İstisnai Çalışma İzni Nedir ve Kimleri Kapsar?
İstisnai çalışma izni, Uluslararası İşgücü Kanunu'nun 16. maddesinde düzenlenen ve Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 32. ve devamı maddelerinde yer alan kriterleri sağlayan yabancılara tanınan özel bir çalışma izni türüdür. Bu izin türünde aranan koşullar genel çalışma izni kriterlerinden farklılık gösterir. Mevzuattaki özel şartları taşıyan yabancılar için genel değerlendirme kıstaslarının karşılanması beklenmeksizin izin düzenlenebilmektedir. Kanun ve ilgili yönetmelikte istisnai çalışma izni verilebilecek kişiler sınırlı sayıda sayılmış olup, bu kapsamın dışında kalan yabancıların istisnai çalışma izni alması mümkün değildir.
Nitelikli İşgücü, Yatırımcılar ve Proje Çalışanları
Eğitim düzeyi, ücret seviyesi, mesleki tecrübesi, bilim ve teknolojiye sağladığı katkı gibi ölçütler çerçevesinde nitelikli işgücü olarak değerlendirilen yabancılara 5 yıla kadar istisnai çalışma izni verilebilir. Nitelikli yatırımcı olarak kabul edilen yabancılar için de 5 yıla kadar izin düzenlenmesi mümkündür. Nitelikli yatırımcı tespitinde sermaye tutarı, ihracat hacmi veya istihdam büyüklüğü gibi belirlenen kriterlerden en az üçünün sağlanması ya da bunların en fazla iki yıl içerisinde gerçekleştirileceğinin taahhüt edilmesi şartı aranır.
Kamu kurum ve kuruluşları tarafından yürütülen veya ülke ekonomisine yüksek katkı sağlayacağı ya da istihdamı artıracağı öngörülen projelerde görev alan yabancılara, iş sözleşmesinin süresini aşmamak şartıyla 3 yıla kadar istisnai çalışma izni verilebilmektedir.
Soy Bağı ve Vatandaşlık Durumuna Dayalı İstisnalar
İçişleri Bakanlığı veya Dışişleri Bakanlığı tarafından Türk soylu olduğu bildirilen yabancılara; Türk Silahlı Kuvvetleri ve Güvenlik Teşkilatı bünyesindeki görevler hariç olmak kaydıyla, mevzuatta yalnızca Türk vatandaşlarına tahsis edilmiş meslek ve sanatlarda çalışabilmeleri adına 5 yıla kadar istisnai çalışma izni tanınabilir.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşlarının Türkiye'deki kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapabilmesi için çalışma izni alması gerekmez. Ancak kamu kuruluşları haricinde özel sektörde çalışacak Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti vatandaşlarının çalışma izni alması zorunludur. Bu kişiler, Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliği'nin 22. maddesindeki değerlendirme kriterlerine tabi tutulmaksızın en fazla 5 yıl süreli istisnai çalışma izni alabilirler.
Ailevi Bağlar, Bilimsel, Kültürel ve Akademik Faaliyetler
Bir Türk vatandaşı ile en az 3 yıldır evli olan ve Türkiye'de evlilik birliği içerisinde yaşayan yabancılara, taraf oldukları iş veya hizmet sözleşmesinin süresini geçmemek kaydıyla 3 yıla kadar istisnai çalışma izni verilebilir.
Alanındaki başarılarıyla uluslararası alanda seçkin bir düzeye ulaşarak bilimsel, kültürel, sanatsal veya sportif amaçlarla Türkiye'ye gelen yabancılar adına, genel çalışma izni değerlendirme kriterleri aranmaksızın iş sözleşmesi süresini aşmamak üzere 3 yıla kadar istisnai çalışma izni düzenlenebilir. Yabancı devletlerin veya uluslararası kuruluşların Türkiye'deki temsilciliklerinde diplomatik dokunulmazlığı bulunmaksızın görev yapan personelin başvurularında ise Dışişleri Bakanlığının görüşü alınmaktadır.
Yükseköğretim kurumlarında görev yapacak yabancı uyruklu öğretim görevlileri, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun Cumhurbaşkanı kararını gerektiren kurallarına tabi olmaksızın, Yükseköğretim Kurulunun ön izni ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının çalışma izniyle 3 yıla kadar istihdam edilebilir. Ar-Ge personeli, yenilik veya tasarım personeli statüsünde çalışacak yabancılar için yapılacak istisnai izin başvurularında ise Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının olumlu görüşü aranır.
Sınır Ötesi Hizmet Sunucuları ve Koruma Statüsündekiler
Sınır ötesi hizmet sunucuları, üç aydan kısa sürecek işler bakımından çalışma izninden muaftır. Üç ayı aşan işlerde ise sözleşme süresini geçmemek koşuluyla üç yıla kadar istisnai çalışma izni verilebilir; ancak sınır ötesi hizmet sunucularına tahsis edilen bu istisnai çalışma izninin uzatılması kanunen mümkün değildir.
6458 sayılı Kanun kapsamında mülteci, şartlı mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri, uluslararası koruma başvurusunda bulundukları tarihten itibaren 6 ay geçtikten sonra istisnai çalışma izni başvurusunda bulunabilirler. Geçici koruma altındaki yabancılar bakımından ise geçici koruma kimlik belgesinin teslim tarihinden itibaren 6 ayın dolması gerekir. Uluslararası koruma statüsündeki kişilerin istisnai çalışma iznine hak kazanması, kendilerine Türkiye'de kesin kalma hakkı bahşetmez.
Başvuru Süreci, İtiraz ve İptal Davası
Yurt içinden yapılacak başvurularda yabancının en az 6 ay süreli geçerli bir ikamet tezkeresine ve 99 ile başlayan yabancı kimlik numarasına sahip olması zorunludur; başvuru işveren tarafından e-izin portalı üzerinden yürütülür. Yurt dışından gerçekleştirilecek başvurularda ise yabancı, vatandaşı olduğu veya mukim bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti dış temsilciliğinden referans numarası temin eder ve Türkiye'deki işveren bu numara üzerinden e-izin sistemi vasıtasıyla süreci tamamlar. İstisnai çalışma izni başvuruları kanunen 30 gün içinde neticelendirilir.
Mevcut çalışma iznini uzatmak isteyenlerin, izin süresi sona ermeden önceki 60 gün içinde başvuru yapması şarttır. Her halükarda izin süresi dolmadan önce uzatma talebi iletilmelidir; süresi dolduktan sonra yapılan uzatma başvuruları kabul edilmez.
Çalışma izni başvurusunun reddedilmesi durumunda, ret kararının tebliğinden itibaren 30 gün içinde e-izin sistemi üzerinden Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına itiraz edilebilir. Ayrıca ret kararının tebliğini izleyen 60 gün içerisinde idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılması mümkündür. İdari itiraz yoluna başvurulması halinde 60 günlük dava açma süresi durur; itirazın reddi halinde duran süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.
İstisnai çalışma izni başvurusu kaç gün içinde sonuçlanır?
Kanuni düzenlemeye göre istisnai çalışma izni başvuruları 30 gün içerisinde sonuçlandırılır.
Türk vatandaşı ile evli yabancılar ne kadar süreliğine istisnai çalışma izni alabilir?
Türk vatandaşı ile en az 3 yıldır evli olan ve Türkiye'de fiilen evlilik birliği içinde yaşayan yabancılara, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak şartıyla 3 yıla kadar istisnai çalışma izni verilebilir.
Sınır ötesi hizmet sunucuları çalışma izinlerini uzatabilir mi?
Hayır, sınır ötesi hizmet sunucularına üç aydan fazla sürecek işler için verilen üç yıla kadar süreli istisnai çalışma izinlerinin uzatılması mevzuat gereğince mümkün değildir.
Çalışma izni almak koruma altındaki yabancılara daimi ikamet hakkı sağlar mı?
Hayır, uluslararası koruma statüsündeki yabancıların istisnai çalışma iznine sahip olması, Türkiye'de kesin ve daimi kalma hakkı doğurmaz.
İstisnai çalışma izni ret kararına karşı nereye başvurulur?
Ret kararının tebliğinden itibaren 30 gün içinde sistem üzerinden Bakanlığa itiraz edilebilir ya da 60 gün içinde idare mahkemesinde yürütmenin durdurulması talepli iptal davası açılabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy