Boşanma Davasında İlk Duruşma (Ön İnceleme) | Hukuki Rehber

tarafından Avukat Erdal Ersoy Ocak 15, 2026

yazar Avukat Erdal Ersoy Ocak 15, 2026

Boşanma Davasında İlk Duruşma (Ön İnceleme)

Çekişmeli boşanma davalarında dilekçeler aşaması (dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri) tamamlandıktan sonra yapılan ilk duruşmaya “ön inceleme duruşması” denir. Bu duruşma, yargılamanın yol haritasının çizildiği, uyuşmazlık konularının netleştirildiği ve tarafların sulhe teşvik edildiği kritik bir dönemeçtir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile getirilen bu aşama, tahkikatın (delillerin incelenmesi) daha etkin yürütülmesini sağlar.

1. Ön İnceleme Duruşmasının Amacı ve Kapsamı

Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) m. 137 ve 140 uyarınca, mahkeme ön inceleme duruşmasında şu işlemleri yapar:

Dava Şartları ve İlk İtirazların İncelenmesi: Mahkemenin görevli ve yetkili olup olmadığı, davanın usulüne uygun açılıp açılmadığı gibi hususlar kontrol edilir.
Uyuşmazlık Konularının Tespiti: Tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde, hangi konularda anlaştığı (örneğin boşanma isteği) ve hangi konularda anlaşamadığı (örneğin tazminat, velayet, nafaka, kusur) tek tek tespit edilerek tutanağa geçirilir.
Sulhe Teşvik: Hakim, tarafları sulh olmaya veya arabuluculuğa (aile hukukunda ihtiyari) teşvik eder.
Delillerin Toplanması İçin Süre: Tarafların dilekçelerinde belirttikleri ancak henüz sunmadıkları belgeleri sunmaları veya başka yerden getirilecek belgeler için gerekli açıklamaları yapmaları istenir.

Önemli: Ön inceleme duruşması bir “hazırlık” aşamasıdır. Bu duruşmada kural olarak tanık dinlenmez, bilirkişi incelemesi yapılmaz. Bu işlemler, ön incelemeden sonra geçilecek olan “tahkikat” aşamasında yapılır. Ancak istisnai olarak ön inceleme tamamlandıktan sonra aynı duruşmada tahkikata geçilerek karar verilmesi mümkündür (tarafların rızasıyla).

2. Ön İnceleme Duruşmasına Katılımın Önemi

Ön inceleme duruşmasına mazeretsiz olarak katılmamanın ciddi hukuki sonuçları vardır. HMK m. 139 uyarınca, usulüne uygun davetiye tebliğine rağmen duruşmaya gelmeyen taraf:

Yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemez.
Diğer tarafın, onun muvafakati olmadan iddia ve savunmasını genişletmesine veya değiştirmesine (örneğin yeni vakıalar eklemesine) engel olamaz.

3. İddia ve Savunmanın Genişletilmesi Yasağı

Ön inceleme duruşması, iddia ve savunmanın genişletilmesi veya değiştirilmesi yasağının başladığı andır. Kural olarak, ön inceleme duruşmasından sonra taraflar dilekçelerinde belirtmedikleri yeni vakıaları ileri süremez veya talep sonuçlarını değiştiremezler (Islah ve karşı tarafın açık muvafakati halleri saklıdır).

Dikkat: Ön inceleme duruşmasında taraflara, dilekçelerinde gösterdikleri ancak henüz sunmadıkları belgeleri sunmaları veya başka yerden getirtilecek belgeler için gerekli açıklamayı yapmaları için iki haftalık kesin süre verilir. Bu süre içinde gereği yapılmazsa, o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılırsınız (HMK m. 140/5).

4. Tahkikat Aşamasına Geçiş

Ön inceleme duruşması tamamlandıktan ve uyuşmazlık konuları tutanağa bağlandıktan sonra mahkeme, “tahkikat” aşamasına geçildiğini bildirir. Tahkikat duruşmalarında tanıklar dinlenir, bilirkişi raporları alınır, keşif yapılır ve diğer deliller toplanarak değerlendirilir. HMK m. 137/2 uyarınca, ön inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemez.

Özet

İlk duruşma (ön inceleme), davanın temelinin atıldığı yerdir.
Tanıklar bu duruşmada dinlenmez, tahkikat aşamasında dinlenir.
Delillerin sunulması veya toplanması için son süreler bu duruşmada verilir.
Duruşmaya katılmamak, karşı tarafın iddialarını genişletmesine itiraz hakkını kaybettirir.