Boşanma Davasında Yetkili Mahkeme ve Yasal Dayanaklar

Boşanma veya ayrılık davalarının hangi yer mahkemesinde açılacağı hususu, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesinde özel olarak düzenlenmiştir. Yetki kuralları, davanın coğrafi olarak hangi adliyede görüleceğini belirler. Boşanma davalarında yetki, kamu düzenine ilişkin kesin bir yetki kuralı değildir; ancak davalı tarafın süresi içinde yapacağı yetki itirazı ile davanın seyri değişebilir.

Boşanma Davasında Yetkili Mahkeme Seçenekleri

Kanun koyucu, boşanma davası açacak tarafa (davacıya) yetkili mahkemeyi seçme konusunda esneklik sağlamıştır. TMK madde 168 gereğince yetkili mahkeme şunlardır:

• Eşlerden Birinin Yerleşim Yeri: Boşanma davası, eşlerden herhangi birinin yerleşim yeri mahkemesinde açılabilir. Bu durum, davacıya kendi yerleşim yerinde veya davalı eşin yerleşim yerinde dava açma imkanı tanır. Yerleşim yeri, Türk Medeni Kanunu’nun 19. maddesi uyarınca bir kimsenin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir.
• Son Defa Altı Aydan Beri Birlikte Oturulan Yer: Eşlerin boşanma davasından önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi de yetkilidir. Bu seçenek, eşlerin fiilen birlikte yaşadıkları ortak konutun bulunduğu yer mahkemesini ifade eder.

Yetki İtirazı ve Hukuki Sonuçları

Boşanma davalarındaki yetki kuralı “kesin yetki” niteliğinde değildir. Bu nedenle mahkeme, yetkili olup olmadığını kendiliğinden (re’sen) araştırmaz. Davanın yetkisiz bir yerde açılması durumunda, davalı tarafın yetki itirazında bulunması gerekir.

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) Madde 19 uyarınca yetki itirazı:

• Cevap Dilekçesi ile Yapılmalıdır: Yetki itirazı, davanın başında, cevap dilekçesi verme süresi (2 hafta) içerisinde ve cevap dilekçesi ile birlikte ileri sürülmelidir.
• Yetkili Mahkeme Gösterilmelidir: Yetki itirazında bulunan taraf, yetkili mahkemenin neresi olduğunu açıkça bildirmek zorundadır. Birden fazla yetkili mahkeme varsa, seçtiği mahkemeyi belirtmelidir. Aksi takdirde yetki itirazı dikkate alınmaz.

Süresi içinde ve usulüne uygun yetki itirazında bulunulmazsa, davanın açıldığı mahkeme yetkili hale gelir ve davaya bakmaya devam eder.

Anlaşmalı Boşanma ve Yetki

Anlaşmalı boşanma davalarında (TMK m. 166/3), taraflar boşanmanın tüm sonuçları üzerinde uzlaştıkları için genellikle yetki konusunda bir uyuşmazlık yaşanmaz. Taraflar, diledikleri yer Aile Mahkemesinde anlaşmalı boşanma davası açabilirler. Davalı eş yetki itirazında bulunmadığı sürece, mahkeme yetkisizlik kararı veremez.

Görevli Mahkeme: Aile Mahkemesi

Boşanma davalarında görevli mahkeme, 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun uyarınca Aile Mahkemesidir. Aile Mahkemesi kurulan yerlerde boşanma davaları bu mahkemelerde görülür. Aile Mahkemesi bulunmayan ilçelerde ise bu davalara, Hakimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenen Asliye Hukuk Mahkemesi, Aile Mahkemesi sıfatıyla bakar.