Boşanma Davasında Kararın Kesinleşmesi

Boşanma davasının sona ermesi ve tarafların hukuken “boşanmış” sayılabilmeleri için, mahkeme tarafından verilen boşanma kararının kesinleşmesi gerekir. Kararın kesinleşmesi, artık bu karara karşı olağan kanun yollarına (istinaf ve temyiz) başvurulamayacağı anlamına gelir.

Kesinleşme Süreci Nasıl İşler?

Boşanma kararının kesinleşmesi için aşağıdaki aşamaların tamamlanması gerekir:

1. Gerekçeli Kararın Yazılması: Duruşmada boşanma kararı verildikten sonra (kısa karar), mahkeme gerekçeli kararı yazar.
2. Tebliğ: Gerekçeli karar taraflara tebliğ edilir. Tebligat yapılmadan kesinleşme süreci başlamaz.
3. İstinaf Süresi: Taraflara tebliğden itibaren 2 haftalık istinaf başvuru süresi verilir.
4. Temyiz Süresi: Eğer istinaf yoluna gidilmişse ve Bölge Adliye Mahkemesi karar vermişse, bu kararın tebliğinden itibaren 2 haftalık temyiz süresi başlar.

Karar Ne Zaman Kesinleşir?

• Kanun Yoluna Başvurulmazsa: Taraflar gerekçeli karar kendilerine tebliğ edildikten sonra 2 hafta içinde istinaf yoluna başvurmazlarsa, karar bu sürenin bitiminde kesinleşir.
• İstinaftan Feragat Edilirse: Taraflar, kararı tebliğ aldıktan sonra mahkemeye verecekleri bir dilekçe ile istinaf hakkından feragat ederlerse karar hemen kesinleşir.
• Kanun Yolları Tüketilirse: İstinaf ve temyiz süreçleri tamamlanıp karar onanırsa, onama kararı ile birlikte hüküm kesinleşir.

Kesinleşmenin Sonuçları

Boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte şu hukuki sonuçlar doğar:

• Evlilik Birliği Resmen Sona Erer: Tarafların nüfus kayıtlarına “boşanmış” ibaresi işlenir.
• Yeniden Evlenme Hakkı: Taraflar yeniden evlenebilirler. Kadın için iddet süresi (bekleme süresi) işlemeye başlar.
• Mal Rejimi Davası: Mal rejiminin tasfiyesi (mal paylaşımı) davası görülebilir hale gelir.
• Mirasçılık Sıfatı Kaybolur: Boşanan eşler birbirlerinin yasal mirasçısı olamazlar.
• Velayet ve Nafaka: Velayet ve yoksulluk/iştirak nafakası hükümleri kesinleşmiş olur ve icra edilebilir hale gelir.

Kesinleşme Şerhi

Karar kesinleştiğinde, mahkeme kalemi tarafından kararın üzerine “kesinleşme şerhi” düşülür. Bu şerh, kararın hangi tarihte kesinleştiğini gösteren resmi bir nottur. Nüfus müdürlüğüne bildirim bu şerh ile birlikte yapılır.

Boşanma Davasında Psikolojik Şiddet ve İspatı

Psikolojik şiddet (duygusal şiddet), eşlerden birinin diğerine yönelik, ruhsal bütünlüğünü zedeleyen, özgüvenini kıran, aşağılayan, korkutan veya baskı altına alan her türlü söz ve davranıştır. Fiziksel şiddet kadar gözle görülür olmasa da, evlilik birliğini temelinden sarsan en önemli nedenlerden biridir ve Yargıtay uygulamalarında başlı başına bir boşanma sebebi olarak kabul edilmektedir.

Psikolojik Şiddet Sayılan Davranışlar

Yargıtay kararlarına göre, aşağıdakiler ve benzeri davranışlar psikolojik şiddet (duygusal şiddet) kapsamında değerlendirilir ve kusur sayılır:

• Aşağılama ve Hakaret: Eşine “sen beceriksizsin”, “işe yaramazsın”, “çirkinsin” gibi sözler söylemek, başkalarının yanında küçük düşürmek.
• Tehdit ve Baskı: Eşini korkutmak, sindirmek, zorla bir şey yaptırmak veya yapmaktan men etmek.
• Sosyal İzolasyon: Eşin ailesiyle, arkadaşlarıyla görüşmesini engellemek, eve hapsetmek.
• Kıskançlık: Aşırı kıskançlık göstererek eşin hayatını kısıtlamak, sürekli şüpheci davranmak.
• İlgisizlik ve Dışlama: Eşi yok saymak, konuşmamak, küsmek, hastalığında ilgilenmemek.
• Cinsel Şiddet: Cinsel ilişkiye zorlamak veya cinsel ilişkiden sebepsiz yere kaçınmak da psikolojik boyutlarıyla birlikte değerlendirilir.
• Ekonomik Baskı: Eşin çalışmasına izin vermemek veya kazancına el koymak (Ekonomik şiddet aynı zamanda psikolojik şiddettir).

Psikolojik Şiddet Nasıl İspat Edilir?

Psikolojik şiddetin ispatı, fiziksel şiddete göre (darp raporu gibi somut deliller olmadığı için) daha zor olabilir ancak imkansız değildir. Mahkemede kullanılabilecek deliller şunlardır:

1. Tanık Beyanları

En sık başvurulan delil türüdür. Aile bireyleri, komşular, arkadaşlar veya iş arkadaşları, eşin diğer eşe yönelik aşağılayıcı, baskıcı tutumlarına veya tartışmalarına şahit olmuşlarsa mahkemede tanıklık yapabilirler. Özellikle “duyuma dayalı” değil, “görgüye dayalı” tanıklıklar (örneğin hakareti bizzat duyan tanık) çok önemlidir.

2. Mesaj ve İletişim Kayıtları

Eşin gönderdiği hakaret, tehdit veya aşağılama içeren SMS, WhatsApp mesajları, e-postalar veya sosyal medya paylaşımları güçlü delillerdir.

3. Ses ve Görüntü Kayıtları

Kural olarak izinsiz ses ve görüntü kaydı hukuka aykırıdır. Ancak Yargıtay, “ani gelişen durumlarda” ve “başka türlü ispat imkanının bulunmadığı hallerde” eşin aldığı ses veya görüntü kayıtlarını (örneğin hakaret anının kaydı) boşanma davasında delil olarak kabul edebilmektedir. Ancak bu konuda dikkatli olunmalı, planlı ve kurgusal kayıtlardan kaçınılmalıdır.

4. Psikolog/Psikiyatrist Raporları ve Reçeteler

Maruz kalınan psikolojik şiddet nedeniyle alınan tıbbi destek, kullanılan ilaçlar ve doktor raporları, şiddetin varlığını ve etkilerini göstermesi bakımından delil niteliği taşır.

Psikolojik Şiddetin Sonuçları

Boşanma davasında psikolojik şiddetin ispatlanması durumunda:

• Boşanma: Şiddet uygulayan eş tam veya ağır kusurlu sayılarak boşanmaya karar verilir.
• Manevi Tazminat: Psikolojik şiddet, eşin kişilik haklarına saldırı niteliğinde olduğundan (TMK m. 174/2), mağdur eş lehine manevi tazminata hükmedilir.
• Maddi Tazminat: Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eş, maddi tazminat da talep edebilir (TMK m. 174/1).
• Velayet: Çocuğun üstün yararı gözetilerek, şiddet eğilimli ebeveynin velayet hakkı sınırlandırılabilir veya diğer ebeveyne verilebilir.

Boşanma Davasında İstinaf Kanun Yolu

İstinaf, ilk derece mahkemeleri (Aile Mahkemeleri) tarafından verilen kararların hem maddi vakıa hem de hukuki yönden üst dereceli mahkeme (Bölge Adliye Mahkemesi) tarafından denetlenmesidir. Boşanma davalarında verilen kararların hukuka uygunluğunun denetlenmesi ve hatalı kararların düzeltilmesi amacıyla istinaf kanun yoluna başvurulabilir.

İstinaf Başvurusu ve Süresi

Boşanma davalarında istinaf başvuru süresi, kararın taraflara tebliğinden itibaren iki haftadır (HMK m. 345). Bu süre hak düşürücü nitelikte olup, süresinde yapılmayan başvurular reddedilir.

İstinaf İncelemesinin Kapsamı

Bölge Adliye Mahkemesi, istinaf incelemesini kural olarak istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak yapar. Ancak kamu düzenine aykırılık gördüğü takdirde bunu resen (kendiliğinden) gözetir.

• Vakıa Denetimi: İlk derece mahkemesinin delilleri toplayıp toplamadığı, delilleri doğru değerlendirip değerlendirmediği incelenir.
• Hukukilik Denetimi: Kararın usul ve esas bakımından hukuka uygun olup olmadığı denetlenir.

İstinaf Mahkemesinin Verebileceği Kararlar

İstinaf incelemesi sonucunda Bölge Adliye Mahkemesi şu kararları verebilir:

1. İstinaf Başvurusunun Esastan Reddi (Onama)

İlk derece mahkemesi kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşılırsa, istinaf başvurusu esastan reddedilir (HMK m. 353/1-b-1).

2. Düzelterek Yeniden Esas Hakkında Karar Verilmesi

İlk derece mahkemesi kararında düzeltilmesi mümkün bir hata varsa veya yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmadan karar verilebilecekse, mahkeme kararı kaldırılarak düzeltilmiş şekilde yeniden esas hakkında karar verilir (HMK m. 353/1-b-2).

3. Kararın Kaldırılması ve Dosyanın Geri Gönderilmesi

İlk derece mahkemesi kararında usule ilişkin ağır hatalar varsa (örneğin delillerin hiç toplanmaması, görevsizlik, taraf teşkilinin sağlanmaması vb.), karar kaldırılarak dosya yeniden yargılama yapılmak üzere ilk derece mahkemesine gönderilir (HMK m. 353/1-a).

Boşanma Davalarında İstinaf ve Kesinleşme

Boşanma kararı, istinaf ve (varsa) temyiz süreçleri tamamlanmadan kesinleşmez. Karar kesinleşmedikçe:

• Nüfus kaydına boşanma işlenmez.
• Taraflar yeniden evlenemez.
• Boşanmaya bağlı mal rejimi tasfiyesi davaları görülemez (bekletici mesele yapılır).

Boşanma Davasında Kadının Hakları

Türk Medeni Kanunu ve ilgili mevzuat, boşanma sürecinde kadını koruyan ve güvence altına alan birçok hak düzenlemiştir. Bu haklar, davanın açılmasından başlayarak boşanma sonrasına kadar uzanan geniş bir yelpazeyi kapsar.

1. Nafaka Hakları

Kadın, boşanma davası sürecinde ve sonrasında farklı türde nafakalar talep edebilir:

Tedbir Nafakası

Boşanma davası açıldığında, kadının ve varsa çocukların geçimini sağlamak amacıyla dava süresince ödenen nafakadır. Hakim, tarafların ekonomik durumlarını gözeterek bu nafakaya re’sen (kendiliğinden) hükmedebilir (TMK m. 169).

Yoksulluk Nafakası

Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan kadın, boşanmada kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, geçimi için diğer eşten mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir (TMK m. 175). Yoksulluk nafakası için kadının talepte bulunması şarttır.

İştirak Nafakası

Velayeti anneye verilen çocuklar için, babanın mali gücü oranında ödediği bakım ve eğitim giderlerine katılım payıdır (TMK m. 182).

2. Tazminat Hakları

Maddi Tazminat

Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu kadın, kusurlu olan kocasından uygun bir maddi tazminat isteyebilir (TMK m. 174/1). Örneğin, kadının evlilik nedeniyle işinden ayrılması veya kocasının sigortasından yararlanamaması gibi durumlar maddi tazminat gerekçesi olabilir.

Manevi Tazminat

Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan kadın, kusurlu olan kocasından manevi tazminat talep edebilir (TMK m. 174/2). Aldatma, şiddet, hakaret gibi durumlar kişilik haklarına saldırı sayılır.

3. Velayet ve Çocukla Kişisel İlişki

Boşanma davasında çocuğun velayeti, çocuğun üstün yararı gözetilerek kararlaştırılır. Çocuğun yaşı (özellikle anne bakımına muhtaç yaşta olması), eğitim durumu ve psikolojik gelişimi dikkate alınarak velayet genellikle anneye verilebilir. Velayet verilmeyen taraf ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulması da yasal bir haktır.

4. Mal Rejimi ve Ziynet Eşyaları

• Mal Paylaşımı: Kadın, evlilik birliği içinde edinilen mallar üzerinde (edinilmiş mallara katılma rejimi gereği) yarı oranında hak sahibidir.
• Ziynet Eşyaları: Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, düğünde takılan ziynet eşyaları (altınlar, takılar) kime takılmış olursa olsun kadına ait sayılır ve kadının kişisel malıdır. Boşanma davasında kadın bu ziynetleri aynen veya bedelini talep edebilir.

5. Aile Konutu Şerhi ve Konutun Özgülenmesi

Kadın, boşanma davası devam ederken veya öncesinde, eşlerin birlikte yaşadığı konut üzerine tapuda “aile konutu şerhi” konulmasını isteyebilir. Ayrıca, boşanma davası süresince hakimden ortak konutun kendisine ve çocuklarına tahsis edilmesini (özgülenmesini) talep edebilir.

6. Koruma Tedbirleri (6284 Sayılı Kanun)

Şiddet gören veya şiddet tehdidi altında bulunan kadın, 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun kapsamında koruyucu ve önleyici tedbirler talep edebilir. Bu tedbirler arasında uzaklaştırma kararı, iletişim araçlarıyla rahatsız etmeme, konutun tahsisi gibi önlemler yer alır.

Boşanma Davasında Süreler: Hak Düşürücü Süreler ve Zamanaşımı

Boşanma davalarında hak kaybına uğramamak için dikkat edilmesi gereken en önemli konulardan biri sürelerdir. Türk Medeni Kanunu (TMK), bazı boşanma sebeplerine dayalı davalar için hak düşürücü süreler öngörmüştür. Ayrıca boşanma sonrası açılacak maddi ve manevi tazminat ile nafaka davaları için de zamanaşımı süreleri bulunmaktadır.

1. Özel Boşanma Sebeplerinde Hak Düşürücü Süreler

TMK’da düzenlenen özel boşanma sebeplerinden “Zina” ve “Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış” için dava açma hakkı belirli bir süreyle sınırlandırılmıştır. Bu süreler geçtikten sonra ilgili sebebe dayanılarak boşanma davası açılamaz.

Zina (Aldatma) Nedeniyle Boşanma Davasında Süre (TMK m. 161)

Eşinin zina yaptığını öğrenen taraf, bu durumu öğrendiği tarihten itibaren 6 ay içinde ve her halde zina eyleminin üzerinden 5 yıl geçmeden boşanma davası açmalıdır. Bu süreler hak düşürücü süredir.

Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış Nedeniyle Boşanma Davasında Süre (TMK m. 162)

Eşine karşı hayata kast eden, pek kötü davranan veya ağır derecede onur kırıcı davranışta bulunan eşe karşı açılacak boşanma davasında da aynı süreler geçerlidir. Boşanma sebebi öğrenildikten sonra 6 ay ve her halde eylemin üzerinden 5 yıl geçmekle dava hakkı düşer.

2. Boşanma Davasından Sonra Zamanaşımı Süreleri

Boşanma davası kesinleştikten sonra, boşanmaya bağlı bazı hakların talep edilmesi için de kanunen belirlenmiş zamanaşımı süreleri vardır.

Maddi ve Manevi Tazminat ile Yoksulluk Nafakası Zamanaşımı (TMK m. 178)

Boşanma davası sırasında talep edilmeyen veya dava dilekçesinde belirtilmeyen maddi ve manevi tazminat ile yoksulluk nafakası talepleri, boşanma hükmünün kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde ayrı bir dava ile istenebilir. 1 yıl geçtikten sonra bu talepler zamanaşımına uğrar.

Mal Rejimi Tasfiyesi (Mal Paylaşımı) Davasında Zamanaşımı

Boşanma kararı kesinleştikten sonra mal rejiminin tasfiyesi (edinilmiş mallara katılma alacağı, katkı payı alacağı, değer artış payı alacağı) davası açmak için zamanaşımı süresi 10 yıldır (TBK m. 146). Bu süre boşanma kararının kesinleştiği tarihten itibaren işlemeye başlar.

Ziynet Eşyası Davasında Zamanaşımı

Düğün takıları ve ziynet eşyalarının iadesi için açılacak davada zamanaşımı süresi 10 yıldır. Eğer ziynet eşyaları aynen mevcutsa ve mülkiyet hakkına dayalı istihkak davası açılıyorsa zamanaşımı işlemez, her zaman istenebilir. Ancak ziynet eşyaları bozdurulmuş veya elden çıkarılmışsa, bedelinin tazmini için açılacak dava 10 yıllık zamanaşımına tabidir.

3. Anlaşmalı Boşanmada Süre Şartı

Anlaşmalı boşanma davası açabilmek için evliliğin en az 1 yıl sürmüş olması şarttır (TMK m. 166/3). 1 yılı doldurmayan evliliklerde anlaşmalı boşanma yapılamaz, çekişmeli boşanma davası açılması gerekir.

4. Eylemli Ayrılık Sebebiyle Boşanmada Süre

Herhangi bir boşanma davasının reddedilmesi ve bu ret kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl geçmesi halinde, ortak hayat yeniden kurulamamışsa eşlerden biri eylemli ayrılık sebebiyle boşanma davası açabilir (TMK m. 166/4).

Boşanma Davasında Sık Sorulan Sorular

Boşanma süreci, birçok hukuki detayı barındıran ve tarafların kafasında birçok soru işareti oluşturan bir süreçtir. Aşağıda, boşanma davaları ile ilgili en sık sorulan soruları ve Türk Medeni Kanunu çerçevesinde cevaplarını bulabilirsiniz.

Boşanma Davasında Çocuğun Velayeti

Velayet, boşanmanın fer’i (eki) niteliğinde olup, boşanma davasında hakimin resen (kendiliğinden) dikkate aldığı ve düzenlediği en önemli konulardan biridir. Türk Medeni Kanunu’na göre, velayet düzenlemesinde temel ilke “çocuğun üstün yararı”dır.

Velayet Kime Verilir?

Boşanma veya ayrılık davası sonucunda velayet, ana veya babadan birine verilir. Hakim, velayeti düzenlerken ana ve babayı dinler, çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini alır.

Hakimin Dikkate Aldığı Ölçütler (Çocuğun Üstün Yararı)

Hakim, velayeti kime vereceğine karar verirken aşağıdaki hususları göz önünde bulundurur:

• Çocuğun Yaşı ve İhtiyaçları: Özellikle 0-3 yaş ve 3-7 yaş grubu çocukların anne bakım ve şefkatine muhtaç olduğu kabul edilir.
• Çocuğun Görüşü (İdrak Çağı): Yargıtay uygulamalarına göre 8 yaş ve üzerindeki çocuklar idrak çağında kabul edilir ve velayet konusunda görüşleri sorulur.
• Ebeveynlerin Durumu: Ebeveynlerin mesleği, ekonomik durumu, yaşam koşulları, çocuğa ayırabilecekleri zaman, sağlık durumları ve çocuğun eğitimine katkıları değerlendirilir.
• Kardeşlerin Ayrılmaması İlkesi: Mümkün olduğunca kardeşlerin aynı ebeveynde kalması tercih edilir.

Velayetin Değiştirilmesi

Velayet kararı kesin hüküm teşkil etmez. Koşulların değişmesi halinde velayetin değiştirilmesi davası açılabilir.

Velayetin değiştirilmesi için, velayet kendisine verilen tarafın velayet görevini ihmal etmesi, çocuğun menfaatinin tehlikeye düşmesi veya çocuğun üstün yararının velayetin değiştirilmesini gerektirmesi gerekir.

Ortak Velayet

Türk hukukunda kural olarak velayet boşanma sonunda tek tarafa verilir. Ancak Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve Yargıtay’ın güncel kararları doğrultusunda, ebeveynlerin ortak talebi ve çocuğun üstün yararının bulunması halinde “ortak velayet” kararı verilebilmektedir.

Boşanma Davasında Otel Kayıtları

Boşanma davalarında zina veya sadakatsizlik iddialarının ispatında en sık başvurulan delillerden biri otel kayıtlarıdır. Türk hukukunda otel kayıtları, özellikle zina sebebiyle açılan boşanma davalarında (TMK m. 161) güçlü bir delil niteliği taşır.

Otel Kayıtlarının Delil Niteliği

Zina, genellikle gizli yaşanan bir eylem olduğu için doğrudan ispatı zordur. Bu nedenle Yargıtay, zinanın ispatında “tam kanıt” yerine “güçlü karine” arar. Eşlerden birinin, karşı cinsten biriyle aynı otelde, aynı odada kaldığını gösteren otel kayıtları, zina eyleminin gerçekleştiğine dair çok güçlü bir karine kabul edilir.

Otel Kayıtları Nasıl İstenir?

Boşanma davasında, davacı eş mahkemeden eşinin otel kayıtlarının getirtilmesini talep edebilir. Mahkeme, Emniyet Genel Müdürlüğü’ne veya ilgili otellere müzekkere yazarak konaklama kayıtlarını celp eder. 1774 sayılı Kimlik Bildirme Kanunu gereğince oteller, konaklayan kişilerin kimlik bilgilerini kolluk kuvvetlerine bildirmek zorundadır. Bu nedenle, otel kayıtları resmi ve güvenilir delillerdir.

Otel Kayıtlarının Silinmesi

Oteller, tuttukları kayıtları belirli bir süre saklamak zorundadır. Ancak bu süreler ve kayıtların silinmesi hususu KVKK ve ilgili yönetmeliklere tabidir. Boşanma davasında talep edilmesi halinde, geçmişe dönük kayıtların (genellikle son 5 yıl) Emniyet sisteminden temin edilmesi mümkündür.

Zina Dışındaki Boşanma Sebeplerinde Otel Kayıtları

Otel kayıtları sadece zina (TMK m. 161) sebebiyle açılan davalarda değil, “evlilik birliğinin temelinden sarsılması” (TMK m. 166) sebebiyle açılan davalarda da “güven sarsıcı davranış” olarak değerlendirilir. Eşin, makul bir sebep olmaksızın veya yalan söyleyerek otelde kalması, sadakat yükümlülüğüne aykırı bir davranış olarak kabul edilir ve boşanma sebebi sayılır.

Hukuka Aykırı Delil Sorunu

Eşin otel kayıtlarına yasa dışı yollarla (örneğin, otel çalışanına rüşvet vererek veya sistemi hackleyerek) ulaşması durumunda, bu kayıtlar “hukuka aykırı delil” sayılabilir ve mahkemede kullanılamaz. Bu nedenle, kayıtların mutlaka mahkeme kanalıyla resmi olarak talep edilmesi gerekir.

Boşanma Davasında Kadın Hakları

Türk Medeni Kanunu, boşanma sürecinde kadınlara çeşitli haklar tanımıştır. Bu haklar, kadının boşanma nedeniyle uğrayacağı maddi ve manevi zararların giderilmesini, geçiminin sağlanmasını ve çocukların bakımının güvence altına alınmasını amaçlar.

1. Nafaka Hakları

Boşanma davası sürecinde ve sonrasında kadınlar, koşulları oluştuğunda üç tür nafaka talep edebilirler:

• Tedbir Nafakası: Boşanma davası açıldığı andan itibaren, kadının ve çocukların geçimini sağlamak amacıyla hakim tarafından re’sen (kendiliğinden) veya talep üzerine verilen nafakadır. Dava süresince devam eder.
• İştirak Nafakası: Velayeti anneye verilen çocuklar için, babanın ödemesi gereken nafakadır. Çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderlerine katılım payıdır.
• Yoksulluk Nafakası: Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan ve boşanmada kusuru daha ağır olmayan kadın, geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir.

2. Tazminat Hakları

Boşanmada kusurlu olan eşten, maddi ve manevi tazminat talep edilebilir.

• Maddi Tazminat: Mevcut veya beklenen menfaatleri boşanma yüzünden zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu kadın, kusurlu eşten uygun bir maddi tazminat isteyebilir.
• Manevi Tazminat: Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan kadın, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir.

3. Velayet Hakkı

Çocuğun üstün yararı gözetilerek, velayet hakkı anneye verilebilir. Velayet anneye verildiğinde, çocukla ilgili tüm kararları alma yetkisi anneye geçer.

4. Mal Rejiminden Kaynaklı Haklar

Evlilik birliği içinde edinilen malların paylaşımı konusunda kadınların yasal hakları vardır. Edinilmiş mallara katılma rejimi gereği, evlilik süresince edinilen malların değeri yarı yarıya paylaşılır.

5. Aile Konutu Şerhi ve Konutta Kalma Hakkı

Boşanma davası süresince, hakim kadının ve çocukların barınma ihtiyacını karşılamak için aile konutunun kadına tahsis edilmesine karar verebilir. Ayrıca, aile konutu şerhi konularak, eşin konutu satması veya devretmesi engellenebilir.

6. Ziynet Eşyaları

Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, düğünde takılan ziynet eşyaları (altınlar, takılar) kural olarak kadına aittir ve boşanma durumunda kadına iade edilmelidir.

7. Kendi Soyadını Kullanma Hakkı

Boşanan kadın, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Ancak, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, hakimden kocasının soyadını taşımasına izin verilmesini isteyebilir.

Boşanma Davasında Tanık Beyanı ve Delil Değeri

Boşanma davalarında, eşlerin birbirlerine karşı iddia ettikleri vakıaların (olayların) ispatı büyük önem taşır. Bu ispat araçlarının başında “tanık beyanı” gelir. Özellikle evlilik mahremiyeti içinde gerçekleşen ve başka türlü ispatı zor olan şiddet, hakaret, aşağılama, güven sarsıcı davranışlar gibi olaylarda tanıklar en önemli delil kaynağıdır.

Tanık Kimdir ve Önemi Nedir?

Tanık, davanın tarafları dışında, uyuşmazlık konusu olaylar hakkında bilgi ve görgüsü olan üçüncü kişidir. Boşanma davalarında taraflar (eşler) tanık olamazlar; ancak müşterek çocuklar, anne, baba, kardeş, komşu, arkadaş gibi olaylara şahit olan herkes tanık olarak dinlenebilir.

Tanık Beyanının Delil Değeri ve Takdiri

Boşanma davalarında tanık beyanı “takdiri delil” niteliğindedir. Yani hakim, tanık ifadeleriyle bağlı değildir; ancak bu ifadeleri serbestçe değerlendirerek vicdani kanaatine göre bir karara varır. Hakim, tanığın beyanını inandırıcı bulup bulmadığını gerekçeli kararında açıklar (TMK m. 184).

Görgüye Dayalı Tanıklık vs. Duyuma Dayalı Tanıklık

Yargıtay uygulamalarına göre, tanık beyanının hükme esas alınabilmesi için tanığın olayları bizzat görmüş veya duymuş olması (görgü tanığı) gerekir. Başkasından duyulan, aktarılan bilgilere dayalı (duyuma dayalı) tanık beyanları, ispat için yeterli kabul edilmez. Örneğin, “Komşum bana eşinin kendisini dövdüğünü söyledi” diyen tanığın beyanı duyuma dayalıdır ve tek başına şiddeti ispatlamaz. Ancak şiddet anını gören veya şiddet sonrası yaraları gören tanığın beyanı görgüye dayalıdır ve güçlü bir delildir.

Tanık Listesi ve Bildirme Süresi

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) uyarınca, taraflar iddialarını ispatlamak için tanık deliline dayanmışlarsa, mahkemece verilen kesin süre içinde tanık listesini sunmalıdır. Bu listede tanıkların adı, soyadı ve tebligata elverişli adresleri ile hangi vakıa hakkında dinlenecekleri belirtilmelidir.

• İkinci bir tanık listesi verilemez (HMK m. 240/2).
• Süresinde bildirilmeyen tanıklar, karşı tarafın açık muvafakati olmadıkça dinlenemez.

Tanıklıktan Çekinme Hakkı (HMK m. 248)

Bazı kişiler, taraflarla olan yakınlıkları nedeniyle tanıklıktan çekinme hakkına sahiptir. Bu kişiler şunlardır:

• Nişanlısı,
• Evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi eşi,
• Kendisi veya eşinin altsoy veya üstsoyu (çocuklar, torunlar, anne, baba, büyükanne/baba),
• Koruyucu aile ve onların çocukları ile koruma altındaki çocuk.

Bu kişilere mahkemece tanıklıktan çekinme hakları hatırlatılır. Eğer tanıklık yapmayı kabul ederlerse, doğruyu söylemekle yükümlüdürler.

Tanıkların Dinlenmesi Usulü

Tanıklar, kural olarak mahkeme huzurunda tek tek ve diğer tanıklar yanında bulunmaksızın dinlenir. Hakim, tanığa olayı anlatmasını söyler ve gerektiğinde sorular sorarak konuyu aydınlatır. Taraflar ve vekilleri de tanığa doğrudan soru yöneltebilirler.

Yalan Tanıklık Suçu

Tanık, bildiği gerçekleri saklamadan ve değiştirmeden anlatmak zorundadır. Mahkeme huzurunda yalan yere tanıklık yapmak, Türk Ceza Kanunu’na göre suçtur (TCK m. 272) ve hapis cezası gerektirir.