Almanya'da Süresiz Oturum İzninin Hukuki Niteliği
Almanya'da süresiz oturum izni (Niederlassungserlaubnis), Aufenthaltsgesetz (AufenthG) 9. maddesinde düzenlenen ve yabancılara ülkede yerleşik yaşam hakkı sağlayan süresiz bir oturum unvanıdır. Bu statü hak sahibine Almanya sınırları içinde süresiz ikamet etme, serbestçe çalışma ve iş değiştirme imkânı tanır. Bununla birlikte süresiz oturum izni Alman vatandaşlığına eşdeğer değildir ve vatandaşlığa bağlı siyasi hakları kendiliğinden bahşetmez. İznin temel koşulları ve genel çerçevesi AufenthG 9. maddesinde belirlenmiştir.
Genel Başvuru Şartları ve İkamet Süresi Hesabı
Genel başvuru yolu bakımından ilgilinin en az 5 yıldır geçerli bir oturum iznine (Aufenthaltserlaubnis) sahip bulunması zorunludur. Beş yıllık sürenin hesaplanmasında ulusal vize, Mavi Kart ve fiktif statü dönemleri belirli şartlar altında hesaba katılabilir. Buna karşın öğrencilik veya mesleki eğitim amacıyla geçirilen yasal ikamet süreleri kural olarak yarım sayılmaktadır.
Emeklilik Primi ve Mali Yeterlilik Koşulları
Genel kural kapsamında başvuru sahibinin en az 60 ay zorunlu veya gönüllü emeklilik primi ödemiş olması gerekir. Devlet emeklilik sistemine eşdeğer nitelikteki özel sigorta veya kurumlara yapılan ödemeler de belirli koşullarla prim şartını karşılayabilir. Çocuk yetiştirme veya aile içi bakım nedeniyle çalışmaya ara verilen süreler prim hesabında uygun şekilde dikkate alınır. Evlilik birliği devam eden eşler bakımından prim ödeme ve çalışma iznine dair yükümlülüklerin eşlerden biri tarafından yerine getirilmesi yeterli kabul edilir.
Başvuru sahibinin sosyal yardım veya vatandaşlık ödeneği (Bürgergeld/Sozialhilfe) gibi kamusal yardımlara başvurmaksızın kendisinin ve ailesinin geçimini temin edebilmesi, barınma ve sağlık giderlerini karşılayabilmesi zorunludur. Ayrıca aile bireylerinin tamamı için yeterli büyüklükte bir konutun bulunması, kamu düzenini tehlikeye düşürecek durumların olmaması ve çalışanlar bakımından usulüne uygun çalışma izninin mevcudiyeti aranır.
Dil Yeterliliği ve Toplumsal Uyum
Genel başvuru rotasında yeterli düzeyde Almanca dil bilgisi aranır ve bu yeterlilik kural olarak B1 seviyesinde dil belgesi ile tevsik edilir. Kalıcı bir bedensel veya ruhsal hastalık ya da engellilik hali sebebiyle dil edinimini yerine getiremeyen kişiler uzman hekim raporu ibraz ederek bu şarttan muaf tutulabilir. Bunun yanında başvuru sahibinin Almanya'nın hukuk ve toplum düzeni ile yaşam koşullarına ilişkin temel bilgisini entegrasyon kursu veya Leben in Deutschland sınavı aracılığıyla belgelemesi zorunludur.
Nitelikli Çalışanlar ve Mavi Kart Sahipleri İçin Özel Düzenlemeler
AufenthG 18c/1 uyarınca 18a, 18b, 18d veya 18g maddeleri kapsamında nitelikli çalışma veya araştırma iznine sahip olan yabancılar bakımından ikamet süresi 3 yıl, prim ödeme zorunluluğu ise en az 36 ay olarak uygulanır. Almanya'da bir yükseköğretim kurumundan ya da mesleki eğitim programından mezun olmuş nitelikli çalışanlar açısından ise gereken yasal oturum süresi 2 yıla, emeklilik primi şartı 24 aya düşebilmektedir.
AB Mavi Kart hamilleri bakımından süresiz oturuma geçişte B1 seviyesinde dil yeterliliğiyle 21 aylık nitelikli istihdam ve prim ödemesi aranırken; temel dil seviyesinde bu süre AufenthG 18c/2 kapsamında 27 ay, genel değerlendirmelerde ise 33 ay olarak öngörülebilmektedir.
Girişimciler, Aile Birleşimi ve Mülteci Statüsü
Kendi işini yürüten serbest meslek sahipleri ve girişimciler bakımından AufenthG 21/4 çerçevesinde, yürütülen faaliyetin başarı ve sürdürülebilirlik koşullarını taşıması şartıyla 3 yıl sonunda süresiz oturuma geçiş imkânı bulunmaktadır. Bir Alman vatandaşı ile evlilik birliği devam eden yabancılar da AufenthG 28/2 uyarınca, dil koşulunu ve diğer genel şartları karşıladıklarında 3 yıllık ikamet neticesinde süresiz oturum izni alabilir. İltica başvurusu kabul edilmiş yabancılara ise toplumsal uyumun sağlanması ve mali bağımsızlığın kazanılması halinde 3 ila 5 yıl içinde süresiz oturum hakkı tanınabilmektedir.
Başvuru Mercii ve Usul
Süresiz oturum izni talebi, başvuru sahibinin yasal ikametinin bulunduğu yerdeki yetkili Yabancılar Dairesi'ne (Ausländerbehörde) randevu alınmak suretiyle bizzat iletilir.
Almanya süresiz oturum izni Alman vatandaşlığı ile aynı hakları sağlar mı?
Hayır, süresiz oturum izni ülkede kalıcı yerleşim ve süresiz çalışma hakkı tanımakla birlikte doğrudan vatandaşlık statüsü kazandırmaz ve vatandaşlığa özgü hakları kendiliğinden sağlamaz.
Öğrencilikte geçen süreler 5 yıllık ikamet hesabına dahil edilir mi?
Öğrencilik ve mesleki eğitim amacıyla Almanya'da geçirilen yasal kalış süreleri 5 yıllık ikamet süresinin hesabında kural olarak tam değil, yarım sayılmaktadır.
Süresiz oturum başvurusunda dil muafiyeti hangi hallerde tanınır?
Kalıcı bir bedensel veya ruhsal hastalık ya da engellilik nedeniyle dil öğrenimini gerçekleştiremeyen kişiler, uzman hekim raporu sunarak dil yeterliliği koşulundan muaf tutulabilir.
Almanya'da üniversite mezuniyeti bulunan nitelikli çalışanlar ne zaman süresiz oturum alabilir?
Almanya'da üniversite veya mesleki eğitim programını başarıyla tamamlayan nitelikli çalışanlar, yasal şartları taşımaları halinde 2 yıllık oturum ve 24 aylık prim ödemesiyle süresiz oturum iznine başvurabilir.
Hukuki uyarı: Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşır; somut olay değerlendirmesi için avukata başvurulmalıdır.
Hazırlayan: Av. Erdal Ersoy