İtalya vatandaşlığının iktisabı; soy bağı, evlilik, kanuni ikamet ve belirli istisnalarda doğum yeri ilkelerine dayanır. Vatandaşlık rejiminin esaslarını 5 Şubat 1992 tarihli 91 sayılı Kanun belirlemekle birlikte, 24 Mayıs 2025 tarihinde yürürlüğe giren 23 Mayıs 2025 tarihli 74 sayılı Kanun ve bu kanuna kaynaklık eden 36/2025 sayılı Kanun Hükmünde Kararname vasıtasıyla, İtalya sınırları dışında doğup soy bağı iddiasında bulunan kimseler için yeni yasal ölçütler ihdas edilmiştir.
Soy Bağı ile İtalya Vatandaşlığının Tespiti
İtalyan hukukunda vatandaşlık intikali prensip olarak soy bağı esasına dayanmakta ve ebeveynden altsoya geçmektedir. Bununla beraber 2025 yasal reformu sonrasında, yabancı bir ülkede dünyaya gelen ve çifte vatandaşlığı bulunan kişiler için İtalya devletiyle fiili ve güncel irtibatın varlığı aranmaktadır. Yabancı ülkede doğmuş ve başka bir tabiiyeti haiz kişilerin soy bağıyla vatandaşlık kazanması kural olarak kabul edilmemekte; İtalyan ebeveynin İtalya sınırlarında dünyaya gelmiş bulunması, yabancı ülkede doğan ebeveynin doğum yahut evlat edinme öncesinde İtalya'da aralıksız en az iki sene ikamet etmiş olması yahut başvuranın İtalya doğumlu İtalyan vatandaşı bir büyükanne veya büyükbabasının bulunması istisnai şartlar olarak öngörülmektedir.
Soy kütüğünde yer alan İtalyan atanın 16 Ağustos 1992 tarihinden önce kendi iradesiyle başka bir ülke vatandaşlığına geçmiş olması halinde, eski mevzuat kapsamında İtalyan vatandaşlığı kaybedilmiş olabilmekte ve bu durum altsoya vatandaşlık geçişini etkileyebilmektedir. Soy hattında kadın ata bulunması durumunda ise çocuğun 1 Ocak 1948 tarihinden önce doğup doğmadığı önem taşır; 1948 öncesi kadın soy hattı başvurularında çoğu zaman idari başvuru yerine İtalya'da mahkeme süreci gündeme gelmektedir. Bunun yanında, 27 Mart 2025 tarihine kadar başvurusu yapılmış, randevu bildirimi alınmış veya mahkemeye taşınmış vatandaşlık tespit davaları bakımından eski kuralların uygulanabilmesine imkan tanıyan geçiş hükümleri mevcuttur.
Soy bağına dayalı vatandaşlık tespiti uyuşmazlıklarında yemin ve tanık delili kural olarak kabul edilmemektedir. Vatandaşlığın kazanılmamış veya kaybedilmemiş olduğuna ilişkin ispat yükü başvuru sahibine aittir.
Evlilik Yoluyla Vatandaşlık Kazanımı
İtalyan vatandaşı ile evli olan yabancı uyruklu kişiler evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusunda bulunabilir. İtalya'da yasal olarak ikamet eden yabancı eş bakımından evlilik sonrasında en az iki yıl yasal ikamet süresi aranırken, eşlerin yurt dışında yaşaması durumunda evlilik tarihinden itibaren en az üç yıllık sürenin geçmesi şarttır. Eşlerin ortak çocuklarının bulunması halinde bu yasal süreler yarıya iner; böylece ikamet süresi İtalya'da yaşayanlar için bir yıla, yurt dışında yaşayanlar için bir buçuk yıla düşmektedir.
Evlilik yoluyla yürütülen vatandaşlık işlemlerinde, sürecin tamamlanmasına kadar evlilik birliğinin geçerli biçimde sürmesi, boşanma, evliliğin feshi ya da iptali ile kişisel ayrılık durumlarının gerçekleşmemiş olması aranmaktadır. Bunun yanı sıra başvuru sahipleri hakkında adli sicil ve kamu güvenliği incelemeleri gerçekleştirilmektedir.
İkamet ve Naturalizasyon Şartları
İtalya'da yasal ikametini sürdüren yabancılar belirli sürelerin tamamlanmasıyla ikamet yoluyla vatandaşlık başvurusunda bulunabilir. Genel kural olarak Avrupa Birliği vatandaşı olmayan kişiler için İtalya'da 10 yıl kesintisiz yasal ikamet şartı aranır. Bu süre Avrupa Birliği vatandaşları için 4 yıl, mülteci veya vatansız statüsündeki kişiler için ise 5 yıl olarak uygulanmaktadır.
Ebeveyni yahut büyükanne veya büyükbabası doğumla İtalyan vatandaşı olan yabancılar bakımından vatandaşlık başvurusunda aranan yasal ikamet süresi iki yıl ya da üç yıl olarak uygulanabilmektedir. Bu imkan, soy bağı esasına dayanarak doğrudan vatandaşlık kazanamayan ancak ailevi kökenini tevsik edebilen yabancılar yönünden yasal ikamet temelinde başvuru yolu sağlamaktadır.
Doğum Yeri Esası ve Küçüklerin Statüsü
İtalya sınırları içinde doğmuş olmak yabancı uyruklu çocuklara doğrudan vatandaşlık kazandırmaz. Doğum yeri esası, ebeveynlerden birinin vatansız olması yahut ebeveynlerin bilinmemesi hallerinde vatandaşlık verilmesi şeklinde uygulanmaktadır. Buna karşılık İtalya'da doğup reşit olana dek kesintisiz ve yasal ikametini sürdüren yabancılar, erginliğe ulaştıktan sonra kanunda öngörülen süre zarfında yapacakları vatandaşlık beyanı ile İtalyan vatandaşlığını kazanabilmektedir.
İtalyan vatandaşı ebeveynden gelen yabancı veya vatansız küçük çocuklar için ebeveynlerin veya yasal temsilcilerin vatandaşlık kazanma yönünde irade beyanında bulunması gerekebilir. Bu hallerde çocuğun vatandaşlık iktisap edebilmesi için beyan sonrasında İtalya'da en az iki yıl yasal ve kesintisiz ikamet etmesi veya söz konusu beyanın doğum, tanıma ya da evlat edinmeden itibaren mevzuatta öngörülen süre içinde yapılması koşulları aranabilmektedir.
Dil Yeterliliği, Başvuru Usulü ve İtiraz Yolları
Evlilik ve naturalizasyon yoluyla vatandaşlık talebinde bulunan kişilerin Avrupa Ortak Dil Referans Çerçevesi kapsamında en az B1 seviyesinde İtalyanca bildiklerini yetkili kurumlardan alınmış sertifikalarla kanıtlaması zorunludur. Bu kapsamda PLIDA, CILS, CELI ve CertIt gibi yetkili kurumlarca düzenlenen resmi dil belgeleri kabul edilmektedir.
Vatandaşlık başvuruları çevrim içi sistem üzerinden yahut ilgili belediyeye bizzat müracaat edilerek gerçekleştirilebilir. Öte yandan İtalya'da gayrimenkul satın almak ya da ticari yatırımda bulunmak doğrudan İtalya vatandaşlığı bahşetmemekte, bu tasarruflar vize ve ikamet stratejilerine zemin oluşturabilmektedir. Kültürel, bilimsel, sanatsal veya sportif alanlarda İtalya'ya seçkin katkılar sunan yabancılara ise İtalya Cumhurbaşkanı'nın özel izni doğrultusunda vatandaşlık tanınabilmektedir.
İtalya'da taşınmaz satın almak vatandaşlık sağlar mı?
İtalya'da gayrimenkul satın almak veya ticari yatırımda bulunmak tek başına İtalya vatandaşlığı kazandırmaz. Bu tasarruflar vize ve yasal ikamet süreçlerinde dayanak oluşturabilir; ancak vatandaşlık için yasal ikamet veya soy bağı gibi kanuni şartların karşılanması gerekir.
Vatandaşlık başvurusunda aranan İtalyanca dil şartı nedir?
Evlilik ve yasal ikamet yoluyla yapılan başvurularda en az B1 düzeyinde İtalyanca bilgisi aranır. Dil yeterliliğinin CILS, CELI, PLIDA veya CertIt gibi yetkili kurumlarca verilmiş resmi sertifikalarla belgelenmesi zorunludur.
İtalyan vatandaşıyla evli olanlar ne zaman başvurabilir?
İtalya'da ikamet eden yabancı eş iki yıllık yasal ikametin ardından, yurt dışında yaşayan eş ise evlilik tarihinden itibaren üç yıl geçtikten sonra başvuru yapabilir. Eşlerin ortak çocuğu varsa bu süreler sırasıyla bir yıla ve bir buçuk yıla düşer.
İtalya'da doğan yabancı çocuklar kendiliğinden vatandaş olur mu?
İtalya'da doğan yabancı çocuklar otomatik olarak vatandaşlık kazanamaz. Doğum yeri ilkesi yalnızca ebeveynlerden birinin vatansız olması veya bilinmemesi durumunda tatbik edilir. İtalya'da doğup reşit olana dek kesintisiz ve yasal ikamet eden kişiler ise erginlik sonrasında öngörülen süre içinde beyanda bulunarak vatandaşlık iktisap edebilir.
Büyükanne veya büyükbaba üzerinden vatandaşlık alınabilir mi?
Yurt dışında doğan ve başka bir devlet vatandaşlığı bulunan kişiler, İtalya doğumlu İtalyan vatandaşı büyükanne veya büyükbabaya sahip olmaları halinde soy bağı esasıyla vatandaşlık talep edebilir. Ayrıca büyükanne veya büyükbabası doğumla İtalyan vatandaşı olan yabancılar için ikamet yoluyla vatandaşlıkta iki ya da üç yıllık yasal ikamet süreleri uygulanabilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy