Kısa Çalışma Ödeneği Nedir? Şartları ve Hesaplanması

Kısa Çalışma Ödeneği Nedir ve Hangi Hallerde Uygulanır?

Kısa çalışma ödeneği; genel ekonomik, sektörel veya bölgesel krizler, genel salgın ya da zorlayıcı sebeplerle işyerindeki haftalık çalışma süresinin önemli ölçüde azaltılması veya faaliyetin tamamen yahut kısmen geçici olarak durdurulması durumunda sigortalılara en fazla üç ay süreyle İşsizlik Sigortası Fonundan sağlanan gelir desteğidir. Çalışma süresinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması veya faaliyetin aralıksız şartı aranmaksızın en az dört hafta durdurulması ölçütlerinin değerlendirildiği bu düzenleme, 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu'nun Ek 2'nci maddesi ile bu maddeye dayanılarak yürürlüğe konulan ilgili yönetmelik hükümleriyle tayin edilir.

Kısa çalışma ödeneğinden yararlanabilmek adına işyerinde belirli bir asgari işçi istihdam etme zorunluluğu bulunmamakta olup tek bir işçi çalıştıran işyerleri de bu uygulamadan faydalanabilir. Bunun yanı sıra işsizlik sigortası primini yatıran ve Türkiye'de çalışma şartlarına uyan yabancı işçiler de kısa çalışma ödeneği kapsamına dahildir.

Başvuru Usulü ve Normal Faaliyete Dönüş Bildirimi

Hizmet akdi kapsamında personel çalıştıran işveren, kısa çalışma yapılmasına yönelik talebini ve gerekçelerini gecikmeksizin Türkiye İş Kurumuna, şayet bulunuyorsa toplu iş sözleşmesinin tarafı sendikaya yazılı şekilde bildirmek zorundadır. Başvurunun uygunluk denetimine dair usul ve kurallar ise ilgili kurumların değerlendirmeleri dikkate alınarak Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılan yönetmelik kapsamında netleştirilir.

Daha önce duyurulan sürenin tamamlanmasını beklemeden normal çalışma düzenine dönmeyi kararlaştıran işveren, bu iradesini 6 iş günü öncesinde Türkiye İş Kurumuna, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasına ve işçilerine ileterek olağan faaliyetine dönebilir. Bu şekilde yapılan bildirimin ardından hak sahiplerine ödenen kısa çalışma ödeneği son bulur.

İşçinin Kısa Çalışma Ödeneğine Hak Kazanma Koşulları

4447 sayılı Kanun'un Ek 2'nci maddesinde öngörülen yasal koşullar doğrultusunda, bir çalışanın bu ödenekten faydalanabilmesi için kısa çalışmanın başladığı tarihten önceki son 120 gün boyunca fiilen hizmet akdine bağlı kalması ve son üç yıllık süreçte en az 450 gün sigortalı çalışarak işsizlik sigortası primini tamamlamış olması şarttır.

Gerekli prim ve sigortalılık koşullarını sağlayamadığı için hak kazanamayan çalışanların, daha önce yeni işe giriş gibi sebeplerle yarıda kalmış son işsizlik ödeneği hak sahipliği süresi bulunmaktaysa, bu bakiye kısa çalışma süresini aşmayacak biçimde ödenek olarak kullandırılabilir.

Kısa Çalışma Ödeneğinin Tutarı, Tavanı ve Haciz Koruması

Günlük kısa çalışma ödeneği miktarı, sigortalının son on iki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük ortalama brüt kazancının yüzde 60'ıdır. Bu şekilde hesaplanan kısa çalışma ödeneği miktarı, 4857 sayılı İş Kanunu'nun 39'uncu maddesine göre belirlenen aylık asgari ücretin brüt tutarının yüzde 150'sini geçemez.

Kısa çalışma ödeneği, damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz. Ayrıca nafaka borçları dışında onda birinden fazlası haczedilemez ve ödenek başkasına devir veya temlik edilemez.

Ödenek Süresi, İşsizlik Ödeneğinden Mahsup ve Prim İşlemleri

Kısa çalışma süresi kural olarak üç ayı aşamaz. 4447 sayılı Kanun'un Ek 2'nci maddesi uyarınca kısa çalışma ödeneğinin süresini altı aya kadar uzatmaya ve işsizlik ödeneğinden mahsup edilip edilmeyeceğini belirlemeye Cumhurbaşkanı yetkilidir.

Kısa çalışma ödeneği olarak ödenen süreler, kısa çalışma başlama tarihinden itibaren üç yıl içindeki hizmet akdi fesihlerine istinaden yapılacak işsizlik ödeneği ödemelerine ilişkin hak sahipliği sürelerinden düşülür.

4447 sayılı Kanun'un Ek 2'nci maddesi çerçevesinde, kısa çalışma ödeneğinden yararlananlara ait primlerin aktarılması ve sağlık hizmetlerinin sunulması işlemleri 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nda yer alan genel esaslara göre yürütülür. Bu dönemde çalışılmayan süreler için kısa ve uzun vadeli sigorta kollarına prim ödenmemekte, Sosyal Güvenlik Kurumuna yalnızca Türkiye İş Kurumu tarafından genel sağlık sigortası primleri yatırılmaktadır.

Zorlayıcı Sebeplerde Bekleme Süresi ve Ödeme Zamanı

Zorlayıcı sebeplerle kısa çalışma yapılması halinde kısa çalışma ödeneği ödemeleri, 4857 sayılı Kanun'un 24'üncü maddesinin (III) numaralı bendi ile 40'ıncı maddesinde öngörülen bir haftalık süreden sonra başlar. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 40'ıncı maddesi uyarınca zorlayıcı sebepler dolayısıyla çalışamayan veya çalıştırılmayan işçiye bu bir haftalık bekleme süresi içinde her gün için yarım ücret ödenir.

Kısa çalışma ödeneği, haftalık eksik çalışılan sürelere ait olarak her ayın beşinde aylık biçimde PTT Bank aracılığı ile sigortalının kendisine ödenir. Ödeme tarihini öne çekmeye Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yetkilidir.

Ödeneğin Kesilme Halleri ve Fazla Ödemelerin Tahsili

Ödenekten yararlanan sigortalının yeni bir işe başlaması, yaşlılık aylığı almaya hak kazanması, silahaltına alınması veya kanundan doğan bir çalışma yükümlülüğü nedeniyle mevcut işinden ayrılması hallerinde ödenek sonlandırılır. Ayrıca geçici iş göremezlik ödeneğinin devreye girmesi durumunda da söz konusu sağlık raporunun başladığı tarih esas alınarak ödemeler durdurulur.

İşverenin hatalı bilgi ve belge vermesi nedeniyle yapılan fazla ödemeler yasal faizi ile birlikte işverenden tahsil edilir. Sigortalının kendi kusurundan kaynaklanan fazla ödemeler ise yasal faizi ile birlikte sigortalıdan tahsil edilir; ölen sigortalılara ait fazla ödemeler ise geri tahsil edilmez.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy