Belçika vatandaşlığına erişim; reşit kişiler bakımından beyan usulü, istisnai nitelikteki doğallaştırma ve çocuklar için atıf mekanizması olmak üzere üç ana hukuki yolla gerçekleşir. 1 Ocak 2013 tarihinden itibaren vatandaşlık başvuruları, kural olarak yalnızca Belçika'da ana yerleşim yeri bulunan ve nüfus kayıt sisteminde yasal ikamet temelinde kayıtlı olan kişiler tarafından yapılabilmektedir. Reşit kişilerin vatandaşlık beyanı başvurusu sonrasında Kraliyet savcısının, dosyanın kendisine iletilmesinden itibaren dört ay içinde itiraz etme hakkı bulunmaktadır.
Beyan Yoluyla Belçika Vatandaşlığının Kazanılması
Belçika'da doğup doğumdan itibaren ülkede kesintisiz ve yasal şekilde yaşayan yabancılar, reşit olduktan sonra beyan yoluyla Belçika vatandaşlığına başvurma hakkına sahiptir. Bu yol, yalnızca doğum yerine dayalı otomatik bir edinim olmayıp reşit olduktan sonra usulüne uygun beyanda bulunulmasını gerektirir.
Beş yıl yasal ikamet şartına dayalı vatandaşlık beyanında başvuru sahibinin üç ulusal dilden birine hâkim olması, toplumsal entegrasyonunu belgelemesi ve ekonomik hayata katılımını göstermesi aranır. Sosyal uyum koşulu; belirli bir diploma derecesi, en az 400 saatlik mesleki eğitim programı, entegrasyon eğitimi veya beş sene boyunca kesintisiz çalışma yoluyla belgelenebilir. İktisadi katılım ise son beş senelik dönemde en az 468 iş günü fiilen çalışıldığının gösterilmesi veya bağımsız çalışanlar yönünden en az altı çeyrek boyunca sosyal güvenlik primi yatırılması ile ortaya konur.
Çalışma gücü bulunmayan, engelli, malul veya emeklilik yaşına ulaşmış bireyler bakımından beş yıllık yasal ikamete dayalı ayrı bir beyan kategorisi düzenlenmiştir. Bu kapsamda bulunan kişilerden klasik ekonomik katılım koşulu aranmaz; ancak çalışamama durumunun veya emeklilik statüsünün yetkili resmi makamlardan temin edilen belgelerle tevsik edilmesi zorunludur.
Belçika'da on yıl kesintisiz yasal ikameti bulunan yabancılar ise ulusal dillerden birini bildiklerini ve ev sahibi toplumun ekonomik ya da sosyo-kültürel yaşamına katıldıklarını her türlü yasal delille ispatlayarak vatandaşlık beyanında bulunabilirler.
Evlilik ve Aile Bağı Kapsamında Vatandaşlık Edinimi
Bir Belçika vatandaşı ile evlenmek kendiliğinden veya otomatik olarak Belçika vatandaşlığı hakkı sağlamaz. Evlilik bağı, ancak kanunda aranan ikamet ve birlikte yaşama koşulları eksiksiz karşılandığında vatandaşlık başvurusu için yasal zemin oluşturur.
Belçika'da beş yıl yasal ikamet şartını yerine getiren yabancılar; Belçikalı eş ile en az üç yıldır Belçika'da birlikte yaşama veya Belçikalı 18 yaş altı bir çocuğun ebeveyni yahut evlat edineni olma koşulunu sağladıklarında, ulusal dillerden birini bildiklerini ve sosyal entegrasyonlarını kanıtlayarak vatandaşlık beyanında bulunabilirler.
Çocukların Vatandaşlık Statüsü ve Atıf Mekanizması
Yurt dışında doğan bir çocuk, Belçikalı ebeveynlerinden en az birinin Belçika'da doğmuş olması durumunda, doğum anıyla birlikte başkaca bir işleme gerek kalmaksızın Belçika vatandaşlığını kazanabilir. Buna karşılık, Belçikalı ebeveynin kendisi de yurt dışında doğmuşsa çocuk her zaman otomatik vatandaş olamaz; bu durumda çoğu kez çocuğun beş yaşını doldurmasından önce atıf beyanı yapılması gerekir.
Çocuklar adına yapılacak vatandaşlık atıf beyanı başvuruları, ebeveynin Belçika'da ikamet etmesi halinde belediyedeki yetkili kayıt memuruna; ebeveynin yurt dışında ikamet etmesi halinde ise Belçika büyükelçiliğine veya konsolosluğuna yapılır.
Belçika'da doğan, doğumdan itibaren ana yerleşimi Belçika'da yer alan, ebeveynleri en az on yıldır ülkede ikamet eden ve ebeveynlerinden en az biri süresiz oturum hakkına sahip bulunan çocuklar için özel bir atıf beyanı yolu düzenlenmiştir. Bunun yanı sıra, yurt dışında doğmuş ve yurt dışında doğmuş bir Belçikalı tarafından evlat edinilen 18 yaşından küçük çocuklar bakımından evlat edinmenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren beş yıl içinde ve çocuk 18 yaşını doldurmadan önce atıf beyanında bulunulmalıdır.
İstisnai Nitelikteki Doğallaştırma Usulü
Doğallaştırma mekanizması istisnai bir tedbir niteliğindedir. Başvuranın 18 yaşını doldurmuş veya ergin kılınmış olması, Belçika'da sınırsız ve yasal oturum hakkına sahip bulunması, bilimsel, sportif veya sosyo-kültürel alanlarda istisnai liyakat sergilemesi ve olağan beyan yoluyla vatandaşlık kazanmasının fiilen imkânsız olduğunu gerekçelendirmesi şarttır.
Belgelerin Geçerliliği, Çifte Vatandaşlık ve Vatandaşlığın Korunması
Yurt dışında düzenlenen medeni hâl belgelerinin Belçika makamları nezdinde hüküm ifade edebilmesi için legalizasyon veya apostil işlemlerinin tamamlanmış olması ve ilgili belediyenin resmi diline uygun şekilde yeminli tercüme edilmesi zorunludur.
Belçika mevzuatı prensip olarak çifte vatandaşlığa imkân tanımaktadır; bununla birlikte Belçika vatandaşlığını kazanan bir yabancının önceki vatandaşlığını muhafaza edip edemeyeceği köken devletin mevzuatına tabidir. Ayrıca yurt dışında doğan ve belirli kanuni koşulları taşıyan bazı kişilerin Belçika vatandaşlığını kaybetmemeleri için 28 yaşına kadar koruma beyanında bulunmaları gerekebilmektedir. Ağır durumlarda vatandaşlıktan çıkarma veya beyanın iptali sonuçları doğabilir.
Belçika vatandaşı ile evlenmek doğrudan vatandaşlık hakkı verir mi?
Belçika vatandaşı ile evlilik kendiliğinden veya otomatik olarak vatandaşlık kazandırmaz. Belçika'da en az beş yıl yasal ikamet etme, Belçikalı eşle en az üç yıl birlikte yaşama, ulusal dillerden birini bilme ve sosyal entegrasyonu kanıtlama koşullarıyla beyan yoluyla vatandaşlığa başvurulabilir.
Yurt dışında doğan çocuklar Belçika vatandaşlığını nasıl kazanır?
Yurt dışında doğan bir çocuk, Belçikalı ebeveynlerinden en az biri Belçika'da doğmuşsa doğumla birlikte başkaca bir işleme gerek kalmaksızın vatandaşlık kazanabilir. Belçikalı ebeveynin kendisi de yurt dışında doğmuşsa çocuk her zaman otomatik vatandaş olamaz; bu halde çoğu kez çocuğun beş yaşını doldurmasından önce atıf beyanında bulunulması gerekir.
Belçika vatandaşlık beyanında dil ve çalışma şartı nasıl aranır?
Beş yıllık ikamete dayalı beyanda üç ulusal dilden birinin bilinmesi, sosyal entegrasyonun kanıtlanması ve son beş yılda en az 468 gün çalışma veya serbest çalışanlar için altı çeyrek prim ödenmesi gerekir. Çalışma gücü bulunmayan, engelli, malul veya emeklilik yaşına ulaşan kişiler ise durumlarını resmi belgelerle tevsik ettiklerinde ekonomik katılım şartından muaf tutulurlar.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy