Çocukla Kişisel İlişki Düzenlemesi ve Hukuki Şartları
Velayet hakkı kendisine verilmeyen anne veya babanın, çocuğu ile belirli zamanlarda görüşmesi, onunla vakit geçirmesi ve iletişim kurması hakkına kişisel ilişki kurma hakkı denir. Bu hak, sadece ebeveyn için değil, aynı zamanda çocuğun gelişimi ve psikolojik sağlığı için de hayati öneme sahiptir. Türk Medeni Kanunu, bu hakkı çocuğun üstün yararı ilkesi çerçevesinde düzenlemiştir.
Kişisel İlişki Düzenlemesinde Esas Alınan Kriterler
Mahkeme, boşanma veya ayrılık kararı verirken velayeti bir tarafa bırakırken, diğer tarafla çocuk arasında kişisel ilişkiyi de düzenlemek zorundadır. Bu düzenleme yapılırken temel kriter, çocuğun üstün yararıdır.
Hakim, kişisel ilişki süresini ve şeklini belirlerken şu hususları dikkate alır:
- Çocuğun yaşı ve gelişim seviyesi (Örneğin, emzirme çağındaki bir bebek için yatılı görüşme verilmeyebilir).
- Çocuğun eğitim durumu ve okul saatleri.
- Anne ve babanın yaşadığı yerlerin birbirine olan uzaklığı.
- Çocuğun sağlık durumu.
- Ebeveynlerin yaşam koşulları ve çalışma saatleri.
Kişisel İlişkinin Kapsamı ve Süresi
Kişisel ilişki düzenlemesi genellikle şu dönemleri kapsayacak şekilde yapılır, ancak her somut olaya göre hakim farklı bir düzenleme yapabilir:
- Hafta Sonları: Genellikle ayın belirli hafta sonları (örneğin her ayın 1. ve 3. hafta sonu Cumartesi sabahından Pazar akşamına kadar).
- Dini Bayramlar: Ramazan ve Kurban bayramlarının belirli günleri (örneğin bayramın 2. veya 3. günü).
- Yarıyıl Tatili: Sömestir tatilinin bir haftası.
- Yaz Tatili: Yaz aylarında çocuğun yaşına göre belirlenen bir süre (örneğin Temmuz ayının 1’i ile 30’u arası).
- Özel Günler: Babalar günü, anneler günü veya çocuğun doğum günü gibi özel günlerde görüşme.
Kişisel İlişki Hakkının Sınırlandırılması veya Kaldırılması
Kişisel ilişki kurma hakkı mutlak değildir. Çocuğun huzuru tehlikeye girerse veya ebeveyn bu hakkı kötüye kullanırsa, mahkeme kişisel ilişkiyi sınırlandırabilir veya tamamen kaldırabilir.
Kişisel ilişkinin kaldırılmasını gerektirebilecek durumlar şunlardır:
- Çocuğun cinsel istismara veya fiziksel şiddete maruz kalması.
- Ebeveynin bulaşıcı ve ağır bir hastalığının bulunması (çocuğun sağlığını tehdit edecek boyutta).
- Ebeveynin uyuşturucu veya alkol bağımlısı olması ve bu durumun çocuğu tehlikeye atması.
- Ebeveynin çocuğu kaçırma riskinin bulunması.
- Çocuğun görüşmek istememesi (belirli bir idrak çağına gelmiş çocuklar için, pedagog görüşüyle desteklenmelidir).
Üçüncü Kişilerin (Büyükanne, Büyükbaba vb.) Kişisel İlişki Hakkı
Türk Medeni Kanunu, sadece ebeveynlere değil, belirli şartlar altında üçüncü kişilere de çocukla kişisel ilişki kurma hakkı tanımıştır. Özellikle büyükanne ve büyükbabalar, torunlarını görme hakkına sahiptir.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Kişisel ilişki kurulması, değiştirilmesi veya kaldırılması talebiyle açılacak davalarda görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir. Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesi bu davalara bakar.
Yetkili mahkeme ise, Türk Medeni Kanunu’nun 326. maddesi gereğince çocuğun oturduğu yer mahkemesidir. Ayrıca boşanma davası devam ederken veya boşanma davasıyla birlikte talep ediliyorsa, boşanma davasına bakan mahkeme de yetkilidir.
