Hacze İtiraz Nasıl Yapılır ve Hukuki Başvuru Yolları

İcra takibinde haciz işlemleri kural olarak icra dairesinin işlemi niteliğinde olduğundan, hacze karşı başvuru yolu teknik niteliği itibarıyla icra mahkemesine şikayet yoludur. Kanunun hallini mahkemeye bıraktığı hususlar müstesna olmak üzere, icra ve iflas dairelerinin yaptığı muamelelerin kanuna aykırı olmasından veya hadiseye uygun bulunmamasından ötürü icra mahkemesine şikayet başvurusunda bulunulabilir.

Haciz İşleminin Niteliği ve İcra Mahkemesine Şikayet Usulü

Haciz işlemi hangi icra dairesi tarafından yapılmışsa, şikayet başvurusunun o dairenin bağlı olduğu icra mahkemesine yapılması gerekir. İcra ve iflas dairelerinin işlemlerinin kanuna aykırı olması veya hadiseye uygun bulunmaması sebebiyle yapılacak şikayet başvuruları, kural olarak işlemin öğrenildiği tarihten itibaren yedi gün içinde gerçekleştirilmelidir. Buna karşılık bir hakkın yerine getirilmemesinden veya sebepsiz yere sürüncemede bırakılmasından kaynaklanan hallerde icra mahkemesine her zaman şikayet başvurusunda bulunulabilir.

Haciz işlemi sırasında borçlunun hazır bulunması durumunda şikayet süresi haciz tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren başlar; borçlunun gıyabında yapılan işlemlerde ise bu süre haczin fiilen öğrenildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. İcra memuru haciz işlemini bizzat kendisi gerçekleştirebileceği gibi yardımcı veya katiplerinden birine de yaptırabilir. Borçlu haciz sırasında malın bulunduğu yerde hazır bulunmaz ve derhal bulundurulması da kabil olmazsa haciz gıyabında tamamlanır. Haciz mahallinde bizzat bulunan kişilerin iddia ve itirazlarını haciz tutanağına geçirtip imzadan önce bu şerhleri düşmeleri ispat kolaylığı sağlar.

Haczedilmezlik İddiası ve Yasal Kapsamı

İcra memuru, haczi talep edilen mal veya hakların haczinin caiz olup olmadığını bizzat değerlendirerek talebin kabulüne veya reddine karar verir. İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesi gereğince devlet malları ile özel kanunlarında haczolunamayacağı açıkça gösterilen malvarlığı unsurları haczedilemez.

Ekonomik faaliyeti sermayesinden ziyade bedeni çalışmasına dayanan borçlunun mesleğini sürdürebilmesi için gerekli olan her türlü eşya haczedilemez. Borçlu ve onunla birlikte ikamet eden aile bireylerine ait kişisel eşyalar ile ailenin müşterek kullanımına tahsis edilen ev eşyaları da koruma altındadır; ancak nakit para, kıymetli evrak, altın, gümüş, değerli taş, antika niteliğindeki parçalar veya süs eşyaları bu haczedilmezlik kapsamına girmez.

Borçlunun haline münasip evi haczedilemez; ancak bu koruma borcun evin bedelinden doğmaması haline münhasırdır. İcra ve İflas Kanunu'nun 82. maddesinin birinci fıkrasının 2, 4, 5, 7 ve 12 numaralı bentlerinde yer alan haczedilmezlik istisnaları borcun bu eşyaların bedelinden doğmaması haline münhasırdır. Ayrıca aynı fıkranın yalnızca 2, 4, 7 ve 12 numaralı bentlerinde sayılan meslek eşyası, çiftçi aletleri veya haline münasip ev gibi malların değerinin fazla olması durumunda, bedelinden ihtiyacını karşılayacak haline münasip bir kısmı borçluya bırakılmak üzere haczedilerek satışı yapılır. Kısmen haczedilebilen mal ve haklar ise ancak borçlu ve ailesinin geçinmeleri için icra memurunca takdir edilen miktar indirildikten sonra kalan kısım üzerinden haczedilebilir.

Taşınmaz Haczinin Hukuki Etkileri ve Hacze İştirak

Taşınmaz haczi borçlunun mülkiyet hakkını sona erdirmez; ancak Türk Medeni Kanunu'nun 1010. maddesi uyarınca tasarruf yetkisini sınırlandırır. Haczin tapu kütüğüne şerh verilmesinden sonra söz konusu taşınmaz üzerinde hak kazanan üçüncü kişilere karşı taşınmazın hacizli olduğu ileri sürülebilir.

Takip sürecinde birden fazla alacaklı bulunması durumunda, ilk haciz üzerine satılan malın tutarı icra veznesine girinceye kadar kanunda gösterilen belgelere dayanan diğer alacaklılar aynı derecede hacze iştirak edebilirler.

Haczedilen Mal Üzerinde İstihkak Prosedürü

Borçlu elindeki malı başkasının mülkü veya rehni olarak gösterirse ya da üçüncü bir kişi mal üzerinde hak iddia ederse icra dairesi durumu tutanağa bağlar. İcra dairesi istihkak iddiasına karşı itirazları olup olmadığını bildirmek üzere alacaklı ve borçluya üç günlük mühlet verir; ilgililerin sessiz kalması durumunda istihkak iddiası kabul edilmiş sayılır. Malın haczine muttali olan borçlu veya üçüncü kişi, öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde istihkak iddiasında bulunmazsa aynı takipte bu iddiayı ileri sürme hakkını kaybeder.

İstihkak iddiasına karşı alacaklı veya borçlu tarafından itiraz edilmesi durumunda icra memuru dosyayı derhal icra mahkemesine sunar. Mahkeme dosya üzerinde veya gerek görürse ilgilileri davet edip duruşma açarak takibin devamına veya ertelenmesine karar verir. İstihkak davasının sırf satışı geri bırakmak gayesiyle kötüye kullanıldığını kabule elverişli ciddi sebeplerin varlığı durumunda takibin ertelenmesi talebi icra mahkemesince reddedilir. İcra mahkemesince takibin devamına dair verilen karar kesindir.

Takibin ertelenmesine karar verilmesi halinde davanın haksız çıkması ihtimaline binaen alacaklının muhtemel zararına karşılık davacıdan teminat alınır; teminatın cins ve miktarı mevcut delillerin niteliğine göre takdir olunur. İstihkak davası üzerine takibin ertelenmesine karar verilip de neticede dava reddolunursa, alacaklının alacağından bu dava sebebiyle tahsili geciken miktarının yüzde yirmisinden aşağı olmamak üzere davacı aleyhine tazminata hükmedilir. Borçlunun zilyetliğindeki mala yönelik iddiada icra mahkemesince takibin devamına karar verilirse üçüncü kişi kararın tefhim veya tebliğinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açmak zorundadır; bu sürede dava açılmazsa üçüncü kişi alacaklıya karşı iddiasından vazgeçmiş sayılır. İlgili hükümler dairesinde kendisine istihkak talebinde bulunma imkanı verilmemiş olan üçüncü kişi ise haczedilen şey hakkında veya mal satılıp bedeli henüz alacaklıya verilmemişse bu bedel hakkında, haczi öğrenme tarihinden itibaren yedi gün içinde icra mahkemesinde istihkak davası açabilir.

Hacze konu mal borçlunun fiili hakimiyetinde olmayıp üzerinde mülkiyet veya başka bir ayni hak iddia eden üçüncü kişinin elindeyse ve ilgili şahıs yedieminliği üstlenirse eşya muhafaza altına alınmaz. İcra müdürü, bu üçüncü şahıs aleyhine icra mahkemesinde dava açması amacıyla alacaklıya yedi günlük süre verir. Bu mühlet zarfında icra mahkemesinde istihkak davası açılmazsa üçüncü şahsın iddiası kabul edilmiş sayılır; alacaklı tarafından süresinde dava açılması halinde ise yargılama nihayete erene kadar hacizli malın satışı yapılamaz.

Ödeme Emrine İtiraz, Menfi Tespit ve İstirdat Davaları

İlamsız icra takibinde borçlunun haciz tehdidiyle karşılaşmaması için ödeme emrine süresinde itiraz etmesi gerekir. İtiraz etmek isteyen borçlu, ödeme emrinin tebliğinden itibaren yedi gün içinde dilekçeyle veya sözlü olarak icra dairesine başvurmalıdır. Takibi yürüten icra dairesinden başka bir daireye itiraz yapılması halinde, ilgili daire gereken masrafı alarak itirazı derhal yetkili icra dairesine gönderir; masrafın tahsil edilmemesinden memur şahsen sorumludur.

Borcun bir kısmına itiraz eden borçlunun itiraz ettiği kısmın cihet ve miktarını açıkça göstermesi zorunludur, aksi takdirde borca itiraz edilmemiş sayılır. Borçlu takibe dayanak yapılan senet altındaki imzayı reddediyorsa bunu itirazında ayrıca ve açıkça beyan etmelidir; aksi halde icra takibi yönünden senetteki imzayı kabul etmiş sayılır. Kanuni süresi içinde yapılan itiraz icra takibini durdurur; kısmi itiraz halinde ise borçlunun kabul ettiği miktar için takibe devam olunur. İtiraz süresinde yapılmamışsa alacaklının talebi üzerine takip işlemlerine alacağın tamamı için devam edilir.

Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat etmek için menfi tespit davası açabilir. Ancak icra takibinden sonra açılan menfi tespit davasında ihtiyati tedbir yoluyla takibin durdurulmasına karar verilemez; borçlu gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde on beşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesini talep edebilir. Takibe itiraz etmemesi veya itirazının kaldırılması sebebiyle borçlu olmadığı parayı tamamen ödemek mecburiyetinde kalan kişi ise, ödediği tarihten itibaren bir yıl içinde umumi hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak istirdat davası yoluyla paranın geri alınmasını isteyebilir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy