Eşlerden Birinin Ortak Çocuğu Yurt Dışına Çıkarması
Boşanma süreci devam ederken veya boşanma sonrasında, velayet hakkına sahip olan veya olmayan ebeveynin ortak çocuğu yurt dışına çıkarması, diğer ebeveynin rızasına veya mahkeme kararına bağlıdır. Bu durum, “Uluslararası Çocuk Kaçırma” kapsamında değerlendirilebilecek ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir.
Velayet Hakkı ve Yurt Dışına Çıkış
1. Evlilik Birliği Devam Ederken
Evlilik birliği devam ederken velayet hakkı anne ve baba tarafından ortak kullanılır (TMK m. 336). Ayrıca TMK 339. maddeye göre çocuğun yerleşim yeri ana ve babasının yerleşim yeridir. Bu nedenle, çocuğun yurt dışına çıkarılabilmesi için her iki ebeveynin de rızası (muvafakatnamesi) gerekir. Eşlerden biri rıza göstermezse, diğer eş çocuğu yurt dışına çıkaramaz.
2. Boşanma Davası Devam Ederken
Boşanma davası açıldığında hakim, çocuğun velayetini tedbiren ebeveynlerden birine verebilir. Ancak bu geçici velayet, diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkını ortadan kaldırmaz. Çocuğun yurt dışına çıkarılması, diğer ebeveynle görüşmesini engelleyecekse, mahkemeden izin alınması gerekir.
3. Boşanma Sonrası (Velayet Sahibinin Hakkı)
Boşanma kararı kesinleştikten sonra velayet hakkı kendisine verilen ebeveyn, kural olarak çocuğu yurt dışına çıkarabilir veya yurt dışında yaşayabilir. Ancak bu durum, diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişki kurma hakkını engellememelidir. Yargıtay kararlarına göre, velayet sahibi ebeveynin çocuğu yurt dışına götürmesi, diğer ebeveynle görüşmeyi imkansız hale getiriyorsa, bu durum “velayetin kötüye kullanılması” olarak değerlendirilebilir ve velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir.
TMK Madde 183: “Ana veya babanın başkasıyla evlenmesi, başka bir yere gitmesi veya ölmesi gibi yeni olguların zorunlu kılması hâlinde hâkim, re’sen veya ana ve babadan birinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.”
Diğer Ebeveynin Rızası ve Muvafakatname
Çocuğun pasaport alabilmesi ve yurt dışına çıkabilmesi için, velayet hakkına sahip olmayan ebeveynin de noter onaylı muvafakatnamesi gerekebilir (özellikle vize başvurularında). Eğer diğer ebeveyn rıza göstermiyorsa, velayet sahibi ebeveyn Aile Mahkemesi’ne başvurarak “hakim izni” talep edebilir.
İzinsiz Yurt Dışına Çıkarma (Uluslararası Çocuk Kaçırma)
Eşlerden birinin, diğerinin rızası veya mahkeme kararı olmadan çocuğu yurt dışına kaçırması veya yurt dışında alıkoyması, Lahey Sözleşmesi (Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Veçhelerine Dair Sözleşme) kapsamında “haksız yer değiştirme” veya “haksız alıkoyma” olarak kabul edilir. Bu durumda:
- Çocuğun derhal mutad meskenine (Türkiye’ye) iadesi için dava açılabilir.
- Çocuğu kaçıran ebeveyn hakkında TCK kapsamında “Çocuğun Kaçırılması ve Alıkonulması” suçundan ceza davası açılabilir.
Sonuç
Ortak çocuğun yurt dışına çıkarılması, velayet hakkı, kişisel ilişki hakkı ve çocuğun üstün yararı dengesi gözetilerek yapılmalıdır. İzinsiz çıkarmalar, hem hukuki hem de cezai yaptırımlarla karşılaşabilir.
