7571 sayılı Kanunla TCK m.158, 5235 sayılı Kanunun 12. maddesindeki ağır ceza katalogundan çıkarılmıştır. 25 Aralık 2025 sonrasında açılan nitelikli dolandırıcılık davalarında başka bir özel görev sebebi bulunmadıkça genel görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir. O tarihte ağır ceza mahkemesinde veya kanun yolunda derdest dosyalar kesin hükme kadar eski görev kuralıyla görülmeye devam eder. Eski ağır ceza kararları bu geçiş hükmüyle birlikte okunmalıdır.
7571 sayılı Kanun, Madde 12Kaynağı aç
Suçun Tanımı ve Maddi Varlık Unsuru
Kamu kurum ve kuruluşlarının araç olarak kullanılması suretiyle nitelikli dolandırıcılık suçu, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 158. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde düzenlenmiştir. Bu nitelikli hâlin tatbiki için ilgili kamu kurum veya kuruluşunun yalnızca adının kullanılması yeterli olmayıp maddi varlığının hilede vasıta kılınması gerekir. Kurum veya kuruluşlara ait basılı evrak, kimlik belgesi, kıyafet, taşıt, yazı veya belge gibi unsurların hileli eylemlerde kullanılması mağdurda güven oluşmasını sağlamaktadır. Suçun oluşması için kamu kurum veya kuruluşunun bizzat suçtan zarar görmesi aranmaz; maddi varlığının araç yapılması yeterlidir.
Yargıtay 15. Ceza Dairesi, E. 2013/3079, K. 2014/19092Kaynağı aç
Eylemlerde kullanılan materyalin ilgili kamu idaresine ait bir maddi varlık niteliğinde bulunup bulunmadığı hususunda tereddüt doğması hâlinde ilgili kamu kurum ve kuruluşuna müzekkere yazılarak araştırma gerçekleştirilir.
Yargıtay 15. Ceza Dairesinin 2013/3079 Esas ve 2014/19092 Karar sayılı içtihadında da belirtildiği üzere, bulunan bir nüfus cüzdanı üzerindeki fotoğraf sökülerek failin kendi fotoğrafının yapıştırılması ve bu nüfus cüzdanıyla hat çıkartılıp faturaların ödenmemesi eylemi, kamu kurumunun maddi varlığı kullanıldığından Türk Ceza Kanunu'nun 158. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamındaki suçu oluşturur.
Suçun Tipik Görünümleri ve Teşebbüs Hükümleri
Sahte senedin icra dairesi aracılığıyla takibe konulması hâlinde borçlu aleyhine haciz işleminin tatbik edilmesiyle dolandırıcılık suçu tamamlanır ve bu aşamada teşebbüs hükümleri uygulanmaz. Sahte bononun icra takibine konulmasına karşın borçlunun itirazı üzerine takibin durması hâlinde ise icra müdürlüğü araç kılındığı için eylem teşebbüs aşamasında kalır. Suça teşebbüs durumunda Türk Ceza Kanunu'nun 35. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre ağırlaştırılmış müebbet ve müebbet hapis cezaları dışındaki hâllerde verilecek cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 35Kaynağı aç
Sahte motorlu araç tescil belgesi kullanılarak aracın noter nezdinde satılması, sahte sağlık raporu ve reçete düzenlenerek eczanelerden ilaç alınması ya da sahte tapu senedi düzenlenerek evin satıldığı inancıyla menfaat temin edilmesi gibi eylemlerde kamu kurumunun maddi varlığı vasıta kılındığından suç bu nitelikli hâl çerçevesinde değerlendirilir.
Yaptırım, Ağırlaştırıcı Nedenler ve Etkin Pişmanlık
Türk Ceza Kanunu'nun 158. maddesinin birinci fıkrası uyarınca nitelikli dolandırıcılık suçunun temel cezası üç yıldan on yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezasıdır. Aynı eylemle Türk Ceza Kanunu'nun 158. maddesinin birinci fıkrasında yer alan birden fazla nitelikli hâlin ihlal edilmesi durumunda, Kanun'un 61. maddesinde sayılan cezanın bireyselleştirilmesindeki ölçütler, suçun işleniş biçimi, kastın yoğunluğu ve zararın ağırlığı gözetilerek temel hapis cezası alt sınırdan uzaklaşılarak tayin edilir.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 158Kaynağı aç
Suçun üç veya daha fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi hâlinde ceza yarı oranında, suç işlemek için teşkil edilmiş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ise bir kat artırılır.
Dolandırıcılık suçunda etkin pişmanlık hükümleri kapsamında kısmen geri verme veya tazmin hâlinde indirim uygulanabilmesi için Türk Ceza Kanunu'nun 168. maddesinin dördüncü fıkrası gereğince ayrıca mağdurun rızası aranır.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 168Kaynağı aç
Kamu kurum ve kuruluşlarının araç olarak kullanılması suretiyle dolandırıcılık suçunda belirlenen hapis cezasının bir yılı aşması nedeniyle kural olarak hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesi mümkün değildir. Bununla birlikte Kanun'un 167. maddesinin ikinci fıkrasındaki indirim hâllerinin tatbiki sonucunda cezanın bir yıl veya daha az süreye inmesi durumunda hapis cezası adli para cezasına çevrilebilir.
Akrabalık İlişkilerinin Cezaya Etkisi
Yağma ve nitelikli yağma hariç malvarlığı suçlarının haklarında ayrılık kararı verilmemiş eş, üstsoy, altsoy, bu derecede kayın hısımı, evlat edinen, evlatlık veya aynı konutta yaşayan kardeş zararına işlenmesi durumunda Türk Ceza Kanunu'nun 167. maddesinin birinci fıkrası uyarınca faile ceza verilmez.
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 167Kaynağı aç
Suçun haklarında ayrılık kararı verilmiş olan eş, birlikte yaşamayan kardeş veya aynı konutta beraber yaşamakta olan amca, dayı, hala, teyze, yeğen ve ikinci derece kayın hısımları aleyhine işlenmesi hâlinde ise Kanun'un 167. maddesinin ikinci fıkrası doğrultusunda takibat şikâyete bağlıdır ve hükmolunacak ceza yarı oranında indirilir.
Görevli Mahkeme ve Usul Kuralları
Kamu kurum ve kuruluşlarının araç olarak kullanılması suretiyle nitelikli dolandırıcılıkta, 25 Aralık 2025 sonrasında açılan davalarda başka özel görev sebebi yoksa delilleri takdir ve kovuşturmayı yürütme görevi asliye ceza mahkemesindedir. Bu tarihte ağır cezada veya kanun yolunda derdest olan dosyalar ise 5235 sayılı Kanunun geçici 7. maddesi gereğince eski görev kuralıyla kesin hükme kadar devam eder; asliye cezanın sırf TCK m.158 nedeniyle görevsizlik kararı vermesi gerektiği genellenemez.
Bu suç türü şikâyete bağlı suçlar arasında yer almayıp adli makamlarca resen soruşturulur. Nitelikli dolandırıcılık suçunda dava zamanaşımı süresi 15 yıldır. Ayrıca Türk Ceza Kanunu'nun 158. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi kapsamındaki fiiller ceza muhakemesinde uzlaştırma prosedürüne tabi değildir.
Kamu kurumunun suç nedeniyle zarara uğraması zorunlu mudur?
Hayır, nitelikli dolandırıcılık suçunun oluşması için kamu kurum ve kuruluşlarının araç olarak kullanılması yeterli olup bu kurum veya kuruluşların suçtan zarar görmesi gerekli değildir.
Sahte bono takibe konulduğunda eylem ne zaman tamamlanmış sayılır?
Sahte senedin icra dairesi aracılığıyla takibe konulması hâlinde borçlu aleyhine haciz tatbik edilmesiyle suç tamamlanır; takibe süresinde itiraz edilip takibin durması durumunda ise eylem teşebbüs aşamasında kalır.
Kamu kurumu araç kılınarak işlenen dolandırıcılık uzlaştırmaya tabi midir?
Hayır, nitelikli dolandırıcılık suçunun bir türü olan bu fiil uzlaştırma kapsamında değildir ve takibi şikâyete bağlı olmaksızın resen soruşturulur.
Birden fazla nitelikli hâlin birlikte ihlali cezayı nasıl etkiler?
Aynı eylemle Türk Ceza Kanunu'nun 158. maddesinde yer alan birden fazla nitelikli hâlin ihlali durumunda, Türk Ceza Kanunu'nun 61. maddesindeki ölçütler doğrultusunda temel hapis cezası alt sınırdan uzaklaşılarak tayin edilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

