Boşanma Davasında Yetkili ve Görevli Mahkeme
Boşanma davası açarken en temel usuli işlemlerden biri, davanın doğru mahkemede açılmasıdır. Yanlış mahkemede dava açılması, davanın “görevsizlik” veya “yetkisizlik” nedeniyle reddedilmesine, sürecin uzamasına ve zaman kaybına yol açar. Hukukumuzda “görev” ve “yetki” kavramları birbirinden farklıdır.
Görevli Mahkeme
Görev, davanın konusuna göre hangi mahkemenin (Aile, Asliye Hukuk, Sulh Hukuk vb.) davaya bakacağını ifade eder. Boşanma davalarında görevli mahkeme, özel olarak kurulmuş olan Aile Mahkemeleridir.
4787 Sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun Madde 4: “4721 sayılı Türk Medeni Kanununun İkinci Kitabı ile 4722 sayılı Türk Medeni Kanununun Yürürlüğü ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun kapsamındaki aile hukukundan doğan dava ve işler Aile Mahkemesinde görülür.”
Yetkili Mahkeme
Yetki, davanın coğrafi olarak nerede (hangi il veya ilçede) açılacağını ifade eder. Türk Medeni Kanunu, boşanma davalarında yetkiyi özel olarak düzenlemiş ve eşlere seçimlik hak tanımıştır. Buna göre boşanma davası şu üç yerden birinde açılabilir:
- Davacı eşin yerleşim yeri mahkemesi,
- Davalı eşin yerleşim yeri mahkemesi,
- Eşlerin davanın açılmasından önce son altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesi.
TMK Madde 168: “Boşanma veya ayrılık davalarında yetkili mahkeme, eşlerden birinin yerleşim yeri veya davadan önce son defa altı aydan beri birlikte oturdukları yer mahkemesidir.”
Çekişmeli Boşanma Davasında Yetki İtirazı
Çekişmeli boşanma davasında yetki kuralı “kesin yetki” niteliğinde değildir. Yani, dava yetkisiz bir yerde açılsa bile mahkeme kendiliğinden (re’sen) yetkisizlik kararı veremez. Davalı tarafın, cevap süresi (dava dilekçesinin tebliğinden itibaren 2 hafta) içinde “yetki itirazında” bulunması gerekir. Süresinde itiraz edilmezse, dava açılan yetkisiz mahkeme yetkili hale gelir.
Anlaşmalı Boşanma Davasında Yetki
Anlaşmalı boşanma davalarında da kural olarak TMK m. 168’deki yetki kuralları geçerlidir. Ancak, taraflar boşanma ve fer’ileri (nafaka, velayet, tazminat) konusunda anlaştıkları için, genellikle yetki itirazında bulunmazlar. Davalı tarafın yetki itirazında bulunmaması durumunda, Türkiye’nin herhangi bir yerindeki Aile Mahkemesinde anlaşmalı boşanma davası görülebilir. Ancak hak kaybı yaşamamak adına yine de eşlerden birinin ikametgahında açılması tavsiye edilir.
Yurtdışında Yaşayan Türk Vatandaşları İçin Yetkili Mahkeme
Eşlerin her ikisinin de yurtdışında yaşaması veya birinin Türkiye’de diğerinin yurtdışında olması durumunda yetkili mahkeme, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’a göre belirlenir:
- Davalı eşin Türkiye’de yerleşim yeri varsa orası,
- Yoksa, davalı eşin Türkiye’de sakin olduğu yer (örneğin geçici ikamet adresi),
- O da yoksa, davacının Türkiye’deki yerleşim yeri (varsa),
- O da yoksa, davalıya ait Türkiye’deki malvarlığının bulunduğu yer mahkemesi,
- Hiçbiri yoksa, ilgilinin (davacının) Türkiye’de sakin olduğu yer,
- Bunların hiçbiri mevcut değilse, Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden biri yetkilidir.
Özet Tablo
| Dava Türü | Görevli Mahkeme | Yetkili Mahkeme |
|---|---|---|
| Boşanma Davası | Aile Mahkemesi | Eşlerden birinin yerleşim yeri veya son 6 ay birlikte oturulan yer |
| Nafaka Davası (Boşanmadan Sonra) | Aile Mahkemesi | Nafaka alacaklısının yerleşim yeri mahkemesi |
| Velayet Davası | Aile Mahkemesi | Çocuğun oturduğu yer mahkemesi |
