Boşanma davalarında tanık delili takdiri nitelikte olup tanık anlatımlarının hükme etkisini hâkim, kanunlar ve hakkaniyet sınırları çerçevesindeki takdir yetkisiyle belirler.
Tanık Listesi ve Usule Uygun Bildirim
HMK m. 240 uyarınca tanık dinletmek isteyen taraf, ispat etmek istediği vakıayı, tanıkların adı-soyadını ve tebliğe elverişli adreslerini içeren listeyi mahkemeye sunmak zorundadır. Listede gösterilmemiş kişiler tanık olarak dinlenemez; aynı amaçla ikinci bir liste de verilemez. Aynı madde uyarınca yalnızca davada taraf olmayan kişiler tanık olarak gösterilebilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 240Kaynağı aç
Listede adres gösterilmemişse ya da bildirilen adreste tanığa ulaşılamamışsa mahkeme tarafa adres bildirmesi için işin niteliğine uygun kesin süre verir. Bu süre içinde doğru adres gösterilmezse ilgili tanığın dinlenilmesinden vazgeçilmiş sayılır (HMK m. 240).
Kaç Tanık Gösterilebilir
Tarafların göstereceği tanık sayısında kanuni bir sınırlama bulunmamaktadır. Bununla birlikte HMK m. 241/1, mahkemeye gösterilen tanıkların bir bölümünü dinleyerek ilgili vakıa hakkında yeterli bilgi edindiği takdirde geri kalanları dinlememek konusunda takdir yetkisi tanımaktadır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 241Kaynağı aç
Tanıklığa Çağrılan Kişinin Yükümlülüğü
HMK m. 245 gereğince kanunda gösterilen hükümler saklı kalmak üzere usulüne uygun biçimde çağrılan herkes duruşmaya gelmek zorundadır. Mazeret bildirmeksizin gelmeyen tanık zorla getirilir; ayrıca gelmemesi nedeniyle doğan giderler ile beş yüz Türk lirasına kadar disiplin para cezasına hükmedilir. Zorla getirtilen tanık, sonradan gelememiş olmasını haklı kılan bir neden bildirirse aleyhine hükmedilen giderler ve disiplin para cezası kaldırılır.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 245Kaynağı aç
Tanıklıktan Çekinme Hakkı
HMK m. 248, hukuk yargılamasında belirli yakınlık bağına sahip kişilere tanıklıktan çekinme hakkı tanımaktadır. Bu hakkı kullanabilecekler şunlardır: taraflardan birinin nişanlısı; evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi eşi; kendisinin veya eşinin alt ya da üstsoyu; tarafla arasında evlatlık bağı bulunanlar; üçüncü derece dahil olmak üzere kan veya evlilik bağı ortadan kalkmış olsa dahi kayın hısımları; koruyucu aile ve onların çocukları ile koruma altına alınan çocuk. Tanıklıktan çekinme bir hak olup bu kapsamdaki kişilerin tanıklık yapması zorunlu değildir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 248Kaynağı aç
Akraba ve Husumetli Tanıkların Beyanlarına Yaklaşım
Tanıkların taraflardan biriyle akraba olması, beyanlarına güvenilmeyeceği anlamına gelmez; yakın akrabaların tanıklığı geçerlidir.
Bir tarafla husumetli olan tanıkların beyanına itibar edilip edilemeyeceği her somut olayın koşullarına göre değerlendirilir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin E. 2022/10828, K. 2023/1712 sayılı kararında, tarafla husumetli olduklarına itiraz edilen tanıkların yeminli dinlenmiş olmaları ile dosya kapsamı ve olayların akışının bir bütün olarak değerlendirilmesi sonucunda bu tanıkların beyanlarına itibar edilmesinde hata bulunmadığına hükmedilmiştir. Aynı dairenin E. 2023/3122, K. 2024/720 sayılı kararında ise tanıkların yalan söylediğine dair somut bir tespitin bulunmadığı durumlarda aslolanın tanıkların gerçeği söylediğinin kabulü olduğu ilkesi benimsenmiş ve taraf tanıklarına dayanılarak kurulan hüküm onanmıştır. Her iki kararda da dosya kapsamı, olayların akışı ve yeminlilik gibi birlikte değerlendirilen unsurların belirleyici olduğu görülmektedir.
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2022/10828, K. 2023/1712Kaynağı aç
Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/3122, K. 2024/720Kaynağı aç
Tanık Beyanına İtiraz ve Güvenilirliğin Sorgulanması
HMK m. 255 uyarınca tanığın davada menfaatinin bulunması gibi beyanının doğruluğu konusunda kuşku uyandıran sebepler varsa bu durumu taraflardan her biri ileri sürebilir ve ispatlayabilir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 255Kaynağı aç
Duruşmada Tanığa Soru Yöneltme
HMK m. 152 gereğince duruşmaya katılan taraf vekilleri, tanıklara duruşma disiplinine uyarak doğrudan soru yöneltebilir. Taraflar ise hâkim aracılığıyla soru sorabilir. Yöneltilen bir soruya itiraz edilmesi hâlinde sorunun sorulup sorulmaması gerektiğine hâkim karar verir.
6100 sayılı HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU m. 152Kaynağı aç
İspat Yükü
Boşanma davalarında ispat yükü, kural olarak iddia ettiği vakıadan kendi lehine hak çıkaran tarafa aittir.
Yalan Tanıklığın Hukuki Sonuçları
Türk Ceza Kanunu m. 272, gerçeğe aykırı tanıklığı suç olarak düzenlemekte ve yapıldığı bağlama göre farklı yaptırımlar öngörmektedir. Hukuka aykırı bir fiil nedeniyle başlatılan soruşturma kapsamında tanık dinlemeye yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı tanıklık yapılması hâlinde dört aydan bir yıla kadar hapis cezasına hükmedilir (TCK m. 272/1). Mahkeme huzurunda ya da yemin ettirilerek tanık dinlemeye kanunen yetkili kişi veya kurul önünde gerçeğe aykırı tanıklık yapılması durumunda ise bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası uygulanır (TCK m. 272/2).
5237 sayılı TÜRK CEZA KANUNU m. 272Kaynağı aç
Üç yıldan fazla hapis cezasını gerektiren bir suçun soruşturma veya kovuşturması kapsamında yalan tanıklık yapılması hâlinde ceza iki yıldan dört yıla kadar hapis olarak belirlenmektedir (TCK m. 272/3). Aleyhine yalan tanıklık yapılan kişi gözaltı ve tutuklama dışında başka bir koruma tedbirine maruz kalmış, ardından beraat etmiş ya da hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmişse ceza yarı oranında artırılır (TCK m. 272/4). Kişi gözaltına alınmış veya tutuklanmış ve beraat etmiş ya da hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmişse yalan tanıklık yapan kişi ayrıca kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçu hükümlerine göre dolaylı fail olarak sorumlu tutulur (TCK m. 272/5).
Aleyhine tanıklık yapılan kişinin ağırlaştırılmış müebbet hapis veya müebbet hapis cezasına mahkûm olması hâlinde yalan tanıklık yapan hakkında yirmi yıldan otuz yıla kadar hapis cezasına hükmedilir (TCK m. 272/6). Aleyhine tanıklık yapılan kişi hakkında mahkûm olunan hapis cezasının infazına başlanmışsa, altıncı fıkraya göre belirlenecek ceza ayrıca yarı oranında artırılır (TCK m. 272/7). Hapis cezası dışında adli ya da idari bir yaptırım uygulanmış olması hâlinde ise yalan tanıklıkta bulunan kişi üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır (TCK m. 272/8).
Boşanma davasında eşimin akrabalarını tanık olarak dinletebilir miyim?
Karşı tarafın akrabalarının tanık gösterilmesine engel bir düzenleme bulunmamaktadır. Tanıkların akraba olması, beyanlarına itibar edilmeyeceği anlamına gelmez; yakın akrabaların tanıklığı geçerlidir. Mahkeme, akrabalık ilişkisini dosya kapsamı ve diğer olgularla birlikte takdir yetkisi çerçevesinde değerlendirir.
Tanık listesini ne zaman mahkemeye vermem gerekir?
HMK m. 240 uyarınca tanık listesi mahkemeye sunulmalı ve listede ispat edilmek istenen vakıa, tanıkların adı-soyadı ile tebliğe elverişli adresleri yer almalıdır. Listede gösterilmemiş kişiler sonradan tanık olarak dinletilemez; ikinci bir liste de verilemez. Adres eksikliği veya yanlış adres durumunda mahkeme kesin süre verir; süre içinde doğru adres bildirilmezse o tanığın dinlenmesinden vazgeçilmiş sayılır.
Tanıklığa çağrıldım ama gitmezsem ne olur?
Usulüne uygun çağrılan bir tanığın mazeret bildirmeksizin gelmemesi hâlinde mahkeme zorla getirtme kararı verir; ayrıca gelmemesinin yol açtığı giderler ile beş yüz Türk lirasına kadar disiplin para cezasına hükmedilir (HMK m. 245). Sonradan geçerli bir mazeret bildirilirse söz konusu gider ve ceza kaldırılır.
Kardeşim veya annem boşanma davamda tanıklıktan kaçınabilir mi?
HMK m. 248 uyarınca üçüncü derece dahil kan hısımları tanıklıktan çekinme hakkına sahiptir. Bu kapsamdaki kişiler için çekinme bir zorunluluk değil haktır; hakkını kullanmak istemeyen kişi tanıklık yapabilir.
Taraf tanıklarına salt husumet gerekçesiyle itibar edilmez mi?
Salt husumet iddiası, tanık beyanlarını kendiliğinden geçersiz kılmaz. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi'nin E. 2022/10828, K. 2023/1712 sayılı kararında, husumet itirazına karşın tanıkların yeminli dinlenmiş olmaları ile dosya kapsamı ve olayların akışı birlikte değerlendirildiğinde beyanlarına itibar edilmesinde hata bulunmadığına hükmedilmiştir. Aynı dairenin E. 2023/3122, K. 2024/720 sayılı kararında da tanıkların yalan söylediğine dair somut bir tespit bulunmadığı durumlarda beyanlarına dayanılarak hüküm kurulabileceği benimsenmiştir.
Boşanma davasında yalan tanıklık yapmanın cezası nedir?
Mahkeme huzurunda gerçeğe aykırı tanıklık yapılması TCK m. 272/2 uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis cezasını gerektirmektedir. Aleyhine tanıklık yapılan kişiye hapis dışında adli veya idari bir yaptırım uygulanmışsa TCK m. 272/8 kapsamında üç yıldan yedi yıla kadar hapis cezası söz konusu olabilmektedir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy

