince ikamet izni verilebilir. Bu hüküm takdir yetkisi içermektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy