Boşanmada Mal Paylaşımı ve Rejimin Tasfiyesi
Boşanma sürecinin en karmaşık ve önemli aşamalarından biri mal paylaşımıdır. 2002 yılından itibaren Türk Medeni Kanunu’nda yasal mal rejimi olarak “Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi” kabul edilmiştir. Bu rejime göre, evlilik birliği içerisinde edinilen mallar, boşanma halinde eşler arasında eşit olarak paylaşılır.
1. Mal Rejimi Nedir?
Mal rejimi, eşlerin evlilik süresince edindikleri malların yönetimi, kullanımı ve evlilik sona erdiğinde nasıl paylaşılacağını düzenleyen hukuk kurallarıdır. Eşler evlenirken veya evlilik sırasında noter huzurunda yapacakları bir sözleşme ile (Mal Ayrılığı, Paylaşmalı Mal Ayrılığı, Mal Ortaklığı) farklı bir rejim seçebilirler. Seçim yapılmamışsa yasal rejim olan Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi uygulanır.
2. Edinilmiş Mal ve Kişisel Mal Ayrımı
Tasfiye sürecinde mallar iki ana gruba ayrılır:
- Edinilmiş Mallar (Paylaşıma Tabi): Evlilik süresince eşlerin çalışarak, emek vererek edindikleri mallardır (Maaş, kıdem tazminatı, evlilikte alınan ev, araba, bankadaki birikimler vb.).
- Kişisel Mallar (Paylaşıma Tabi Değil): Eşlerden birinin kişisel kullanımına yarayan eşyalar, evlilik öncesi sahip olunan mallar, miras veya bağış yoluyla kalan mallar ve manevi tazminat alacaklarıdır.
3. Tasfiye Süreci Nasıl İşler?
Mal rejiminin tasfiyesi davası, boşanma davası kesinleştikten sonra görülür (ancak boşanma ile birlikte de açılabilir, bu durumda boşanmanın kesinleşmesi beklenir). Tasfiye şu adımlarla gerçekleşir:
- Malların Geri Alınması: Her eş, diğer eşte bulunan kişisel mallarını geri alır.
- Değer Artış Payı Hesabı: Bir eş, diğer eşin malına katkıda bulunmuşsa (örneğin kadının ziynetlerini bozdurup kocanın ev almasına yardım etmesi), bu katkı oranında değer artış payı alacağı hesaplanır.
- Eklenecek Değerler: Boşanma davasından geriye doğru 1 yıl içinde yapılan karşılıksız kazandırmalar veya mal kaçırma kastıyla yapılan devirler, tasfiye hesabına eklenir.
- Denkleştirme: Kişisel mallardan edinilmiş mallara veya tam tersi yapılan harcamalar denkleştirilir.
- Artık Değerin Hesaplanması: Edinilmiş malların toplam değerinden borçlar çıkarılır, kalan miktar “artık değer”dir.
- Katılma Alacağı: Artık değerin yarısı, diğer eşin katılma alacağıdır.
4. Zina ve Hayata Kast Halinde Paylaşım
Boşanma sebebi “zina” (TMK m. 161) veya “hayata kast” (TMK m. 162) ise, hakim kusurlu eşin artık değerdeki pay oranını hakkaniyete uygun olarak azaltabilir veya tamamen kaldırabilir (TMK m. 236/2). Bu, kusurlu eşin mal paylaşımından daha az pay alması veya hiç alamaması demektir.
5. Anlaşmalı Boşanmada Mal Paylaşımı
Anlaşmalı boşanmada taraflar mal paylaşımı konusunda özgürce anlaşabilirler. Protokolde “mal paylaşımı yapılmıştır, birbirimizden talep hakkımız kalmamıştır” şeklinde bir madde varsa, sonradan dava açılamaz. Bu nedenle protokolün dikkatli hazırlanması gerekir.
