Yurt dışından yolcu beraberinde getirilen eşyaya el konulması veya muhafaza altına alınması hallerinde işletilecek hukuki prosedür, uygulanan tedbirin idari nitelikteki bir gümrük işleminden mi yoksa ceza muhakemesi kapsamındaki adli bir elkoyma kararından mı kaynaklandığına göre belirlenir. Gümrük mevzuatında öngörülen muafiyet sınırlarının aşılması ya da eşyanın ticari mahiyette görülmesi idari yaptırımları gündeme getirirken, kaçakçılık isnadına konu durumlarda Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uyarınca adli elkoyma tedbirleri uygulanır.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 127Kaynağı aç
Yolcu Beraberi Eşyada Muafiyet Sınırları ve İdari Yaptırımlar
2009/15481 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca yurt dışından yolcu beraberinde getirilen hediyelik eşyalarda kişisel veya ailevi kullanıma mahsus olmak şartıyla muafiyet tanınır. Bu muafiyete ilişkin parasal değer sınırı yetişkin yolcular için 430 Avro, 15 yaşından küçük yolcular için ise 150 Avro olarak uygulanır.
Muafiyet sınırlarını aşan ya da vergiye tabi nitelikte bulunan eşyaların gümrük idaresine beyan edilmeksizin Yeşil Hat üzerinden geçirilmeye çalışılması halinde, 4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 235 uyarınca idari yaptırım ve para cezası tatbik edilir. Beyan dışı bırakılan eşyalar hakkında gümrük memurlarınca tespit tutanağı tanzim edilerek yasal süreç işletilir.
Aynı eşyadan makul sınırların ötesinde ve çok sayıda getirilmesi halinde gümrük idaresi söz konusu eşyanın kişisel kullanım amacını aştığını ve ticari nitelik taşıdığını kabul eder. Ticari ithalat statüsüne tabi tutulan bu eşyalar için genel gümrük beyannamesi verilmesi, yetkili kurumlardan zorunlu izinlerin alınması ve ilgili ithalat vergilerinin ödenmesi şart koşulur. Bu yükümlülükler yerine getirilmediği takdirde eşya gümrük idaresince muhafaza altına alınır.
Gümrük İdaresi Kararlarına Karşı İtiraz Usulü ve İptal Davası
4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 242/1 uyarınca, ilgililere tebliğ edilen gümrük vergileri, para cezaları ve idari kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde bir üst makama, üst makam bulunmaması halinde ise aynı makama ya da Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne itiraz dilekçesi verilebilir. Gümrük Kanunu m. 242/3 gereğince itiraz dilekçesinin süresi içinde yanlış makama verilmiş olması hak kaybına yol açmaz; itiraz süresinde yapılmış kabul edilerek idare tarafından resen yetkili makama ulaştırılır.
4458 sayılı GÜMRÜK KANUNU m. 242Kaynağı aç
Gümrük Kanunu m. 242/2 uyarınca idareye intikal eden itirazlar 30 gün içinde karara bağlanarak ilgilisine tebliğ edilir. Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü veya ilgili gümrük makamınca verilen itirazın reddi kararlarına karşı, Gümrük Kanunu m. 242/4 uyarınca ret kararının tebliğinden itibaren 30 gün içinde işlemin yapıldığı yerdeki yetkili idari yargı mercilerinde, uyuşmazlığın hukuki niteliğine göre İdare Mahkemesinde veya Vergi Mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Gümrük Ambarındaki Eşyanın Tasfiyesi ve Süreler
4458 sayılı Gümrük Kanunu m. 177/1-a uyarınca, kanunun 48 inci maddesinin ikinci fıkrasına göre yolcu eşyasına mahsus gümrük ambarlarına konulan ve buralardaki kanuni bekleme süresi dolan yolculara ait eşyalar tasfiye işlemlerine tabi tutulur. Gümrük ambarında bekleyen eşya hakkında yasal sürelerde rejim beyanında bulunulmaması, vergisinin ödenmemesi veya idari itiraz yollarının işletilmemesi tasfiye sürecini başlatır. Bununla birlikte Gümrük Kanunu m. 177/1-k uyarınca, kanuni bekleme sürelerinin bulunup bulunmadığına bakılmaksızın çabuk bozulma ve telef olma tehlikesine maruz bulunan ya da saklanması masraflı ve külfetli olan eşya idarece tasfiye edilir.
4458 sayılı GÜMRÜK KANUNU m. 177Kaynağı aç
Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu hükümleri uyarınca tasfiye edilebilecek duruma gelen eşyalar Gümrük Kanunu m. 178 çerçevesinde tasfiye edilir. Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu kapsamında el konulan eşyanın mahkemece sahibine iadesine karar verilmesi durumunda, eşyanın teslim alınması için yapılan tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde teslim alınmayan eşya Gümrük Kanunu m. 177/2-b uyarınca tasfiye olunur. Tasfiye edilmesine karar verilen eşyanın fiilen mevcut bulunmaması halinde ise ithal eşyası için CIF, ihraç eşyası için FOB kıymeti ile bunlara ilişkin gümrük vergileri tahsil edilir. Tasfiyelik hale gelen eşyanın tespit ve tahakkuk belgeleri 30 gün içinde tasfiye idaresine bildirilir ve tasfiye idaresi eşyayı 30 gün içinde teslim almakla mükelleftir.
Adli Elkoyma Kararlarının Denetimi ve Eşyanın İadesi
Kaçakçılık şüphesiyle yürütülen ceza soruşturmalarında hâkim kararı üzerine elkoyma yapılabilir; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının, Cumhuriyet savcısına ulaşılamadığı hallerde ise kolluk amirinin yazılı emriyle elkoyma işlemi gerçekleştirilebilir. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m. 127/3 gereğince, hâkim kararı olmaksızın yapılan elkoyma işlemi 24 saat içinde görevli hâkimin onayına sunulmalıdır. Hâkim, kararını elkoymadan itibaren 48 saat içinde açıklamak zorundadır; aksi hâlde elkoyma kendiliğinden kalkar.
5271 sayılı Kanun m. 127/4 uyarınca zilyedliğinde bulunan eşyaya elkonulan kimse, hâkimden her zaman bu konuda bir karar verilmesini isteyebilir. Sulh Ceza Hâkimliğince verilen elkoymanın onaylanması kararına karşı ise ilgililer kararın tebliğinden veya öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde itiraz yoluna başvurabilir.
5271 sayılı Kanun m. 131/1 gereğince elkonulmuş eşyanın soruşturma ve kovuşturma bakımından muhafazasına gerek kalmaması veya müsadereye tabi tutulmayacağının anlaşılması durumunda, re'sen ya da talep üzerine Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından eşyanın iadesine karar verilir; istemin reddi kararlarına karşı kanuni itiraz hakkı mevcuttur. Kanunun 131 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, 128 inci madde hükümlerine göre elkonulan eşya veya diğer malvarlığı değerleri, suçtan zarar gören mağdura ait olması ve bunlara delil olarak artık ihtiyaç bulunmaması halinde sahibine iade edilir.
5271 sayılı CEZA MUHAKEMESİ KANUNU m. 131Kaynağı aç
Eşya Müsaderesi ve Etkin Pişmanlık Hükümleri
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 54/1 uyarınca, iyiniyetli üçüncü kişilere ait olmamak koşuluyla, kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanılan, suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyanın müsaderesine hükmolunur. Eşyanın elden çıkarılması veya tüketilmesi halinde ise m. 54/2 gereğince eşyanın değeri kadar para tutarı müsadere edilir. Eşya üzerinde iyiniyetli üçüncü kişiler lehine tesis edilmiş sınırlı bir ayni hakkın bulunması halinde müsadere kararı bu hak saklı tutularak verilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 54Kaynağı aç
5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 54/3 gereğince, suçta kullanılan eşyanın müsadere edilmesinin işlenen suça nazaran daha ağır sonuçlar doğuracağı ve bu nedenle hakkaniyete aykırı olacağı anlaşıldığında müsaderesine hükmedilmeyebilir. Kanunun 54 üncü maddesinin dördüncü fıkrası uyarınca üretimi, bulundurulması, kullanılması, taşınması, alım ve satımı suç oluşturan eşya müsadere edilir. Kaçakçılık suçlarında ise 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunu m. 5/2 uyarınca, failin etkin pişmanlık göstererek suç konusu eşyanın gümrüklenmiş değerinin iki katı kadar parayı Devlet Hazinesine soruşturma evresi sona erinceye kadar ödemesi halinde verilecek ceza yarı oranında, kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödemesi halinde ise üçte bir oranında indirilir.
5607 sayılı KAÇAKÇILIKLA MÜCADELE KANUNU m. 5Kaynağı aç
Gümrük vergi ve para cezalarına itiraz süresi ne kadardır?
Gümrük idaresi tarafından tebliğ edilen cezalara ve vergi tahakkuklarına karşı tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde üst makama veya Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne itiraz dilekçesi verilmesi gerekir.
Hâkim kararı olmadan yapılan adli elkoyma ne zaman hükümsüz kalır?
Hâkim onayı olmaksızın gerçekleştirilen elkoyma işlemi 24 saat içinde görevli hâkime sunulmazsa veya hâkim 48 saat içinde kararını açıklamazsa elkoyma tedbiri kendiliğinden kalkar.
Sulh ceza hâkimliğinin elkoyma onay kararına kaç gün içinde itiraz edilir?
Sulh Ceza Hâkimliğinin elkoymanın onaylanmasına dair kararına karşı kararın tebliğinden veya öğrenilmesinden itibaren 7 gün içinde itiraz edilebilir.
Mahkemece iadesine karar verilen eşya süresinde alınmazsa ne olur?
Kaçakçılık mevzuatı uyarınca el konulup mahkemece iadesine karar verilen eşyanın ilgilisine tebliğinden itibaren 30 gün içinde teslim alınmaması halinde eşya tasfiye işlemlerine tabi tutulur.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy