Aile Hekimliğinin Yasal Dayanağı ve Tanımı
Aile hekimliği statüsü, 5258 sayılı Aile Hekimliği Kanunu ile yasal çerçevesi çizilen ve Türkiye genelinde 2004 yılından bu yana uygulanan birinci basamak sağlık hizmeti modelidir.
Aile hekimi; bireylere koruyucu sağlık hizmetlerinin yanında birinci basamak teşhis, tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetlerini yaş, cinsiyet ya da hastalık ayrımı gözetmeksizin sürekli olarak sunmakla yükümlüdür. Hizmetlerini belirli bir merkezde tam gün esasına göre icra eden ve gerektiğinde gezici hizmet veren aile hekimleri; aile hekimliği uzmanları veya Sağlık Bakanlığının düzenlediği eğitimleri tamamlayan uzman tabip ya da tabiplerden oluşur.
Görevin Yürütülmesi, Çalışma Düzeni ve Nöbet Esasları
Aile hekimliği hizmetleri ekip anlayışı içinde yürütülür. Aile hekimi, beraber görev yaptığı aile sağlığı elemanını yönlendirme ve denetleme yetkisini haizdir.
Aile hekimliği bünyesinde sunulan birinci basamak sağlık hizmetleri acil haller dışında ücretsizdir. Çalışma planı, haftada 40 saatten az olmamak kaydıyla Sağlık Bakanlığınca belirlenen ölçütler çerçevesinde hekimin talebi ve yerel sağlık idaresinin onayı ile yürürlüğe konulur.
Hizmet gereksinimine bağlı olarak aile hekimlerine nöbet görevi verilebilir. Nöbet planlaması aile hekimliği hizmetlerini aksatmayacak şekilde yapılır; çalışma süreleri hafta içi sekiz, hafta sonu on altı saatten fazla olamaz ve haftalık toplam nöbet süresi 30 saati geçemez.
Sözleşme İmzalanması ve İstihdam Şartları
Sözleşmeli aile hekimleri ile aile sağlığı elemanlarının 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48'inci maddesinin (A) bendinde düzenlenen genel memuriyet koşullarını taşımaları şarttır. İlgililerin kamu haklarından mahrum bulunmaması, Türk Ceza Kanununun 53'üncü maddesindeki hak yoksunluğu süreleri geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan ötürü bir yıl veya daha uzun süreli hapis cezası almamış olması gerekir. Ayrıca affa uğramış olunsa dahi devletin güvenliğine ya da anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkûm bulunmama şartı aranır.
Görev alacak personelin yetmiş beş yaşından gün almamış olması zorunludur. Altmış beş yaşın üzerindeki hekim ve sağlık personeliyle sözleşme imzalanabilmesi için görevin yapılmasına engel bir durumun bulunmadığını belgeleyen sağlık kurulu raporu alınmalıdır.
Sözleşmenin Sona Ermesi ve İdarece Fesih Halleri
Aile hekimliği sözleşmesi ölüm hâlinde ya da ilgilinin tabi olduğu mevzuat hükümleri uyarınca zorunlu olarak emekliye ayrılması gereken durumlarda herhangi bir idari bildirime gerek kalmaksızın kendiliğinden sona erer.
Aile hekimine kayıtlı nüfusun kesintisiz iki aydan uzun süreyle bin kişinin altına düşmesi sözleşmenin sona erdirilme gerekçelerindendir.
Mücbir sebepler haricinde personelin özürsüz ve kesintisiz olarak 10 gün boyunca görev başında bulunmaması veya sağlık mazeretiyle bir sözleşme döneminde 180 günü aşan süreyle görevini yapamaması sözleşmenin feshini gerektirir.
Gözaltına alınma, tutuklanma veya hükümlülük nedeniyle görev başında bulunamama süresi 8 haftayı aşan personele fiillerinin tebliğ edildiği tarihten itibaren 7 gün içinde savunma hakkı verilir. Alınan savunmanın uygun görülmemesi halinde sözleşme vali tarafından ihbar veya ikaza gerek kalmaksızın feshedilir.
İhtar Puanı Sistemi, İtiraz ve Zamanaşımı
Bir sözleşme dönemi içerisinde tahakkuk eden ihtar puanlarının toplamda 200 puana ulaşması durumunda aile hekiminin sözleşmesi vali tarafından sona erdirilir. Sözleşmeleri ihtar puanları nedeniyle feshedilen aile hekimleri ve aile sağlığı elemanları bir yıl süreyle yeniden sözleşme imzalama talebinde bulunamazlar.
Mali yıl başladıktan sonra göreve başlayan personelin fesih puanı oransal olarak hesaplanır. Bu personelin sözleşme dönemi sonuna kadar kalan süresinin iki yıllık çalışma süresine oranının iki yüz puan ile çarpılmasıyla belirlenen puana ulaşması halinde sözleşme ihtaren feshedilir.
İhtar verilmesini gerektiren fiillerde yetkili makamlarca eylemin öğrenildiği tarihten itibaren en geç 2 ay içinde işlem başlatılmalı ve takip eden 6 ay içerisinde sonuçlandırılmalıdır. Fiilin işlendiği tarihten itibaren 2 yıl içinde ihtar verilmediği takdirde idarenin ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Tebliğ edilen ihtarlara karşı tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içinde itiraz edilebilir. Vali yardımcısının tesis ettiği ihtarlara karşı valilik makamına, Türkiye Halk Sağlığı Kurumunun verdiği ihtarlara karşı ise Bakanlık Müsteşarına itiraz başvurusu yapılır. İtiraz mercileri başvuruyu 30 gün içinde karara bağlar ve sonucu ilgiliye yazılı olarak bildirir.
Sözleşmenin Taraflarca Feshi ve Özel Durumlar
Sözleşmeli aile hekimi ve aile sağlığı elemanı askerlik, doğum, emeklilik veya benzeri nedenlerle ayrılmak istediklerinde 2 ay önceden bildirimde bulunarak sözleşmenin sona erdirilmesini isteyebilirler. Sağlık müdürlüğü koşulları uygun bulursa 2 aylık sürenin tamamlanmasını beklemeden de fesih talebini onaylayabilir. Müdürlüğün erken ayrılmayı kabul etmemesine rağmen bildirim süresi dolmadan görevden ayrılan personel bir yıl süreyle sözleşmeli statüde görev alamaz.
Aile hekiminin görevinden ayrılması veya nakli halinde aile sağlığı elemanı sözleşme döneminin bitimine kadar görevine devam edebilir veya 2 aylık bildirim süresi kuralına bağlı kalmaksızın sözleşmesini sona erdirebilir.
Hekim Seçimi ve Şiddet Olaylarında Uygulanacak Tedbirler
Zorunlu durumlar hariç olmak üzere kişiler 3 aydan önce aile hekimi değişikliği yapamazlar. Değişiklik işlemi ilgilinin yazılı başvurusuyla hizmet talep edilen aile hekimince, toplum sağlığı merkezince veya elektronik sistemler üzerinden yerine getirilir.
Sağlık hizmeti sunumu sırasında aile hekimine veya beraberindeki personele şiddet uygulandığının adli ya da mülki makamlarca belgelendirilmesi halinde failin mevcut aile hekimindeki kaydı sağlık müdürlüğünce silinir. Kaydı silinen kişinin aynı iş günü içinde yeni hekim seçmemesi durumunda ikamet ettiği bölgedeki kayıtlı nüfusu en düşük olan aile hekimine kaydı idarece yapılır.
Aile hekiminin sözleşmesi ihtar puanı nedeniyle nasıl feshedilir?
Bir sözleşme döneminde verilen ihtar puanlarının 200 puana ulaşması halinde aile hekiminin sözleşmesi vali tarafından feshedilir ve hekim bir yıl süreyle yeniden sözleşme talebinde bulunamaz.
Aile hekimleri istifa ederken bildirim süresine uymak zorunda mıdır?
Askerlik, doğum veya sair nedenlerle ayrılmak isteyen hekimler kural olarak 2 ay önceden yazılı bildirim yapmak zorundadır; müdürlük onayı olmaksızın bu süre dolmadan ayrılanlar bir yıl boyunca yeniden sözleşmeli çalışamaz.
Kesintisiz devamsızlık aile hekimliği sözleşmesini sona erdirir mi?
Mücbir sebepler bulunmadığı sürece özürsüz ve kesintisiz 10 gün görev başında bulunmayan personelin sözleşmesi idare tarafından feshedilir.
Şiddet uygulayan hastanın aile hekimliği kaydı nasıl düzenlenir?
Şiddet olayı adli veya mülki makamlarca belgelendiğinde failin hekim kaydı silinir; kişinin aynı iş günü yeni bir tercih yapmaması halinde ikamet bölgesinde nüfusu en düşük aile hekimine kaydı müdürlükçe yapılır.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy