Adjustment of Status Kavramı ve Temel İlkeleri
Amerika Birleşik Devletleri sınırları içerisindeyken daimi oturum (green card) hakkı kazanmak isteyen kişiler için öngörülen idari süreç adjustment of status olarak adlandırılır. Bu prosedürde başvuru sahibi ülke dışına çıkmadan Form I-485 aracılığıyla daimi ikamet statüsüne geçiş talep eder. Bu yol, ABD dışında bulunan kişilerin konsolosluklar üzerinden yürüttüğü ve göçmen vizesi alarak ülkeye giriş yapmalarını sağlayan consular processing usulünden yapısal olarak ayrılır.
Yasal Giriş ve Kabul Edilebilirlik Şartı
INA 245(a) uyarınca içeriden statü ayarlaması yapabilmenin genel kuralı, kişinin Amerika Birleşik Devletleri'ne yetkili makamlarca teftiş edilerek kabul edilmiş (inspected and admitted) veya şartlı izinle giriş yapmış (inspected and paroled) olmasıdır. Ülkeye resmi kontrolden geçmeksizin, yani teftişsiz giriş (entry without inspection) yapan bireyler, kanunda düzenlenen istisnai yollar saklı kalmak üzere genel hükümler çerçevesinde içeriden başvuru hakkından yararlanamaz. Bunun yanı sıra başvuru sahibinin vize, ülkeye giriş veya statü ayarlaması aşamalarında öngörülen kabul edilemezlik (inadmissibility) engelleri yönünden hukuka uygun (admissible) bulunması şarttır; zira bu engellerin varlığı durumunda özel bir muafiyet (waiver) temin edilmedikçe onay verilmez.
Göçmen Vizesinin Erişilebilir Olması Zorunluluğu
Statü ayarlaması sürecinde aranan temel kriterlerden biri, ilgili göçmen vizesinin başvuru sahibine tahsis edilebilir durumda bulunmasıdır. Yasal düzenleme gereğince göçmen vizesinin hem Form I-485 ilk sunulduğu anda hem de dosya yetkili merci tarafından nihai karara bağlanırken derhal mevcut (immediately available) olması zorunludur. Vize kotalarına tabi kategorilerde bu ön şart sağlanmadan dosyanın karara bağlanması mümkün değildir.
ABD Vatandaşlarının Birinci Derece Yakınları İçin Uygulanan Muafiyetler
ABD vatandaşının eşi, yirmi bir yaşından küçük evli olmayan çocuğu ve en az yirmi bir yaşındaki ABD vatandaşının ebeveyni kanunen birinci derece yakın (immediate relative) kategorisinde değerlendirilir. Bu kategori yıllık sayısal kota kısıtlamalarına tabi tutulmadığından, ilgililer için göçmen vizesi her zaman derhal mevcuttur. Dahası, INA 245(c) kapsamında getirilen düzenleme ile bu gruptaki kişiler başvuru anında yasal statüde bulunmama, izinsiz çalışma ve belirli göçmen olmayan statü ihlalleri engellerinden muaf tutulmuştur. Dolayısıyla vize süresini geçirmiş (overstay) olan bir eş gerekli diğer şartları taşıyorsa içeriden başvuru yapabilir. Ancak bu muafiyet, ülkeye teftiş ve kabulle veya şartlı izinle girmiş olma (inspection/admission/parole) zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
İstihdam Temelli Başvurularda Yasal Statünün Korunması
EB-1, EB-2, EB-3 ve belirli EB-4 kategorilerini kapsayan istihdam temelli adjustment of status başvurularında, vize kotasının uygun olmasına ek olarak başvuru sahibinin durumu yakından incelenir. Bu başvurularda ilgilinin Form I-485'i sunduğu tarihte geçerli ve yasal bir göçmen olmayan statüyü (lawful nonimmigrant status) fiilen koruyor olması mecburi bir yasal koşuldur.
İltica ve Mülteci Statüsünden Green Card'a Geçiş
İltica hakkı tanınan kişiler (asylees) ile mülteci olarak kabul edilenler (refugees) için statü ayarlaması süreçlerinde farklı yasal süreler uygulanır. İltica statüsü alanların adjustment dosyasının nihai karar anında ABD'de fiilen en az bir yıl fiziksel olarak bulunmuş olması şarttır. Mülteci statüsüyle ülkeye kabul edilen bireylerin ise kabul edildikleri tarihten itibaren bir yıl geçtikten sonra green card başvurusunda bulunması gerekir.
INA 245(i) Düzenlemesi ve Kazanılmış Haklar
INA 245(i) hükmü, geçmişte yapılan başvurular sayesinde belirli kişilere teftişsiz giriş veya statü ihlallerine rağmen ABD içerisinden başvuru imkanı tanıyan özel bir istisnadır. Bu haktan yararlanabilmek için 30 Nisan 2001 tarihinde veya bu tarihten önce usulüne uygun sunulmuş ve sunulduğu tarihte onaylanabilir nitelikte bir göçmenlik dilekçesinin ya da çalışma sertifikası başvurusunun lehtarı veya türevi olmak gerekir. İlgili niteleyici başvuru 14 Ocak 1998 tarihinden sonra ve 30 Nisan 2001 tarihine kadar yapılmışsa, kişinin 21 Aralık 2000 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri'nde fiziksel olarak bulunduğunu kanıtlaması şarttır.
Transit ve Vize Muafiyeti ile Giriş Yapanlara İlişkin Kısıtlamalar
Vizesiz transit (TWOV) rejimi veya Vize Muafiyet Programı (VWP) kapsamında ülkeye giriş yapan şahıslar, kural olarak içeriden adjustment of status yapma yasağına tabidir. Bununla birlikte bu genel kısıtlama mutlak değildir; ABD vatandaşlarının birinci derece yakınları (immediate relatives) ile VAWA kapsamında şiddet mağduru olarak sunulan dosyalarda söz konusu başvuru engelleri uygulanmayabilir.
Sınır Dışı Yargılamalarında Başvuru Usulü
Kişi hakkında removal, deportation, exclusion veya rescission gibi sınır dışı etme ya da statü iptali yargılamalarının başlatılmış olması durumunda dosyanın idari yürütülme yeri değişebilir. Bu yargılama süreçlerine tabi kişilerin adjustment of status talepleri, yetkili göçmenlik dairesi yerine Adalet Bakanlığı Göçmenlik İnceleme İdaresi (EOIR) bünyesindeki Göçmenlik Yargıcı (Immigration Judge) huzurunda ileri sürülüp karara bağlanabilir.
Adjustment of status ile consular processing arasındaki temel fark nedir?
Adjustment of status sürecinde kişi ABD dışına çıkmadan Form I-485 üzerinden daimi oturum statüsüne geçer; consular processing usulünde ise kişi ABD dışındaki bir konsolosluktan göçmen vizesi alarak ülkeye giriş yapar.
Ülkeye teftişsiz giriş yapan biri adjustment of status yapabilir mi?
Genel kural uyarınca teftişsiz giriş yapan kişiler içeriden başvuru yapamaz; ancak INA 245(i) gibi özel yasal istisna koşullarını sağlayanlar bu imkandan yararlanabilir.
ABD vatandaşının eşi vize süresini aşmışsa içeriden green card alabilir mi?
Evet, ABD vatandaşının birinci derece yakını sayılan eşler yasal statünün sona ermesi ve belirli ihlaller bakımından muafiyete sahiptir; ancak ülkeye ilk girişte teftiş ve kabul şartının sağlanmış olması gerekir.
İstihdam temelli dosyalarda başvuru anında statü şartı aranır mı?
Evet, EB-1, EB-2 ve EB-3 gibi istihdam temelli dosyalarda başvuru sahibinin Form I-485 sunduğu anda yasal göçmen olmayan statüsünü koruyor olması zorunludur.
İltica hakkı alan bir kişi ne zaman green card başvurusu yapabilir?
İltica statüsü tanınan kişilerin adjustment of status karar anında Amerika Birleşik Devletleri'nde en az bir yıl fiilen fiziksel olarak bulunmuş olması gerekir.
Sınır dışı yargılaması altındaki birinin başvurusu nerede incelenir?
Removal veya deportation gibi yargılama süreçleri devam eden kişilerin başvuruları EOIR bünyesindeki Göçmenlik Yargıcı önünde görülebilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy