Sigorta Tahkim Komisyonu Nedir ve Kimler Başvurabilir?
Sigorta Tahkim Komisyonu, sigorta sözleşmesinden veya Güvence Hesabından doğan uyuşmazlıkları çözmek amacıyla Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği nezdinde kurulan özel bir uyuşmazlık çözüm organıdır. Sigorta ettiren, sözleşmeden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasındaki anlaşmazlıklar bu Komisyon aracılığıyla çözüme kavuşturulabilir. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30/1. maddesi, uyuşmazlık konusu sözleşmede özel bir hüküm olmasa bile sisteme üye kuruluşlarla uyuşmazlığa düşen herkesin tahkim usulünden yararlanabileceğini düzenlemektedir. Zorunlu sigortalar söz konusu olduğunda ise ilgili kuruluş sisteme üye olmasa dahi hak sahipleri bu yola başvurabilir.
5684 sayılı SİGORTACILIK KANUNU m. 30Kaynağı aç
Komisyona Başvurmadan Önce Yerine Getirilmesi Gereken Koşul
Komisyona başvurabilmek için, uyuşmazlığa düşülen sigortacılık kuruluşuna önce gerekli başvuruların yapılmış ve talebin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlandığının belgelenmiş olması şarttır. Sigortacılık yapan kuruluşun, başvuru tarihinden itibaren on beş iş günü içinde yazılı olarak cevap vermemesi de Komisyona başvuru için yeterli kabul edilmektedir. Bu ön koşul yerine getirilmeden Komisyon yoluna gidilmesi mümkün değildir.
Başvuruya Kapalı Uyuşmazlıklar
Mahkemeye taşınmış ya da Tüketici Sorunları Hakem Heyetine intikal etmiş uyuşmazlıklar için Komisyona başvuru yapılamaz. Dava açılmış veya tüketici hakem heyeti süreci başlatılmış bir uyuşmazlık, bu aşamada sigorta tahkim yoluna aktarılamaz.
Başvurudan Karara: Yargılama Süreci
Komisyona yapılan her başvuru önce raportörler tarafından incelenir. Raportörler bu incelemeyi en geç on beş gün içinde tamamlamak zorundadır. Raportör aşamasında çözüme kavuşturulamayan uyuşmazlıklar sigorta hakemine iletilir. Uyuşmazlık konusu miktarın on beş bin Türk Lirası ve üzerinde olduğu durumlarda ise heyet teşekkülü zorunludur ve heyet kararını çoğunlukla verir; ayrıca Komisyon, işin niteliğine bağlı olarak bu eşiğin altında da hakem heyeti oluşturulmasına karar verebilir. Kanundaki bu eşikler, 5684 sayılı Kanun'un 30/22. fıkrası uyarınca Üretici Fiyatları Endeksi artış oranını aşmamak kaydıyla Müsteşarlıkça artırılabilir.
Hakemler görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermek zorundadır. Bu süre aşıldığında uyuşmazlık yetkili mahkemeye taşınır. Tarafların açık ve yazılı muvafakatiyle sürenin uzatılması mümkündür.
Hakemin Taleple Bağlılığı
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 26/1. maddesi uyarınca hakem tarafların talep sonuçlarıyla bağlıdır; talep edilen miktardan fazlasına veya talep edilmeyen başka bir şeye karar veremez, ancak talep sonucundan daha azına karar verebilir. Kanunun 26/2. fıkrası, hakemin taleple bağlı olmadığına ilişkin ayrı kanun hükümlerinin saklı olduğunu öngörmekte; bu istisnaların kapsamı ayrı mevzuat düzenlemelerine bağlıdır. 5684 sayılı Kanun'un 30/23. maddesi, Sigortacılık Kanunu'nda hüküm bulunmayan hallerde HMK hükümlerinin kıyasen uygulanacağını düzenlemektedir. Bu genel kıyasen uygulama çerçevesi gözetildiğinde taleple bağlılık ilkesinin sigorta tahkim yargılamasına uygulanma biçimi, somut uyuşmazlık düzeyinde değerlendirme gerektirmektedir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 26Kaynağı aç
Kasko Sigortasında Tazminat Ödeme Süresi ve Muacceliyet
Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları'nın 3.3.4.1. maddesi, sigortacının hasar ihbarı üzerine talep ettiği belgelerin eksiksiz tesliminden ve eksper raporu kararlaştırılmışsa eksper raporunun da tesliminden itibaren en geç on iş günü içinde gerekli incelemeleri tamamlamasını zorunlu kılmaktadır. Ödemeye engel bir durum yoksa sigortacı, tazminat miktarını tespit edip sigortalıya ödemekle yükümlüdür. Aynı madde uyarınca tazminat ödeme borcu her hâlde hasarın ihbarından itibaren kırk beş gün sonra muaccel olur. Bu Genel Şartların güncel yürürlük durumu ayrıca doğrulanmalıdır.
Uygulanacak Hukuk
Sigorta tahkim uyuşmazlıklarında 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, Türk Ticaret Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları ile diğer ilgili mevzuat hükümleri uygulanır. Kanunda açık bir hüküm bulunmayan hallerde ise HMK hükümleri kıyasen uygulanır. Uyuşmazlığın niteliği ve tarafların sıfatı uygulanacak mevzuatı doğrudan etkileyebileceğinden her uyuşmazlık türü için bu listenin değişkenlik gösterebileceği göz önünde bulundurulmalıdır.
Hakem Kararlarının Kesinliği, İtiraz ve Temyiz
5684 sayılı Kanun'un 30/12. fıkrası uyarınca beş bin Türk Lirası altındaki uyuşmazlıklar hakkında verilen hakem kararları kesindir; bu kararlara itiraz yolu kapalıdır. Beş bin Türk Lirası ve üzerindeki uyuşmazlıklarda ise kararın Komisyonca ilgiliye bildiriminden itibaren on gün içinde, bir defaya mahsus olmak üzere Komisyon nezdinde itiraz yoluna gidilebilir. İtiraz başvurusunda bulunabilmek için kanunda belirlenen başvuru ücretinin Komisyona yatırılması zorunludur. İtiraz üzerine hakem kararının icrası durur; bu kural yalnızca itiraz yolunun açık olduğu uyuşmazlıklar için geçerlidir. İtiraz talebi hakkında işin heyete intikalinden itibaren iki ay içinde karar verilir; itiraz üzerine verilen bu karar kesindir. Kanundaki parasal eşikler, 30/22. fıkra kapsamında Üretici Fiyatları Endeksi artış oranını aşmamak kaydıyla Müsteşarlıkça artırılabilir.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesi, E. 2014/15468, K. 2014/13031Kaynağı aç
Kırk bin Türk Lirası üzerindeki uyuşmazlıklarda itiraz üzerine verilen kararlar temyize tabidir; bu eşiğin altındaki uyuşmazlıklarda ise itiraz üzerine verilen karar kesindir. Temyize ilişkin usul ve esaslar hakkında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu uygulanır. Bazı durumlarda ise parasal eşikten bağımsız olarak her hâlükarda temyiz yolu açılmaktadır: tahkim süresinin sona ermesinden sonra karar verilmesi, talep edilmemiş bir şey hakkında karar verilmesi, hakemlerin yetkileri dışında karar vermesi veya tarafların iddialarının karara bağlanmaması bu hallerin başında gelmektedir. Bu istisna hallerde parasal sınır aranmaksızın temyiz yolu açıktır. Yargıtay Hukuk Dairelerinin uygulamasında temyiz eşiği hesabında esas alınacak miktarın belirlenmesi somut uyuşmazlığın koşullarına göre değerlendirilebilmektedir; bu husus için ilgili içtihadın takip edilmesi önem taşımaktadır.
Hakemlerin Tarafsızlığı ve Red Prosedürü
Sigorta hakemleri ve raportörler tarafsız olmak zorundadır. Sigorta şirketleri, reasürans şirketleri ve diğer sigortacılık kuruluşlarının ortakları, yönetim ve denetiminde bulunanlar, bunlar adına imza atmaya yetkili olanlar, bu kuruluşlarda mesleki faaliyette bulunanlar ile sigorta eksperleri, acenteler ve brokerler hakem olarak görev yapamaz. Bu yasak söz konusu kişilerin eş ve çocukları bakımından da geçerlidir.
Bir taraf, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nda yer alan hâkimi ret nedenlerine dayanarak hakemi reddedebilir. Ret talebi, durumun öğrenildiğinden itibaren en geç beş iş günü içinde Komisyona dilekçeyle yapılır; Komisyon müdürü iki tarafın görüşlerini dinledikten sonra beş iş günü içinde karar verir.
Sık Sorulan Sorular
Sigorta sözleşmemde tahkim şartı yoksa Komisyona başvurabilir miyim?
Evet. 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun 30/1. maddesi, uyuşmazlık konusu sözleşmede özel bir hüküm olmasa bile sisteme üye kuruluşlarla karşı karşıya kalan kişilerin tahkim usulünden yararlanabileceğini düzenlemektedir.
Komisyona başvurmadan önce ne yapmam gerekiyor?
Komisyona başvurabilmek için önce ilgili sigortacılık kuruluşuna gerekli başvuruları yapmış ve talebin kısmen ya da tamamen olumsuz sonuçlandığını belgelemiş olmanız şarttır. Kuruluşun başvuru tarihinden itibaren on beş iş günü içinde yazılı cevap vermemesi de Komisyon yolunu açmak için yeterlidir.
Hakem ne kadar süre içinde karar vermek zorundadır?
Hakemler görevlendirildikleri tarihten itibaren en geç dört ay içinde karar vermek zorundadır. Bu süre geçirilirse uyuşmazlık yetkili mahkemeye taşınır. Tarafların açık ve yazılı mutabakatıyla süre uzatılabilir.
Hakem kararına itiraz etmek kararın icrasını durdurur mu?
Evet, ancak bu kural yalnızca itiraz yolunun açık olduğu uyuşmazlıklar, yani beş bin Türk Lirası ve üzerindeki davalar için geçerlidir. 5684 sayılı Kanun'un 30/12. maddesi uyarınca itiraz üzerine hakem kararının icrası durur. Beş bin Türk Lirası altındaki uyuşmazlıklarda verilen kararlar kesin olduğundan itiraz yolu ve dolayısıyla icra durdurma bu eşiğin altındaki kararlar için söz konusu değildir.
Kasko sigortasında sigortacının tazminat ödemesi için son tarih nedir?
Kara Araçları Kasko Sigortası Genel Şartları'nın 3.3.4.1. maddesi iki ayrı süre belirlemektedir: talep edilen belgelerin ve varsa eksper raporunun eksiksiz tesliminden itibaren en geç on iş günü içinde ödeme yapılması gerekmektedir; bunun yanı sıra tazminat ödeme borcu her hâlde hasarın ihbarından kırk beş gün sonra muaccel olur. Bu Genel Şartların güncel yürürlük durumu ayrıca teyit edilmelidir.
Sigorta hakemliği yapamayacak kişiler kimlerdir?
Sigorta şirketleri, reasürans şirketleri ve diğer sigortacılık kuruluşlarının ortakları, yönetim ve denetiminde bulunanlar, bunlar adına imza atmaya yetkili olanlar ve bu kuruluşlarda mesleki faaliyette bulunanlar ile sigorta eksperleri, acenteler ve brokerler hakem olamaz. Bu yasak aynı zamanda söz konusu kişilerin eş ve çocuklarını da kapsamaktadır.
Tüketici hakem heyetine başvurmuşsam sigorta tahkimine de gidebilir miyim?
Hayır. Tüketici Sorunları Hakem Heyetine intikal etmiş uyuşmazlıklar için Komisyona ayrıca başvurulamaz. Mahkemeye taşınmış uyuşmazlıklar için de aynı kural geçerlidir.
İtiraz başvurusu yapılırken herhangi bir ödeme gerekiyor mu?
Evet. İtiraz talebinde bulunabilmek için kanunda belirlenen başvuru ücretinin Komisyona yatırılması zorunludur. Güncel miktarın Müsteşarlıkça belirlendiği göz önünde bulundurulmalıdır.
İtiraz üzerine ne kadar süre içinde karar verilir?
İtiraz talebi hakkında işin heyete intikalinden itibaren iki ay içinde karar verilir. İtiraz üzerine verilen bu karar kesindir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

