Erken emeklilik planlamasında hizmet borçlanması, geçmişte yasal olarak çalışılmayan veya prim yatırılmayan belirli sürelerin sonradan prim ödenerek sigortalılık süresine eklenmesini sağlar. Sosyal güvenlik mevzuatında yer alan borçlanma türleri, eksik prim günlerini tamamlamanın yanında borçlanılan sürenin ilk tescilden önceye rastlaması durumunda sigortalılık başlangıç tarihini borçlanılan gün sayısı kadar geriye götürerek daha erken emeklilik şartlarına tabi olma imkanı tanıyabilir. 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, sigortalılığın başlangıç tarihinden önceki süreler için borçlanılması halinde başlangıç tarihi, borçlandırılan gün sayısı kadar geriye götürülür.
5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 41Kaynağı aç
Askerlik Borçlanması ve Başlangıç Tarihine Etkisi
Erkek sigortalılar, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi uyarınca er veya erbaş olarak silah altında geçirdikleri süreleri ile yedek subay veya yedek astsubay okulunda geçen sürelerini borçlanma hakkına sahiptir. Bu sürelerin borçlanılabilmesi için askerlikte geçen sürelerin yetkili mercilerden alınacak resmi belgelerle tevsik edilmesi şarttır.
Askerlik borçlanmasının sigortalılık statüsüne etkisi, vatani görevin ilk sigorta tescilinden önce veya sonra yapılmış olmasına göre farklılık gösterir. Askerlik hizmeti ilk sigorta girişinden önce tamamlanmışsa, 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin üçüncü fıkrası gereğince borçlanılan gün sayısı kadar sigorta başlangıç tarihi geriye götürülür. Buna karşılık, ilk sigorta tescilinden sonra yerine getirilen askerlik sürelerinin borçlanılması sigorta başlangıç tarihini değiştirmez; yalnızca sigortalının uzun vadeli prim gün sayısını artırır.
Doğum Borçlanmasının Kanuni Şartları ve Sınırları
5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalı kadınlar doğum borçlanması yapabilir. Doğum borçlanmasında kural olarak doğumdan önce sigortalılığın tescilli olması beklenmekte olup doğumdan önce tescil bulunmaması halinde doğum borçlanmasıyla ilk kez sigorta başlangıcı yaratılması gibi bir sonuç beklenmemelidir.
Kadın sigortalılar üç defaya mahsus olmak üzere, her doğum için doğum sonrasındaki iki yıllık süreyi geçmemek kaydıyla borçlanma yapabilir. Borçlanılacak sürelerde ilgilinin uzun vadeli sigorta kolları yönünden sigortalı sayılmamış olması ve çocuğun yaşaması zorunludur. Doğum sonrası dönemde adlarına prim yatırılmış günler varsa, bu süreler borçlanma hesabından tenzil edilir. Ayrıca borçlanılan dönemde çocuğun vefat etmiş olması halinde borçlanma kapsamı bu durum gözetilerek değerlendirilir.
Doğum borçlanması kural olarak doğum sonrasındaki çalışılmayan süreleri hizmete saydırdığı için sigortalılık başlangıç tarihini geriye çekmez; erken emeklilik bakımından temel işlevi eksik prim gün sayısını tamamlamaktır. Bunun yanında mevzuatı gereği personele kullandırılan ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri de 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında borçlanılabilir.
Yurtdışı Hizmet Borçlanmasının Kapsamı
3201 sayılı Kanun çerçevesinde yurtdışında geçen belirli sürelerin Türkiye'de emeklilik hesabına dahil edilmesi mümkündür. İlgililer yurtdışında geçen çalışma sürelerini, işsizlik veya ikamet sürelerini ve belirli yasal koşullar dahilinde ev kadını olarak geçirdikleri süreleri resmi mercilerden temin edecekleri belgelerle ispat ederek borçlanma başvurusunda bulunabilirler.
Borçlanılan Sürelerin Statüsü ve Aylık Bağlanma Esasları
Doğum veya askerlik nedeniyle borçlanılan süreler, 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesinin dördüncü fıkrasının (a) bendi uyarınca, borçlanmanın yapıldığı tarihte ilgilinin tabi olduğu 4 üncü maddenin birinci fıkrasının ilgili bendine (4/a, 4/b veya 4/c) göre sigortalılık süresi sayılır. Farklı statülerde hizmeti olan sigortalılarda ise aylığın hangi statüden bağlanacağı genellikle son 2520 gün içinde hangi statü daha fazlaysa ona göre belirlenir.
Sigortalılar ihtiyaç duydukları prim gün sayısına ve tahsis hedeflerine göre askerlik, doğum ve yurtdışı borçlanma türlerini birlikte kullanarak birleşik bir emeklilik planlaması yapabilirler. 5510 sayılı Kanunun 41 inci maddesi uyarınca tahakkuk ettirilen borçlanma primlerinin, borcun tebliği tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi zorunludur. Hizmet borçlanması yapılarak yaşlılık veya emekli aylığına hak kazanılması durumunda ise aylık, borcun ödendiği tarihi takip eden ay başından geçerli olmak üzere bağlanır.
SGK Borçlanma İşlemlerine Karşı Yargı Yolu
Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan borçlanma başvurularının reddedilmesi veya eksik değerlendirilmesi halinde, başvuruya ilişkin usuli eksiklikler idari aşamada giderilebileceği gibi Kurum işleminin hukuka aykırı olması durumunda görevli mahkemede dava açılabilir. Dava aşamasında sigortalılık tescili, hizmet dökümü ve borçlanmaya esas resmi belgeler mahkemeye sunulur.
Sosyal güvenlik hakkı kamu düzeniyle ilişkili olduğundan, mahkemeler maddi gerçeğe ulaşma yönünde aktif davranır. Hizmetin varlığı, süresi ve başlangıcı gibi konularda kayıtlar, resmi belgeler ve tutarlı delil seti önem taşır.
Askerlik borçlanması sigorta başlangıç tarihini öne çeker mi?
Askerlik yapılan dönem ilk sigorta girişinden önce ise borçlanma yapıldığında başlangıç tarihi geriye gidebilir. Askerlik döneminin sigorta başlangıcından sonra olması durumunda ise başlangıç tarihi geriye gitmez; yalnızca prim gün sayısı artar.
Doğum borçlanması hangi şartlarla ve en fazla kaç çocuk için yapılabilir?
Doğum borçlanması 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki kadın sigortalılar tarafından üç defaya mahsus olmak üzere yapılabilir. Her doğum için doğum tarihinden sonraki iki yıllık süreyi geçmemek, borçlanılacak sürelerde uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmamış olmak ve çocuğun yaşaması şarttır.
Askerlik, doğum ve yurtdışı borçlanmaları aynı anda yapılabilir mi?
Evet, sigortalılar prim günü ve tahsis gereksinimlerine göre şartlarını taşıdıkları askerlik, doğum ve yurtdışı borçlanma türlerini bir arada kullanarak birleşik planlama yapabilirler.
Borçlanma ile emeklilik hakkı kazanıldığında aylık hangi tarihten itibaren bağlanır?
Hizmet borçlanması yoluyla aylığa hak kazanılması halinde, borcun ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren aylık bağlanır. Borç tutarının tebliğden itibaren bir ay içinde ödenmesi şarttır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy