KVKK Kapsamında Şikayet Yolu ve Kişisel Veri Suçları

Kişisel Verilerin Korunmasını İsteme Hakkı ve Başvuru Şartı

Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen anayasal güvence doğrultusunda her birey, kendisi hakkındaki verilerin korunmasını talep etme yetkisine sahiptir; bu hak kişinin verilerine ulaşmasını, bunlar hakkında bilgi edinmesini, hatalı kayıtların düzeltilmesini yahut silinmesini istemesini içerir. 6698 sayılı Kanun çerçevesindeki haklarını aramak isteyen veri sahipleri, taleplerini öncelikle yazılı biçimde veya Kişisel Verileri Koruma Kurulu tarafından belirlenen yöntemlerle veri sorumlusuna iletmek zorundadır. Zira Kanun'un 14. maddesinin ikinci fıkrası gereğince, veri sorumlusuna başvuru mekanizması işletilip tüketilmeden doğrudan Kurula şikâyet başvurusunda bulunulması hukuken mümkün değildir.

Veri sorumlusuna iletilen istemlerin, konunun kapsamına göre süratle ve en fazla otuz günlük yasal süre zarfında neticelendirilmesi kural olarak herhangi bir ücrete tabi değildir. Buna karşılık, talep edilen işlemin ek bir maliyet doğurması durumunda Kurul tarafından saptanan tarife üzerinden ücret talep edilebilir. İlgili başvuruyu inceleyen veri sorumlusu istemi kabul edebileceği gibi gerekçesini belirtmek suretiyle reddedebilir ve bu yanıtını ilgili kişiye yazılı ya da elektronik yolla bildirir. İstemin kabulü hâlinde gereği veri sorumlusu tarafından ifa edilirken, başvurunun veri sorumlusunun kusurundan ileri geldiği durumlarda tahsil edilmiş olan ücret başvuru sahibine geri verilir.

Kişisel Verileri Koruma Kuruluna Şikâyet Usulü ve İnceleme

Veri sorumlusuna yöneltilen başvurunun geri çevrilmesi, sunulan cevabın yetersiz bulunması veya yasal süresi içinde herhangi bir karşılık verilmemesi durumunda veri sahibi şikâyet hakkını kullanabilir. Bu kapsamda ilgililer, cevabı öğrendikleri günden itibaren otuz gün ve her durumda başvuru gününden itibaren altmış günlük süreler içinde Kurula başvurabilir. Kurul, intikal eden bu şikâyetler vasıtasıyla ya da mevzuata aykırılık iddiasına başka yollarla vakıf olduğunda kendiliğinden inceleme başlatma yetkisini haizdir. Öte yandan, 3071 sayılı Dilekçe Hakkının Kullanılmasına Dair Kanun'un 6. maddesindeki yasal unsurları içermeyen ihbar ve şikâyetler Kurulca işleme konulmaz.

İnceleme sürecinde Kurulun talep ettiği evrak ve açıklamaların, devlet sırrı vasfı taşıyanlar haricinde kalmak kaydıyla, veri sorumlusu tarafından on beş gün içerisinde Kurula ulaştırılması ve lüzum görüldüğünde yerinde inceleme yapılmasına olanak tanınması kanuni mecburiyettir. Şikâyet başvurusunu değerlendiren Kurul ilgililere yanıt verir; şikâyetin Kurula ulaştığı tarihten itibaren altmış gün boyunca cevap verilmemesi durumunda talep zımnen reddedilmiş addedilir. İhlalin saptanması hâlinde Kurul, hukuka aykırı hususların veri sorumlusunca ortadan kaldırılmasını emreder ve bu kararı tebliğ eder; söz konusu kararın bildirilmesini takiben gecikmeye meydan vermeksizin en geç otuz gün içinde yerine getirilmesi zorunludur.

İnceleme sonucunda ihlalin yaygın olduğunun tespit edilmesi hâlinde Kurul, bu konuda ilke kararı alır ve kararı yayımlar; ilke kararı almadan önce ihtiyaç duyması durumunda ilgili kurum ve kuruluşların görüşlerini alabilir. Telafisi güç veya imkânsız zararların doğması ve açıkça hukuka aykırılık bulunması hâlinde ise Kurul, veri işlenmesinin veya verinin yurt dışına aktarılmasının durdurulmasına karar verebilir.

İdari Para Cezaları ve İdari Yaptırımlar

6698 sayılı Kanun'un 18. maddesinin birinci fıkrası uyarınca; aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmemesi hâlinde 5.000 Türk lirasından 100.000 Türk lirasına kadar, veri güvenliğine ilişkin yükümlülüklerin yerine getirilmemesi hâlinde 15.000 Türk lirasından 1.000.000 Türk lirasına kadar, Kurul tarafından verilen kararların yerine getirilmemesi hâlinde 25.000 Türk lirasından 1.000.000 Türk lirasına kadar, Veri Sorumluları Siciline kayıt ve bildirim yükümlülüğüne aykırılık hâlinde 20.000 Türk lirasından 1.000.000 Türk lirasına kadar ve Kanun'un 9. maddesinin beşinci fıkrasında düzenlenen yurt dışı aktarıma dair bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmemesi hâlinde 50.000 Türk lirasından 1.000.000 Türk lirasına kadar idari para cezası verilir.

Aydınlatma, veri güvenliği, Kurul kararlarını uygulama ve sicil yükümlülüklerine ilişkin idari para cezaları veri sorumlusu hakkında uygulanır; yurt dışı aktarıma dair bildirim yükümlülüğüne aykırılık hâlinde ise idari para cezası veri sorumlusu veya veri işleyen gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişileri hakkında tatbik edilir. Kurulca verilen idari para cezalarına karşı idare mahkemelerinde dava açılabilir. Sayılan eylemlerin kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları bünyesinde işlenmesi durumunda, Kurulun yapacağı bildirim üzerine ilgili kamu kurum ve kuruluşunda görev yapan memurlar ve diğer kamu görevlileri ile meslek kuruluşlarında görev yapanlar hakkında disiplin hükümlerine göre işlem yapılır ve sonucu Kurula bildirilir.

Türk Ceza Kanunu Kapsamındaki Kişisel Veri Suçları

6698 sayılı Kanun'un 17. maddesi uyarınca kişisel verilere ilişkin suçlar bakımından 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 135 ila 140. madde hükümleri uygulanır; Kanun'un 7. maddesi hükmüne aykırı olarak kişisel verileri silmeyen veya anonim hâle getirmeyenler TCK'nin 138. maddesine göre cezalandırılır. Türk Ceza Kanunu'nun 135. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, hukuka aykırı olarak kişisel verileri kaydeden kimseye bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası verilir. Kişisel verinin; kişilerin siyasi, felsefi veya dini görüşlerine, ırki kökenlerine ya da hukuka aykırı olarak ahlaki eğilimlerine, cinsel yaşamlarına, sağlık durumlarına veya sendikal bağlantılarına ilişkin olması durumunda verilecek ceza yarı oranında artırılır.

Kişisel bilgileri kanuna aykırı biçimde üçüncü şahıslarla paylaşan, dağıtan yahut yetkisizce ele geçiren failler hakkında Türk Ceza Kanunu'nun 136. maddesinin ilk fıkrası kapsamında iki yıldan dört yıla kadar hapis yaptırımı öngörülmüştür. Suça konu verilerin, Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 236. maddesinin beşinci ve altıncı fıkraları çerçevesinde kayda alınmış ifade ve görüntülerden oluşması hâlinde hükmedilecek ceza bir kat artırılarak uygulanır. Ayrıca gerek verileri kaydetme gerekse hukuka aykırı devretme ya da ele geçirme fiillerinin kamu görevlisince yetkinin kötüye kullanılması suretiyle veya icra edilen meslek ile sanatın sağladığı imkânlardan faydalanılarak gerçekleştirilmesi durumunda Türk Ceza Kanunu'nun 137. maddesi uyarınca ceza yarı oranında artırılır.

Mevzuatta öngörülen saklama süreleri dolmasına rağmen sistemdeki verileri ortadan kaldırmakla görevli kişilerin bu yükümlülüğü yerine getirmemeleri hâlinde, Türk Ceza Kanunu'nun 138. maddesinin birinci fıkrası gereğince bir yıldan iki yıla kadar hapis yaptırımı uygulanır. Silinmesi gereken materyalin Ceza Muhakemesi Kanunu kuralları mucibince yok edilmesi gereken verilerden olması vaziyetinde belirlenecek ceza bir kat artırılır. Türk Ceza Kanunu'nun 139. maddesi uyarınca kişisel verileri kaydetme, hukuka aykırı verme veya ele geçirme ile süresinde yok etmeme fiilleri resen kovuşturulmakta olup şikâyet şartına tabi kılınmamıştır; bölümdeki diğer suç tipleri bakımından ise soruşturma ve kovuşturma mağdurun şikâyetine bağlıdır.

Hukuka Aykırı Veri İşlenmesinde Tazminat Hakkı

6698 sayılı Kanun'un 14. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, kişilik hakları ihlal edilenlerin genel hükümlere göre tazminat hakkı saklıdır. Kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi sonucu maddi veya manevi zarara uğrayan veri sahipleri, Asliye Hukuk Mahkemesi'ne başvurarak maddi ve manevi tazminat davası açabilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy