Amerika Birleşik Devletleri hukukunda yurt dışında doğan bir çocuğun soybağı yoluyla vatandaşlık kazanması; doğum yerine, doğum anında yürürlükte bulunan kanuni düzenlemelere, ebeveynlerin evlilik durumuna, ABD vatandaşı ebeveynin doğumdan önce ABD topraklarında fiilen geçirdiği fiziksel bulunma süresine, soybağının ispatına ve somut dosyanın özelliğine göre genetik veya gestasyonel bir bağın kurulmasına bağlıdır. Ebeveyn üzerinden vatandaşlık kazanımı tek bir şarta bağlı olmayıp somut duruma göre doğum anında elde edilebileceği gibi, doğum sonrasında çocuk 18 yaşını doldurmadan önce farklı rejimlerle de kazanılabilir. Bu değerlendirmede yalnızca biyolojik ebeveynlik değil; genetik veya gestasyonel bağ, hukuki ebeveynlik ilişkisi ya da ebeveynin geçmişte ABD sınırları içinde geçirdiği süreler de dikkate alınır.
Soybağı ile Vatandaşlık Kazanımının Üç Temel Yolu
Ebeveyn üzerinden vatandaşlık kazanımı hukuken üç ayrı yoldan biri işletilerek gerçekleştirilir. Birinci yol, kanuni koşulların tamamının bulunması halinde çocuğun doğum anında ABD vatandaşı sayılmasıdır. İkinci yol, çocuğun doğumda vatandaş olmaması durumunda ebeveynin vatandaşlığı veya statüsü üzerinden 18 yaşından önce otomatik vatandaşlık kazanmasıdır. Üçüncü yol ise ABD dışında yaşayan çocuklar için öngörülen ve INA 322 çerçevesinde N-600K formuyla yürütülen ayrı başvuru mekanizmasıdır.
Yurt dışında doğan çocukların vatandaşlığında en az bir ebeveyn ile çocuk arasında genetik veya gestasyonel bağlantı kurulması aranır. Bununla birlikte belirli dosyalarda ebeveynlerin çocukla ebeveynlik ilişkisi (parental relationship) kurduğunu belgelemesi talep edilir.
Evlilik İçinde Doğan Çocukların Doğumda Vatandaşlık Şartları
Doğumda vatandaşlık incelemesinde çocuğun evlilik içinde veya evlilik dışında doğmuş olması temel bir hukuki ayrımdır. Evlilik içinde doğum; ebeveynlerin çocuğun doğum anında birbirleriyle hukuken evli bulunmasını ya da çocuğun evliliğin ölüm veya boşanma ile sona ermesinden itibaren 300 gün içinde dünyaya gelmiş olmasını ifade eder.
Yabancı bir ülkede doğan ve her iki ebeveyni de ABD vatandaşı olan evlilik içi çocuklarda kural olarak vatandaşlık doğumda kazanılabilir. Bu kazanım için en az bir ebeveynin çocuk doğmadan önce ABD'de veya bağlı bölgelerinde ikamet etmiş olması, en az bir ebeveyn ile çocuk arasında genetik veya gestasyonel bağ bulunması ve evlilik içindeki her iki ebeveynin çocukla ebeveynlik ilişkisi gösterebilmesi gerekir. Ebeveynlik ilişkisinin ispatında tıbbi kayıtlar, vergi belgeleri, eğitim evrakı veya ebeveynlik rolünü ortaya koyan benzeri belgeler kullanılabilir. Yardımcı üreme teknikleri, modern aile yapıları ya da doğumun yapıldığı ülkedeki kayıt rejimlerinden kaynaklanan belirsizliklerin bulunduğu durumlarda dosya otomatik kabul edilmez; bağın ve ebeveynlik ilişkisinin eksiksiz belgelenmesi aranır.
Evlilik içinde doğan çocuklarda ebeveynlerden birinin ABD vatandaşı (U.S. citizen), diğerinin ise yalnızca ABD tabiiyetinde (U.S. national) olması halinde de doğumda vatandaşlık kazanılması mümkündür. Ancak bu durumda ABD vatandaşı ebeveynin doğumdan önce ABD'de veya bağlı bölgelerinde kesintisiz bir yıl bulunmuş olması, genetik veya gestasyonel bağ ile ebeveynlik ilişkisinin varlığı şart koşulur.
Bir Ebeveyni Yabancı Olan Evlilik İçi Doğumlarda Fiziksel Bulunma Süreleri
Evlilik bağı içinde bir ABD vatandaşı ile bir yabancı ebeveynden 14 Kasım 1986 veya sonrasında dünyaya gelen çocukların doğumda vatandaşlık kazanabilmesi, vatandaş ebeveynin fiziksel varlığına ilişkin süre şartına bağlanmıştır. Bu kapsamda ABD vatandaşı olan ebeveynin doğumdan önce ABD veya bağlı bölgelerinde toplam beş sene fiilen bulunmuş olması ve bu sürenin en az iki yıllık kısmının 14 yaşını doldurduktan sonra geçirilmiş bulunması aranır.
Çocuğun 24 Aralık 1952 ile 13 Kasım 1986 tarihleri arasında doğduğu hallerde ise eşik daha ağırdır; ABD vatandaşı ebeveynin toplam 10 yıl fiziksel bulunması ve bunun en az 5 yılının 14 yaşından sonra geçmiş olması zorunludur. Bir ebeveyni yabancı olan evlilik içi doğumlarda ayrıca en az bir ebeveyn ile çocuk arasında genetik veya gestasyonel bağ ve her iki ebeveyn yönünden ebeveynlik ilişkisi aranır.
Vatandaş ve yabancı ebeveynli evlilik içi doğumlarda fiziksel bulunma ile ikamet aynı kavramlar değildir; vatandaş ebeveynin ABD'de fiilen geçirdiği süreler dikkate alınır. Bu sürelerin ispatında okul kayıtları, çalışma belgeleri, kira sözleşmeleri, vergi kayıtları, askerlik evrakı veya benzeri geçmiş yaşam delilleri önem taşır. Pasaport başvurularında ebeveynlerin doğumdan önce ABD'de ve yurt dışında ne zaman ve nerede yaşadıklarını açıklayan beyanın sunulması istenir.
Evlilik Dışı Doğumlarda Babadan ve Anneden Vatandaşlık Kazanımı
Evlilik dışı doğumlarda vatandaşlığın intikali, hakkın anneden veya babadan geçmesine ve çocuğun doğum tarihine göre farklı şartlara tabidir. Çocuk 14 Kasım 1986 veya sonrasında evlilik dışı doğmuşsa ve vatandaşlık ABD vatandaşı babadan talep ediliyorsa; baba ile çocuk arasında kanıtlarla kurulmuş bir kan bağı bulunmalı, babanın çocuğun doğumunda ABD vatandaşı olması ve çocuk 18 yaşına gelene kadar mali destek sağlayacağını yazılı olarak kabul etmesi gerekir. Bunun yanı sıra çocuk 18 yaşına gelmeden önce çocuğun meşrulaştırılması, babanın yeminli yazılı beyanla babalığı kabul etmesi veya yetkili mahkemenin babalığı tespit etmesi yollarından birinin gerçekleşmesi şarttır.
Söz konusu doğumun 14 Kasım 1986 tarihinde veya sonrasında gerçekleşmesi halinde, babanın doğum anından önce ABD sınırları içinde toplam beş yıl fiziksel mevcudiyet göstermesi ve bunun asgari iki senesini 14 yaşını tamamladıktan sonra geçirmiş olması gerekmektedir. Babanın yalnızca ABD vatandaşı olması veya babalığın fiilen bilinmesi yeterli görülmeyip hukuki ve tevsik edilmiş ispat aranmaktadır. Bu çerçevede kan bağı, yazılı kabul ve mali destek taahhüdünün yanı sıra çocuk reşit olmadan önce meşrulaştırılması, babanın yeminli yazılı ikrarı veya yetkili mahkeme kararıyla babalığın saptanması yollarından birinin bulunmaması halinde başvuru reddedilebilir.
Evlilik dışı doğumlarda vatandaşlığın anneden geçmesi bakımından farklı dönemler öngörülmüştür. Çocuğun 24 Aralık 1952 ile 11 Haziran 2017 tarihleri arasında doğduğu hallerde, annenin doğum anında ABD vatandaşı sıfatı taşıması ve doğum öncesinde ABD veya bağlı bölgelerinde kesintisiz bir sene fiziksel varlık göstermesi yeterli sayılmaktadır. Doğumun 12 Haziran 2017 veya sonrasında gerçekleştiği durumlarda ise şartlar ağırlaşmakta; annenin doğum öncesinde toplam beş senelik fiziksel süreyi doldurmuş olması ve bu sürenin en az iki yıllık bölümünün 14 yaşından sonra geçmiş bulunması zorunlu tutulmaktadır.
Evlilik dışı doğup her iki ebeveyni de ABD vatandaşı olan çocuklarda, vatandaş baba babalık, kanıt ve mali destek taahhüdü şartlarını karşılıyorsa ve ebeveynlerden en az biri doğumdan önce ABD'de ikamet etmişse çocuk vatandaşlık kazanabilir. Babanın bu gereklilikleri sağlayamaması durumunda, ABD vatandaşı annenin doğumdan önce ABD'de kesintisiz bir yıl bulunmuş olması üzerinden de vatandaşlık elde edilmesi mümkündür.
Belgelendirme, CRBA ve İspat Usulleri
Yabancı ülkede doğan ve doğum anında en az bir ebeveyni ABD vatandaşı olan çocuk için CRBA (Konsolosluk Yurt Dışı Doğum Kaydı) başvurusu yapılabilir. CRBA, çocuğun doğumda ABD vatandaşı olduğunu belgeleyen bir kayıttır; ancak doğum belgesi niteliği taşımaz, hukuki ebeveynleri veya velayet durumunu ispatlamaz. Bu belge yalnızca 18 yaşın altındaki çocuklar için düzenlenir.
CRBA başvurusunda ebeveynlerden biri vatandaş değilse, vatandaş ebeveyn başvuruda hazır bulunamıyorsa veya çocuk evlilik dışı doğup vatandaşlık babadan talep ediliyorsa DS-5507 formu gündeme gelebilir. Bu form kapsamında ABD vatandaşı ebeveynin ABD'de geçirdiği süreler ile evlilik dışı doğumlarda babanın imza ve beyanları önem taşır.
Yurt dışında dünyaya gelip vatandaşlığı doğum anında kazandığını ileri süren kişiler adına pasaport talep edilirken yabancı doğum kaydı, ebeveynin vatandaşlık tevsiki, şartlara göre ebeveynlerin evlilik cüzdanı ile doğum öncesinde nerede ve ne süreyle ikamet edildiğini açıklayan ayrıntılı beyan aranır. Yalnızca soyadı uyumu ya da resmi doğum kaydında ismin yer alması her başvuru için yeterli sayılmayabilir; kimi durumlarda yetkili makamlarca zincirleme ve daha kuvvetli deliller istenebilir. Soybağının sunulan diğer evrakla yeterince tevsik edilemediği dosyalarda DNA analizi tek geçerli genetik kanıtlama aracı olarak benimsenebilir. Bununla birlikte DNA testi zorunlu tutulmayan, rızaya dayalı bir incelemedir ve tek başına belgenin tanzim edilmesini güvence altına almaz.
Yardımcı Üreme Teknolojileri ve Taşıyıcı Annelik
Yardımcı üreme teknolojileri ve yurt dışı taşıyıcı annelik süreçlerinde, taşıyıcı annelik sözleşmesinin yerel hukuka uygun olmaması halinde çocuğun vatandaşlığının belgelenmesinde ciddi sorunlar çıkabilir. Kliniklerde farklı donör materyali kullanılması ya da tamamen bağış genetik materyalle süreç yürütülmesi durumunda çocuk ne ABD ne de doğduğu ülke vatandaşlığını otomatik olarak elde edemeyebilir. Ebeveynlerin hiçbiriyle biyolojik ilişki bulunmuyorsa çocuğun doğumda ABD vatandaşlığı kazanamaması gündeme gelebilir. Bu tür dosyalarda konsolosluklar gebe kalma ve doğum sürecine, genetik veya gestasyonel bağlara ve ilgili ülke hukukuna uygunluğa dair ek delil isteyebilir.
Child Citizenship Act Kapsamında Vatandaşlık
Doğumda vatandaşlık kazanamayan yabancı doğumlu çocuklara Child Citizenship Act (CCA) 18 yaşından önce vatandaşlık imkânı sağlar. Bu haktan yararlanabilmek için çocuğun en az bir ABD vatandaşı ebeveyne sahip olması, daimi oturum (lawful permanent resident) sahibi bulunması ve ABD'de bu vatandaş ebeveynin hukuki ve fiilî velayeti altında yaşaması gerekir. CCA 27 Şubat 2001 tarihinde yürürlüğe girmiş olup bu tarihte 18 yaşını doldurmuş olan kişilere uygulanmaz. CCA kapsamındaki hak doğumda kazanılan bir vatandaşlık olmayıp aranan kanuni şartlar tamamlandığı anda sonradan doğar.
Child Citizenship Act kapsamında vatandaşlık savıyla pasaport işlemlerine başvurulurken yabancı makamlarca verilen doğum kağıdı, vatandaş ebeveynin yurttaşlık ispatı, yasal daimi ikamet belgesi, velayet hükümleri ile ABD sınırları dahilinde vatandaş anne veya babayla fiilen birlikte ikamet edildiğini teyit eden okul, tedavi, kira veya işe dair kayıtlar istenir. Bu süreçte sadece Green Card sahibi bulunulması, kanunun aradığı ebeveynin velayeti altında birlikte yaşama kriterini tek başına tevsik etmeye kafi gelmez.
ABD Dışında Yaşayan Çocuklar İçin N-600K Başvurusu
ABD dışında düzenli olarak yaşayan çocuklar için ABD vatandaşı ebeveyn üzerinden INA 322 çerçevesinde N-600K başvuru yolu açıktır. Bu rejim otomatik vatandaşlık sağlamaz; çocuk için başvuru yapılarak yürütülen ayrı bir vatandaşlık yoludur. N-600K prosedüründe çocuğun daimi oturum (LPR) sahibi olması zorunlu tutulmaz. Ebeveynin fiziksel bulunma şartını karşılayamadığı dosyalarda bazı durumlarda ABD vatandaşı büyükbaba veya büyükannenin fiziksel bulunma süreleri de kullanılabilir.
Doğumda vatandaşlık kazanan çocuk için pasaport başvurusu nasıl yapılır?
Doğumda vatandaşlık kazanan yabancı doğumlu çocuk adına pasaport başvurusu yapılırken yabancı doğum belgesi, ebeveynin vatandaşlık kanıtı, gerekiyorsa evlilik belgesi ve ebeveynlerin doğumdan önce ABD'de ve yurt dışında nerede yaşadıklarını gösteren açıklama sunulur. Çocuk 18 yaşın altındaysa doğumda vatandaşlığın belgelenmesi amacıyla CRBA başvurusu da yapılabilir.
Evlilik dışı doğan çocuk ABD vatandaşı babadan nasıl vatandaşlık kazanır?
Çocuk 14 Kasım 1986 veya sonrasında evlilik dışı doğmuşsa, baba ile kan bağının delillerle kurulması, babanın doğum anında vatandaş olması, 18 yaşına kadar mali desteği yazılı olarak taahhüt etmesi ve 18 yaşından önce meşrulaştırma, yeminli yazılı tanıma ya da mahkeme kararıyla babalık tespiti yollarından birinin gerçekleşmesi gerekir. Ayrıca babanın doğumdan önce en az 2 yılı 14 yaşından sonra olmak üzere toplam 5 yıl ABD'de fiziksel bulunmuş olması şarttır; bu unsurlar eksikse dosya reddedilebilir.
Soybağı ile vatandaşlık tespitinde DNA testi zorunlu mudur?
DNA testi zorunlu olmayıp gönüllülük esasına dayanır. Genetik ilişkinin diğer belgelerle yeterince ispatlanamadığı durumlarda kabul edilen tek genetik doğrulama yöntemi olarak kullanılabilir; ancak ücretlidir ve tek başına belgenin düzenlenmesini garanti etmez.
Green Card sahibi olmak ebeveyn üzerinden vatandaşlık için yeterli midir?
Tek başına daimi oturum sahibi olmak vatandaşlık kazanımını sağlamaz. Child Citizenship Act uyarınca 18 yaşından önce daimi oturum (Green Card) sahibi olunmasının yanında, en az bir ABD vatandaşı ebeveyne sahip bulunulması ve ABD'de bu vatandaş ebeveynin hukuki ile fiilî velayeti altında fiilen yaşanması şartlarının birlikte gerçekleşmesi aranır. Ortak yaşam durumunun okul, sağlık veya kira gibi belgelerle kanıtlanması gerekir.
ABD dışında yaşayan çocuk büyükanne veya büyükbabanın süresiyle vatandaş olabilir mi?
ABD dışında düzenli yaşayan çocuklar için INA 322 uyarınca N-600K başvurusu yapıldığında, vatandaş ebeveyn fiziksel bulunma süresini karşılayamıyorsa bazı durumlarda ABD vatandaşı büyükbaba veya büyükannenin fiziksel bulunma süreleri dikkate alınabilir. Bu yol otomatik vatandaşlık sağlamayıp başvuruyla işletilen ayrı bir usuldür ve çocukta daimi oturum şartı aranmaz.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy