4A Emekli Maaşı Hesaplama: Formül ve Şartlar

4A kapsamında, yani bir işverene bağlı hizmet akdiyle çalışarak emekli olan sigortalıların maaşı, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 29. maddesi uyarınca ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranının çarpımıyla belirlenir. 5510 sayılı Kanun'un Ek 19. maddesi ise malullük ve yaşlılık sigortasından ödenen aylıklar ile birlikte yapılan ödemeler toplamının dosya bazında belirli bir taban tutarının altına düşmesini yasaklamakta; bu tutarın altında kalınması halinde fark Hazineden karşılanmaktadır.

5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 29Kaynağı aç

MADDE 29- (Değişik: 17/4/2008-5754/17 md.)
4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentleri kapsamındaki sigortalılar
ile aynı fıkranın (c) bendine göre bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra ilk
defa sigortalı olarak çalışmaya başlayanların yaşlılık aylığı, aşağıdaki hükümlere
göre belirlenecek ortalama aylık kazancı ile aylık bağlama oranının çarpımı sonucunda
bulunan tutardır.
Ortalama aylık kazanç, sigortalının her yıla ait prime esas kazancının, kazancın
ait olduğu yıldan itibaren aylık talep tarihine kadar geçen yıllar için, her yıl
gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan kazançlar toplamının,
itibarî hizmet süresi ile fiilî hizmet süresi zammı hariç toplam prim ödeme gün
sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanan ortalama günlük kazancın otuz katıdır.
Aylık bağlama oranı, sigortalının
malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tâbi geçen toplam prim ödeme gün sayısının
her 360 günü için %2 olarak uygulanır. Bu hesaplamada 360 günden eksik süreler orantılı
olarak dikkate alınır. Ancak aylık bağlama oranı %90'ı geçemez.
28 inci maddenin dördüncü ve beşinci fıkralarına göre aylığa hak kazanan sigortalılar
için hesaplanacak aylık bağlama oranı, prim ödeme gün sayısı 9000 günden az olanlar
için çalışma gücü kayıp oranının 9000 gün prim ödeme gün sayısı ile çarpımı sonucu
bulunan rakamın % 60'a bölünmesi suretiyle hesaplanan gün sayısına göre, %50'yi
geçmemek üzere üçüncü fıkra uyarınca tespit edilen orandır. Prim ödeme gün sayısı
9000 günden fazla olanlar için ise toplam prim ödeme gün sayısına göre aylık bağlama
oranı belirlenir. Ancak, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında
sigortalı sayılanlar için bu fıkrada geçen 9000 prim gün sayısı 7200 gün, %50 oranı
da %40 olarak uygulanır.
Yukarıdaki şekilde hesaplanan aylığın başlangıç tarihinin yılın ilk altı aylık
dönemine rastlaması halinde 55 inci maddenin ikinci fıkrasına göre Ocak ödeme dönemi
için gelir ve aylıklara uygulanan artış oranı kadar artırılarak, yılın ikinci altı
aylık dönemine rastlaması halinde ise öncelikle Ocak ödeme dönemi, daha sonra Temmuz
ödeme dönemi için gelir ve aylıklara uygulanan artış oranları kadar artırılarak,
sigortalının aylık başlangıç tarihindeki aylığı hesaplanır.
Yaşlılık aylığının başlangıcı
ve kesilmesi[47]

5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. Ek 19Kaynağı aç

EK
MADDE 19- (Ek: 17/1/2019-7161/42 md.) Bu Kanun veya bu Kanunla yürürlükten
kaldırılan ilgili kanun hükümlerine göre malullük ve yaşlılık sigortasından ödenen
aylıklar ve aylıklar ile birlikte her ay itibarıyla yapılan ödemeler toplamı dosya
bazında, 8/2/2006 tarihli ve 5454 sayılı Kanunun 1 inci maddesi uyarınca yapılacak
ek ödeme dâhil 20.000 Türk lirasından az olamaz. Ölüm sigortasından yapılan ödemeler
toplamı ise bu tutarın hak sahiplerinin hisseleri oranı esas alınarak tespit olunacak
tutarından az olamaz.[198][199][200][201][202][203][204][205][206][207]
Bu Kanun kapsamında hesaplanan
aylıklar, bu madde ile belirlenen tutardan düşükse aradaki fark Hazineden tahsil
edilir.
Uluslararası sosyal güvenlik
sözleşmeleri gereğince bağlanan kısmi aylıklar için bu madde hükümleri uygulanmaz.

4A Sigortalısı Kimdir?

5510 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi, hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanları 4A sigortalısı olarak tanımlamaktadır.

5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 4Kaynağı aç

MADDE 4- (Değişik: 17/4/2008-5754/2 md.)
Bu Kanunun kısa ve uzun vadeli sigorta kolları uygulaması bakımından;
a) Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanlar,
b) Köy ve mahalle muhtarları ile hizmet akdine bağlı olmaksızın
kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan ise;
1) Ticarî kazanç veya serbest meslek kazancı nedeniyle gerçek
veya basit usûlde gelir vergisi mükellefi olanlar,
2) Gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı
olanlar,
3) Anonim şirketlerin yönetim kurulu üyesi olan ortakları, sermayesi
paylara bölünmüş komandit şirketlerin komandite ortakları, diğer şirket ve donatma
iştiraklerinin ise tüm ortakları,
4) Tarımsal faaliyette bulunanlar,
c) Kamu idarelerinde;
1) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) bendine tabi olmayanlardan,
kadro ve pozisyonlarda sürekli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına
girenler gibi sigortalı olması öngörülmemiş olanlar,
2) Bu maddenin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerine tabi olmayanlardan,
sözleşmeli olarak çalışıp ilgili kanunlarında (a) bendi kapsamına girenler gibi
sigortalı olması öngörülmemiş olanlar ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun
86 ncı maddesi uyarınca açıktan vekil atananlar,
sigortalı sayılırlar.
Birinci fıkranın (a) bendi gereği sigortalı sayılanlara ilişkin
hükümler;
a) İşçi sendikaları ve konfederasyonları ile sendika şubelerinin
başkanlıkları ve yönetim kurullarına seçilenler,
b) Bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılan; film,
tiyatro, sahne, gösteri, ses ve saz sanatçıları ile müzik, resim, heykel, dekoratif
ve benzeri diğer uğraşları içine alan bütün güzel sanat kollarında çalışanlar ile
düşünürler ve yazarlar,
c) Mütekabiliyet esasına dayalı olarak uluslararası sosyal güvenlik
sözleşmesi yapılmış ülke uyruğunda olanlar hariç olmak üzere, yabancı uyruklu kişilerden
hizmet akdi ile çalışanlar,
d) 2/7/1941 tarihli ve 4081 sayılı Çiftçi Mallarının Korunması
Hakkında Kanuna göre çalıştırılanlar,
e) 24/4/1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzısıhha Kanununda
belirtilen umumî kadınlar,
f) Milli Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen kurslarda usta
öğretici olarak çalıştırılanlar, kamu idarelerinde ders ücreti karşılığı görev verilenler
ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (C) bendi kapsamında
çalıştırılanlar,
g) (Ek: 11/10/2011-KHK-665/29 md.) Türkiye İş Kurumu tarafından düzenlenen
Toplum Yararına Çalışma Programlarından yararlananlar,
hakkında da uygulanır. (Ek cümle: 11/10/2011-KHK-665/29 md.)
Bu fıkranın (g) bendinde sayılanlar için Türkiye İş Kurumu prim ödeme yükümlüsü
olmakla birlikte bu Kanun kapsamında işyeri ve işveren sayılmaz.
Birinci fıkranın (b) bendi gereği sigortalı sayılanlara ilişkin
hükümler; 10/7/1953 tarihli ve 6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanuna tabi jokey
ve antrenörler hakkında da uygulanır.
Birinci fıkranın (c) bendi gereği sigortalı sayılanlara ilişkin
hükümler;
a) Kuruluş ve personel kanunları veya diğer kanunlar gereğince
seçimle veya atama yoluyla kamu idarelerinde göreve gelenlerden; bu görevleri sebebiyle
kendilerine ilgili kanunlarında Devlet memurları gibi emeklilik hakkı tanınmış olanlardan
hizmet akdi ile çalışmayanlar,
b) Başbakan, Cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar, Türkiye Büyük
Millet Meclisi üyeleri, belediye başkanları, il encümeninin seçimle gelen üyeleri,[5]
c) Birinci fıkranın (c) bendi kapsamında iken, bu kapsamdaki kişilerin
kurduğu sendikalar ve konfederasyonları ile sendika şubelerinin başkanlıkları ve
yönetim kurullarına seçilenlerden aylıksız izne ayrılanlar,
d) Harp okulları ile fakülte ve yüksek okullarda, Milli Savunma Bakanlığı hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken askerî öğrenci
olanlar ile astsubay meslek yüksek okulları ve astsubay naspedilmek üzere temel
askerlik eğitimine tâbi tutulan adaylar,[6]
e) Polis Akademisi ile fakülte ve yüksek
okullarda, Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta
iken Emniyet Genel Müdürlüğü hesabına okumaya devam eden öğrenciler ile polis nasbedilmek üzere Polis Meslek Eğitim Merkezlerinde polislik eğitimine
tabi tutulan adaylar,[7]
f) (Ek: 2/1/2017 – KHK
– 680/73 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7072/71 md.) Jandarma ve Sahil Güvenlik
Akademisi ile fakülte ve yüksekokullarda Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik
Komutanlığı nam ve hesabına okuyan veya kendi hesabına okumakta iken Jandarma Genel
Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı nam ve hesabına okumaya devam edenler
ile subay ve astsubay naspedilmek üzere temel askerlik eğitimine tabi tutulan adaylar,
hakkında da uygulanır.
Dördüncü fıkranın (d), (e) ve (f) bentlerinde belirtilen
okulları tamamlamadan ayrılanlar ile bu okulları tamamlamalarına rağmen görevlerine
başlamadan ayrılanların, bu okullarda geçen eğitim süreleri sigortalılıklarından
sayılmaz.[8]
Bu Kanunun kısa vadeli sigorta kollarına
ilişkin hükümleri bu maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı
sayılanlara bu kapsamda oldukları sürece uygulanmaz.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usûl ve esaslar Kurum tarafından
çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Bazı sigorta kollarının
uygulanacağı sigortalılar

Temel Maaş Formülü

5510 sayılı Kanun'un 29. maddesinin birinci fıkrası uyarınca 4A sigortalılarının yaşlılık aylığı, ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranının çarpımı sonucunda bulunan tutardır. Ortalama aylık kazanç ise her yıla ait prime esas kazancın, o yıldan aylık talep tarihine kadar geçen her yıl için gerçekleşen güncelleme katsayısı ile güncellenerek bulunan kazançlar toplamının, itibarî hizmet süresi ile fiilî hizmet süresi zammı hariç toplam prim ödeme gün sayısına bölünmesiyle hesaplanan ortalama günlük kazancın otuz katıdır (5510 s.K. m. 29/2).

Aylık bağlama oranı; malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi geçen toplam prim ödeme gün sayısının her 360 günü için yüzde iki olarak uygulanır. 360 günden eksik süreler orantılı dikkate alınır ve oran yüzde doksanı geçemez (5510 s.K. m. 29/3).

Aylık başlangıç tarihi yılın ilk altı aylık dönemi olan Ocak–Haziran arasına rastlıyorsa hesaplanan aylık, Ocak ödeme dönemine uygulanan artış oranı kadar artırılır. Başlangıç tarihi Temmuz–Aralık dönemine rastlıyorsa aylık önce Ocak, ardından Temmuz ödeme dönemine uygulanan artış oranları kadar sırasıyla artırılır (5510 s.K. m. 29/5).

Sigortalılık Dönemine Göre Farklı Hesaplama Yöntemleri

2008 yılı ve sonrasına ait sigortalılık dönemleri için yukarıda açıklanan formül uygulanır. 2000 yılından önce geçen sigortalılık süreleri için o döneme özgü gösterge rakamı ve katsayıya dayalı bir yöntem, 2000–2008 yılları arasındaki primler için ise güncelleme katsayısına dayalı ayrı bir yöntem söz konusudur. Bu dönem formüllerinin birincil mevzuat dayanağı mevcut kanun kesitlerinde yer almadığından her dönemin ayrıntılı hesap kuralları bu çalışma kapsamında doğrulanamamaktadır.

Yaşlılık Aylığı İçin Yaş ve Prim Şartları

5510 sayılı Kanun kapsamında ilk defa sigortalı sayılan 4A sigortalılarının yaşlılık aylığına hak kazanabilmesi için kadında 58, erkekte 60 yaşını doldurmaları ve en az 7.200 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması gerekmektedir (5510 s.K. m. 28/2-a). Bu yaş hadleri 2036 yılından itibaren kademeli olarak artırılmakta olup 2048 ve sonrasında hem kadın hem erkek için 65 yaş olarak uygulanacaktır. Yaş haddi belirlemesinde, prim gün sayısı şartının tamamlandığı tarihteki yaş hadleri esas alınır (5510 s.K. m. 28/2-b).

5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 28Kaynağı aç

MADDE 28- Yaşlılık sigortasından sigortalıya sağlanan
haklar şunlardır:
a) Yaşlılık aylığı bağlanması.
b) Toptan ödeme yapılması.
(Değişik ikinci fıkra:
17/4/2008-5754/16 md.) İlk defa bu Kanuna göre sigortalı sayılanlara;
a) Kadın ise 58, erkek ise 60 yaşını doldurmuş olmaları
ve en az 9000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olması
şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır. Ancak, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a)
bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için prim gün sayısı şartı 7200 gün olarak
uygulanır.
b) (a) bendinde belirtilen yaş şartı;
1) 1/1/2036 ilâ 31/12/2037 tarihleri arasında kadın için 59, erkek için 61,
2) 1/1/2038 ilâ 31/12/2039 tarihleri arasında kadın için 60, erkek için 62,
3) 1/1/2040 ilâ 31/12/2041 tarihleri arasında kadın için 61, erkek için 63,
4) 1/1/2042 ilâ 31/12/2043 tarihleri arasında kadın için 62, erkek için 64,
5) 1/1/2044 ilâ 31/12/2045 tarihleri arasında kadın için 63, erkek için 65,
6) 1/1/2046 ilâ 31/12/2047 tarihleri arasında kadın için 64, erkek için 65,
7) 1/1/2048 tarihinden itibaren ise kadın ve erkek için 65,
olarak uygulanır. Ancak yaş hadlerinin uygulanmasında (a) bendinde belirtilen
prim gün sayısı şartının doldurulduğu tarihte geçerli olan yaş hadleri esas alınır.
Sigortalılar, ikinci fıkranın
(a) ve (b) bentlerinde yer alan yaş hadlerine 65 yaşını geçmemek üzere üç yıl eklenmek
ve adlarına en az 5400 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş
olmak şartıyla da yaşlılık aylığından yararlanabilirler.[43]
Sigortalı olarak ilk defa
çalışmaya başladığı tarihten önce 25 inci maddenin ikinci fıkrasına göre malûl sayılmayı
gerektirecek derecede hastalığı veya engelliliği bulunan ve bu nedenle malûllük
aylığından yararlanamayan sigortalılara, en az onbeş yıldan beri sigortalı bulunmak
ve en az 3960 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak
şartıyla yaşlılık aylığı bağlanır.[44]
Kurumca yetkilendirilen sağlık
hizmet sunucularının sağlık kurullarınca usûlüne uygun düzenlenecek raporlar ve
dayanağı tıbbî belgelerin incelenmesi sonucu, Kurum Sağlık Kurulunca çalışma gücündeki
kayıp oranının;
a) % 50 ilâ %59 arasında olduğu
anlaşılan sigortalılar, en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4320 gün,
b) % 40 ilâ %49 arasında olduğu
anlaşılan sigortalılar, en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4680 gün,
malûllük, yaşlılık ve ölüm
sigortaları primi bildirilmiş olmak şartıyla ikinci fıkranın (a) bendindeki yaş
şartları aranmaksızın yaşlılık aylığına hak kazanırlar. Bunlar 94 üncü madde hükümlerine
göre kontrol muayenesine tâbi tutulabilirler.
Bakanlıkça tespit edilen maden
işyerlerinin yeraltı işlerinde sürekli veya münavebeli olarak en az 20 yıldan beri
çalışan sigortalılar için ikinci fıkrada belirtilen yaş şartı 50 olarak uygulanır.[45]
55 yaşını dolduran ve erken
yaşlanmış olduğu tespit edilen sigortalılar, yaş dışındaki diğer şartları taşımaları
halinde yaşlılık aylığından yararlanırlar.
(Ek fıkra: 17/4/2008-5754/16
md.) Emeklilik veya yaşlılık
aylığı bağlanması talebinde bulunan kadın sigortalılardan başka birinin sürekli
bakımına muhtaç derecede ağır engelli çocuğu bulunanların, bu Kanunun yürürlüğe
girdiği tarihten sonra geçen prim ödeme gün sayılarının dörtte biri, prim ödeme
gün sayıları toplamına eklenir ve eklenen bu süreler emeklilik yaş hadlerinden de
indirilir.[46]
(Değişik fıkra: 17/4/2008-5754/16
md.) Yukarıdaki fıkralarda
belirtilen yaşlılık aylıklarından yararlanabilmek için, 4 üncü maddenin birinci
fıkrasının (a) bendinde belirtilen sigortalının çalıştığı işten ayrıldıktan, (b)
bendinde belirtilen sigortalının sigortalılığa esas faaliyete son verip vermeyeceğini
beyan ettikten sonra yazılı istekte bulunmaları, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının
(c) bendinde belirtilen sigortalıların ise istekleri üzerine yetkili makamdan emekliye
sevk onayı alındıktan sonra ilişiklerinin kesilmesi şarttır.
4 üncü maddenin birinci fıkrasının
(b) bendinde belirtilen sigortalılara yaşlılık aylığı bağlanabilmesi için ayrıca,
yazılı talepte bulunduğu tarih itibarıyla genel sağlık sigortası primi dahil kendi
sigortalılığı nedeniyle prim ve prime ilişkin her türlü borcunun olmaması zorunludur.
Bu maddenin uygulamasına ilişkin
usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.
Yaşlılık aylığının hesaplanması

Yukarıdaki koşulları taşımayan sigortalılar için ek bir olanak mevcuttur: ikinci fıkradaki yaş hadlerine 65 yaşını aşmamak kaydıyla üç yıl eklenmesi ve en az 5.400 gün prim koşulunun birlikte sağlanması halinde de yaşlılık aylığı bağlanabilir (5510 s.K. m. 28/3). Maden işyerlerinin yeraltı işlerinde sürekli ya da münavebeli olarak en az 20 yıl çalışan sigortalılar için ise yaş şartı 50 olarak uygulanır (5510 s.K. m. 28/6).

Ağır engelli çocuğu bulunan kadın sigortalılar için 5510 sayılı Kanun'un 28. maddesinde özel bir düzenleme yer almaktadır. Bu sigortalıların kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra geçen prim ödeme gün sayılarının dörtte biri, toplam prim gün sayısına eklenir; eklenen bu süreler ayrıca emeklilik yaş hadlerinden de indirilir.

Çalışma Gücü Kaybı Olan Sigortalılar İçin Yaş Şartı Aranmayan Yaşlılık Aylığı

5510 sayılı Kanun'un 28. maddesi, çalışma gücü kaybı belirli eşiklerin üzerinde olan sigortalılara yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığı bağlanmasına imkân tanımaktadır. Buna göre çalışma gücündeki kayıp oranı yüzde 50 ile yüzde 59 arasında olan sigortalılar en az 16 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4.320 gün; yüzde 40 ile yüzde 49 arasında olan sigortalılar ise en az 18 yıldan beri sigortalı olmaları ve 4.680 gün malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi bildirilmiş olmak koşuluyla bu haktan yararlanabilirler. Bu hüküm malullük aylığı değil, yaş şartı aranmayan yaşlılık aylığıdır.

Özel Durumlar İçin Aylık Bağlama Oranı

5510 sayılı Kanun'un 28. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları kapsamında aylığa hak kazanan sigortalılar için aylık bağlama oranı farklı biçimde belirlenir. Prim ödeme gün sayısı 9.000 günden az olanlar için çalışma gücü kayıp oranının 9.000 gün ile çarpımı sonucu bulunan rakamın yüzde altmışa bölünmesi suretiyle hesaplanan gün sayısına göre ve yüzde ellıyı geçmemek üzere oran tespit edilir (5510 s.K. m. 29/4). Prim ödeme gün sayısı 9.000 günü aşıyorsa oran, toplam prim ödeme gün sayısına göre genel formülle belirlenir. 4A sigortalıları bakımından bu fıkrada geçen 9.000 gün eşiği 7.200 gün, yüzde elli sınırı ise yüzde kırk olarak uygulanır (5510 s.K. m. 29/4).

EYT Kapsamındaki Sigortalıların Durumu

Emeklilikte Yaşa Takılanlar olarak bilinen EYT kapsamındaki sigortalılar, 5510 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinden önce prim ödemiş kişileri kapsamaktadır. Bu gruba özgü geçiş hükümlerinin ayrıntısı mevcut kanun metninin incelenen kesimlerinde yer almadığından EYT'lilerin hangi yaş ve prim gün koşullarına tabi olduğu bu çalışma kapsamında ayrıntılı biçimde açıklanamamaktadır.

Taban Maaş Güvencesi ve Hazine Desteği

5510 sayılı Kanun'un Ek 19. maddesi, malullük ve yaşlılık sigortasından ödenen aylıklar ile birlikte yapılan ödemeler toplamının dosya bazında belirli bir taban tutarının altına düşmesini yasaklamaktadır. Bu tutarın altında kalan dosyalarda fark Hazineden karşılanır. Söz konusu taban tutar kanun metninde 20.000 Türk lirası olarak belirlenmiş olmakla birlikte bu rakamın sonraki dönemlerde değiştirilip değiştirilmediği manuel olarak doğrulanmalıdır.

Ölüm sigortasından yapılan ödemeler toplamı ise taban tutarın hak sahiplerinin hisseleri oranı esas alınarak tespit edilecek tutarından az olamaz. Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri çerçevesinde bağlanan kısmi aylıklar bu taban güvencesinin kapsamı dışındadır (5510 s.K. Ek m. 19).

Emekli Maaşlarının Güncellenmesi

5510 sayılı Kanun'un 55. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca bağlanan gelir ve aylıklar, her yılın Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinden geçerli olmak üzere, bir önceki altı aylık döneme göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan en son temel yıllı tüketici fiyatları genel endeksindeki değişim oranı kadar artırılarak belirlenir. 4A sigortalılarına bağlanan aylıklar bu güncelleme mekanizmasına tabidir. Memur emeklileri için ise toplu sözleşme artı enflasyon farkına dayalı farklı bir sistemin uygulandığı belirtilmektedir; ancak bu ayrımın mevzuattaki tam dayanağı mevcut kanun kesitlerinden bağımsız olarak doğrulanmalıdır.

5510 sayılı SOSYAL SİGORTALAR VE GENEL SAĞLIK SİGORTASI KANUNU m. 55Kaynağı aç

MADDE
55- Bu Kanuna göre gelir veya aylık bağlanan sigortalı ile hak sahibi kişilerin
durumlarının, kendilerine veya başka hak sahiplerine bağlanmış bulunan gelir veya
aylık tutarının düzeltilmesini gerektirir bir şekilde değişmesi halinde gelir veya
aylık tutarları, değişikliğin meydana geldiği tarihten sonraki ödeme dönemi başından
başlanarak yeni duruma göre düzeltilir.
(Değişik: 17/4/2008-5754/35
md.) Bu Kanuna göre bağlanan
gelir ve aylıklar, her yılın Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinden geçerli olmak üzere,
bir önceki altı aylık döneme göre Türkiye İstatistik Kurumu tarafından açıklanan
en son temel yıllı tüketici fiyatları genel indeksindeki değişim oranı kadar artırılarak
belirlenir.
(Ek: 17/4/2008-5754/35 md.) Bu Kanuna göre sigortalıya bağlanacak
aylıklar ile ölen sigortalının hak sahiplerinin aylıklarının hesabına esas tutar,
çalışma sürelerindeki her yıl için 82 nci maddeye göre tespit edilen prime esas
günlük kazanç alt sınırları dikkate alınarak, talep veya ölüm yılına ait Ocak ayı
itibariyle 29 uncu maddenin ikinci fıkrasına göre belirlenen ortalama aylık kazancın
%35'inden, sigortalının bakmakla yükümlü olduğu eşi veya çocuğu varsa %40'ından
az olamaz. Hak sahibi kimselerin aylıkları; hak sahibi bir kişi ise bu fıkraya göre
hesaplanan alt sınır aylığının %80'inden, hak sahibi iki kişi ise %90'ından az olamaz.
Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri gereğince bağlanan kısmı aylıklar için
bu fıkra hükümleri uygulanmaz.
(Ek: 17/4/2008-5754/35 md.) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a),
(b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalılar için ayrı ayrı olmak üzere, malûllük
sigortasından dosya bazında her yıl bağlanan aylıkların aylık başlangıç tarihinin
ait olduğu yılın Ocak ayı itibarıyla yıl içine ait artışlar uygulanmaksızın hesaplanacak
tutarları, yaşlılık sigortasından bir önceki yılın son ödeme ayında söz konusu sigortalılar
için ayrı ayrı dosya bazında ödenen en düşük yaşlılık aylığından az olamaz.
(Ek: 17/4/2008-5754/35 md.) İş kazası veya meslek hastalığı sonucu
başka birinin sürekli bakımına muhtaç duruma gelen sigortalı için bu Kanunun 19
uncu maddesine göre hesaplanacak sürekli iş göremezlik geliri, 82 nci maddeye göre
tespit edilen prime esas kazanç alt sınırının aylık tutarının %85'inden az olamaz.
Sigortalıya
veya hak sahiplerine bağlanan gelir veya aylıklar, her ay peşin olarak ödenir. Gelir
ve aylıkların ödeme dönemleri, ödeme tarihleri, ödeme şekli ve ödeme merkezleri
Kurumca belirlenir.
Gelir ve aylık alma şartlarının
devam edip etmediğine yönelik yoklama işlemlerine ilişkin usûl ve esaslar ile bu
maddenin uygulanmasına ilişkin diğer usûl ve esaslar, Kurum tarafından çıkarılacak
yönetmelik ile düzenlenir.
Gelir ve aylık bağlanmayacak
haller

Durum değişikliği halinde gelir veya aylık tutarı, değişikliğin meydana geldiği tarihten sonraki ödeme dönemi başından itibaren yeni duruma göre düzeltilir. Bağlanan gelirler ve aylıklar her ay peşin olarak ödenir; ödeme dönemleri, tarihleri, şekli ve merkezleri SGK tarafından belirlenir (5510 s.K. m. 55/1, m. 55/6).

Malullük Aylığında Taban Güvencesi

4A, 4B ve 4C sigortalıları için ayrı ayrı olmak üzere; malullük sigortasından her yıl bağlanan aylıkların, aylık başlangıç tarihinin ait olduğu yılın Ocak ayı itibarıyla yıl içine ait artışlar uygulanmaksızın hesaplanacak tutarları, yaşlılık sigortasından bir önceki yılın son ödeme ayında ödenen en düşük yaşlılık aylığından az olamaz. Bu kural 5510 sayılı Kanun'un 55. maddesinin dördüncü fıkrasında düzenlenmiş olup her sigortalı grubu için ayrı ayrı ve dosya bazında uygulanmaktadır.

Ölüm Aylığında Alt Sınır Kuralı

5510 sayılı Kanun'un 55. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca hak sahibi bir kişi ise alt sınır aylığının yüzde sekseninden, hak sahibi iki kişi ise yüzde doksanından az olmamak üzere ölüm aylığı bağlanır. Aylık hesabına esas tutar, ortalama aylık kazancın yüzde otuz beşinden; sigortalının bakmakla yükümlü olduğu eşi veya çocuğu varsa yüzde kırkından az olamaz. Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmelerine dayalı kısmi aylıklar bu alt sınır kuralının kapsamı dışındadır.

Sık Sorulan Sorular

4A emekli maaşı nasıl hesaplanır?

5510 sayılı Kanun'un 29. maddesine göre yaşlılık aylığı, ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranının çarpımından oluşur. Ortalama aylık kazanç; her yıla ait prime esas kazançların emeklilik talep tarihine kadar güncelleme katsayısıyla güncellenerek bulunan kazançlar toplamının, itibarî hizmet süresi ile fiilî hizmet süresi zammı hariç toplam prim ödeme gün sayısına bölünmesinden elde edilen ortalama günlük kazancın otuz katıdır. 2000 öncesi ve 2000–2008 arası dönemler için o dönemlere özgü hesaplama yöntemlerinin uygulandığı belirtilmekle birlikte bu yöntemlerin birincil mevzuat dayanağı mevcut kanun kesitlerinden doğrulanamamaktadır.

4A emeklisinin aylık bağlama oranı nasıl belirlenir?

Aylık bağlama oranı, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına tabi toplam prim ödeme gün sayısının her 360 günü için yüzde iki olarak hesaplanır; 360 günden eksik süreler orantılı dikkate alınır. Oran yüzde doksanı geçemez (5510 s.K. m. 29/3).

5510 kapsamında ilk defa sigortalı sayılan 4A sigortalısı kaç yaşında emekli olabilir?

5510 sayılı Kanun kapsamında ilk defa sigortalı sayılan 4A sigortalıları için kadında 58, erkekte 60 yaş ve en az 7.200 gün prim koşulu aranmaktadır. Bu yaş hadleri 2036'dan itibaren kademeli olarak artacak, 2048 ve sonrasında her iki cinsiyet için de 65 yaş olarak uygulanacaktır. Yaş haddinin belirlenmesinde prim gün şartının dolduğu tarihteki yaş hadleri esas alınır.

Emekli maaşında taban güvencesi var mı?

Evet. 5510 sayılı Kanun'un Ek 19. maddesi, malullük ve yaşlılık sigortasından ödenen aylıklar ile birlikte yapılan ödemeler toplamının dosya bazında belirli bir taban tutarının altına düşmesini yasaklamakta; bu tutarın altında kalınması halinde fark Hazineden karşılanmaktadır. Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri kapsamındaki kısmi aylıklar bu güvencenin dışındadır. Taban tutarın zaman içinde değişmiş olabileceği göz önünde bulundurularak güncel rakamın SGK'nın yürürlükteki mevzuat metninden doğrulanması gerekir.

4A emeklisinin maaşı ne zaman güncellenir?

5510 sayılı Kanun'un 55. maddesine göre aylıklar her yılın Ocak ve Temmuz ödeme tarihlerinden geçerli olmak üzere güncellenir. Güncelleme oranı, TÜİK tarafından açıklanan önceki altı aylık döneme ait tüketici fiyatları genel endeksindeki değişim oranıdır.

EYT kapsamındaki emeklilerin maaşı farklı mı hesaplanır?

EYT kapsamındaki sigortalılar, 5510 sayılı Kanun'un yürürlüğe girmesinden önce prim ödemiş kişileri kapsamaktadır. Bu gruba özgü geçiş hükümlerinin ayrıntısı 5510'un incelenen maddelerinde yer almadığından hangi yaş ve gün koşullarının uygulandığı mevcut mevzuat kesitlerinden kesin olarak belirlenememektedir.

Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.

Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

Avukat Erdal Ersoy İletişim ve randevu

Sosyal güvenlik Sosyal güvenlik hukuku