Alman Federal Dışişleri Bakanlığı, vize ret işlemlerine karşı uygulanan konsolosluğa yeniden inceleme talebinde bulunma (remonstrasyon) usulünü 1 Temmuz 2025 tarihinden itibaren dünya genelindeki tüm vize birimlerinde kaldırmıştır. Bu usulün kaldırılmasının ardından vize başvurusu reddedilen kişilerin önünde ret kararının yargısal denetimini talep etmek veya yeni bir vize başvurusu yapmak olmak üzere iki temel seçenek bulunmaktadır.
Serbest Meslek İkamet İzninin Yasal Dayanağı ve Şartları
Almanya'da serbest meslek icra etmek amacıyla ikamet izni verilmesinin temel yasal dayanağı İkamet Kanunu'nun (Aufenthaltsgesetz – AufenthG) 21. maddesinin 5. fıkrasıdır. Bu düzenlemeye göre yabancıya serbest meslek faaliyeti amacıyla oturum izni verilebilir. Hükümde yer alan 'kann' ifadesi, yasal şartlar sağlansa dahi vize verilmesi hususunda idareye belirli bir takdir alanı tanındığını göstermektedir.
AufenthG § 21/5 uyarınca yapılacak serbest meslek icrası özel bir izne tabi ise bu mesleki iznin verilmiş veya verileceğinin taahhüt edilmiş olması zorunludur. Değerlendirme sürecine ilgili meslek kuruluşları ve yetkili makamlar dahil edilebilir. Bunun yanı sıra, başvurucunun yürüteceği faaliyet serbest meslek niteliği yerine ticari bir işletme (Gewerbe) kapsamına giriyorsa, § 21/5 kapsamında yapılan vize başvurusu hukuki temelin yanlış olması nedeniyle reddedilebilir.
Genel ikamet şartları bakımından AufenthG § 2/3 ve § 5/1 hükümleri uyarınca yabancının, yeterli sağlık sigortası dahil olmak üzere yaşam giderlerini kamu kaynaklarına başvurmadan karşılayabilmesi ve geçimini güvence altına almış olması şarttır. Ayrıca AufenthG § 21/3 hükmü gereğince, 45 yaşından büyük yabancılara serbest çalışma amacıyla oturum izni verilmesinde kural olarak uygun bir yaşlılık güvencesinin bulunması aranır.
Vize Reddine Karşı Yargı Yolu ve Dava Süresi
Vize ret kararlarına karşı dava açılmadan önce kararda yer alan kanun yolu bildiriminin (Rechtsbehelfsbelehrung) incelenmesi, bu bildirimde gösterilen mahkeme, kanun yolu ve sürenin esas alınması gerekir. İdarenin reddettiği idari işlemin gerçekleştirilmesi amacıyla Alman İdari Yargılama Kanunu (VwGO) § 42/1 uyarınca yükümlülük davası (Verpflichtungsklage) açılır. Ayrıca bir idari itiraz prosedürü (Widerspruch) gerekmeyen vize ret kararlarına karşı açılacak yükümlülük davası, VwGO § 74 uyarınca kural olarak işlemin bildirilmesinden itibaren bir ay içinde açılmalıdır.
Vize ret kararında kanun yolu bildirimi hiç yapılmamışsa veya hatalı düzenlenmişse, VwGO § 58/2 uyarınca kanun yoluna başvuru süresi kural olarak kararın tebliğinden itibaren bir yıldır.
Dava Açma Usulü ve Geçici Hukuki Koruma
Berlin İdare Mahkemesi nezdinde açılacak vize davalarında dava dilekçesinin Almanca hazırlanması gerekir. Sıradan e-posta yoluyla dava açılamaz; dava dilekçesi posta veya faks gibi usulüne uygun yöntemlerle yazılı olarak sunulmalı ya da geçerli elektronik imza şartları sağlanarak elektronik yargı sistemi üzerinden iletilmelidir. Berlin İdare Mahkemesi önündeki ilk derece vize davalarında kişilerin avukatla temsil edilmesi kanunen zorunlu değildir.
Olağanüstü ve acil durumlarda VwGO § 123 uyarınca mahkemeden geçici hukuki koruma (einstweilige Anordnung) talep edilebilir. Geçici hukuki koruma yolu, olağan vize sürecini hızlandırmak için başvurulacak basit bir yol olmayıp aciliyet, telafisi güç zarar ve esas hakkın ispatı gibi yasal şartların sağlanmasını gerektirir.
Konsolosluğa vize reddi itirazı (remonstrasyon) yapılabilir mi?
Alman Federal Dışişleri Bakanlığı, remonstrasyon usulünü 1 Temmuz 2025 tarihinden itibaren dünya genelinde kaldırmıştır; bu nedenle ret kararı sonrasında yeni bir başvuru yapılması veya yargısal denetim yoluna başvurulması gerekir.
Vize reddine karşı yükümlülük davası açma süresi ne kadardır?
İdari itiraz prosedürü gerekmeyen vize ret kararlarına karşı yükümlülük davası, VwGO § 74 uyarınca kural olarak kararın bildirilmesinden itibaren bir ay içinde açılmalıdır.
Ret kararında başvuru süresi belirtilmemişse dava süresi ne olur?
Vize ret kararında kanun yolu bildirimi hiç yapılmamış veya hatalı yapılmışsa, VwGO § 58/2 uyarınca dava açma süresi kural olarak tebliğden itibaren bir yıldır.
Berlin İdare Mahkemesinde görülen vize davasında avukat tutmak zorunlu mudur?
Berlin İdare Mahkemesi önündeki ilk derece vize davalarında tarafların avukatla temsil edilmesi kanunen zorunlu değildir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy