İskoçya’da Çalışma İzninin Hukuki Çerçevesi
İskoçya’ya özgü bağımsız bir çalışma vizesi rejimi bulunmamaktadır. Göç hukuku ve çalışma vizeleri İskoç Hükümeti tarafından değil, Birleşik Krallık Hükümeti ve Home Office tarafından düzenlenmektedir. Glasgow, Edinburgh, Aberdeen veya Dundee’de çalışmak isteyen yabancı ülke vatandaşları, ayrı bir İskoç çalışma iznine değil Birleşik Krallık çalışma vizesi kategorilerine başvurur.
Nitelikli Çalışan Vizesi Kapsamı ve Şartları
Skilled Worker vizesi, onaylı bir Birleşik Krallık işvereninden teyit edilmiş iş teklifi alan, İngilizce bilen ve uygun sponsordan verilen Sponsorluk Sertifikasına (Certificate of Sponsorship) dayanan kişilere ilk aşamada en fazla 5 yıla kadar düzenlenebilmektedir. Başvuru sahibinin üniversite mezunu olması şart koşulmamakta; icra edilecek görevin hukuken aranan beceri seviyesinde kabul edilmesi aranmaktadır. Vize süresi uzatılabileceği gibi 5 yılın sonunda uygun şartlarla kalıcı oturum başvurusu da mümkün olabilmektedir.
Skilled Worker başvurusunda kural olarak yıllık en az 41.700 sterlin veya yürütülecek iş için belirlenen rayiç ücretten (going rate) yüksek olanının karşılanması gerekmektedir. 22 Temmuz 2025 tarihinden itibaren işin kural olarak lisans düzeyine denk gelen RQF level 6 beceri seviyesinde bulunması beklenmektedir; göç maaş listesi, geçici kıtlık listesi ve belirli geçiş hükümleri bu kuralın istisnasını oluşturur. Dil yeterliliğinde ise ilk başvurularda veya belirli geçişlerde kural olarak CEFR B2 seviyesi aranırken, 8 Ocak 2026 tarihinden önce vizeye sahip olanların uzatma ya da güncelleme süreçlerinde B1 standardı uygulanmaktadır.
Sponsorluk sertifikası düzenlendikten sonra vize başvurusunun 3 ay içinde yapılması ve iş başlangıç tarihinden önceki 3 aydan daha erken başvurulmaması gerekir. Skilled Worker rotasında iş veya işveren değiştiğinde çoğu durumda vizenin güncellenmesi gerekmektedir.
Sağlık ve Sosyal Bakım Çalışanları Düzenlemesi
Kamu sağlık sektörü ve yetişkin sosyal bakım alanındaki uygun başvurularda Health and Care Worker vizesi, Skilled Worker rotasına kıyasla daha düşük masraflıdır ve bu vizeyi alanlar yıllık göçmenlik sağlık ek harcından (immigration health surcharge) muaf tutulmaktadır.
Bakım çalışanı (care worker) veya kıdemli bakım çalışanı (senior care worker) olarak görev yapanların bağımlı aile bireylerini getirebilmesi için çoğu dosyada 11 Mart 2024 tarihinden önce başlayan kesintisiz sponsorluk gibi geçiş koşulları aranmaktadır. Orta düzey beceri (medium skilled) gerektiren işlerde ise 22 Temmuz 2025 öncesinde başlayan ve devam eden sponsorluk gibi sınırlamalar söz konusu olabilmektedir.
Alternatif Çalışma ve Girişimci Vizeleri
Hızlı büyüyen ve ölçeklenebilir yapıdaki onaylı Birleşik Krallık şirketlerinde istihdam edilecek kişilere yönelik Scale-up Worker vizesi, en az 6 aylık onaylı iş teklifi, sponsor desteği, uygun meslek kodu ve asgari ücret şartıyla 2 yıllık süre için verilmekte olup sonrasında uzatılabilmektedir.
Global Talent vizesi, başvuru sahibinin uygun prestijli bir ödül üzerinden ya da yetkili bir kuruluştan aldığı onay (endorsement) ile verilir. Bu rota işverene sıkı biçimde bağlı olmayıp çalışma alanında daha geniş hareket alanı sağlamaktadır.
Yeni, yenilikçi, uygulanabilir ve ölçeklenebilir bir iş fikrine sahip olan ve onaylı kuruluştan destek alan girişimcilere Innovator Founder vizesi 3 yıllık süreyle tanınmaktadır. Bu süreçte 12. ve 24. aylarda ilerleme denetimi yapılmakta; uygun şartlar sağlandığında 3 yılın sonunda kalıcı oturum imkânı doğabilmektedir.
Son 5 yıl içinde belirlenen listedeki üniversitelerden mezun olanlara High Potential Individual (HPI) vizesi 2 yıllık çalışma hakkı tanımaktadır. Ancak bu vize uzatılamaz ve bu statü altında geçirilen süre kalıcı oturum süresi hesabına dahil edilmez.
İşveren Yükümlülükleri ve Çalışma Hakkı Denetimi
Sponsor işveren, Sponsorluk Sertifikası düzenlerken ödediği göçmenlik beceri harcını (Immigration Skills Charge) çalışana yansıtamaz. Bu kurala aykırı hareket edilmesi hâlinde işverenin lisansı riske girebilmektedir.
İşverenlerin istihdam öncesinde çalışma hakkı (right to work) kontrolü yapması yasal bir gerekliliktir. Bu kontrolü gerçekleştirmeyen işverenler 20.000 sterline kadar idari para cezası riskiyle karşılaşabilmektedir.
Kalıcı Oturum ve Yerel Danışma Hizmetleri
Skilled Worker ve Health and Care rotalarındaki çalışanlar genellikle 5 yıllık uygun çalışma ve ikamet süresinden sonra kalıcı oturum izni (ILR) başvurusunda bulunabilmektedir. Başvuru için yalnızca sürenin dolması yetmemekte; maaş şartının sürmesi, işverenin personele hâlen ihtiyaç duyduğunu teyit etmesi ve 18 ila 64 yaş aralığındakilerin Life in the UK sınavını geçmiş olması aranmaktadır.
İskoç Hükümeti destekli Scotland’s Migration Service; İskoçya’daki işverenlere, yatırımcılara ve bazı başvuru sahiplerine Birleşik Krallık göçmenlik sistemi hakkında bilgi ve hukuki danışmanlık sunmakta, sponsor lisansı ve vize yolları konusunda ücretsiz birebir görüşmeler sağlayabilmektedir. Ancak bu hizmet sürekli temsil veya tam kapsamlı hukuki vekâlet sağlamaz. İskoç Hükümeti bilgilendirme desteği verebilmekle birlikte vizeyi verme, uzatma veya reddetme yetkisi Home Office’tedir.
İskoçya için ayrı bir çalışma vizesi var mıdır?
Hayır, İskoçya’ya özgü bağımsız bir çalışma vizesi rejimi bulunmamaktadır; çalışma izinleri Birleşik Krallık Hükümeti ve Home Office kurallarına göre düzenlenir.
Skilled Worker vizesinde üniversite mezuniyeti zorunlu mudur?
Hayır, başvuru sahibinin mutlaka üniversite mezunu olması gerekmez; yapılacak işin hukuken aranan beceri seviyesinde kabul edilmesi esastır.
Sponsorluk belgesi alındıktan sonra ne zaman başvuru yapılır?
Sponsorluk sertifikası düzenlendikten sonra vize başvurusunun 3 ay içinde yapılması ve iş başlangıç tarihinden önceki 3 aydan erken başvurulmaması gerekir.
High Potential Individual vizesi kalıcı oturum hakkı sağlar mı?
Hayır, bu vize 2 yıllık çalışma hakkı tanısa da uzatılamaz ve bu kapsamda geçirilen süre kalıcı oturum süresi hesabında dikkate alınmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy