Kısıtlılık Kararının Kaldırılması ve Hukuki Süreci
Kısıtlılık (hacir), ergin bir kişinin belirli sebeplerle (akıl hastalığı, savurganlık vb.) fiil ehliyetinin mahkeme kararıyla sınırlandırılması ve kendisine bir vasi atanması işlemidir. Kısıtlılık kararının kaldırılması, bu sebeplerin ortadan kalkması halinde, vesayet makamının (Sulh Hukuk Mahkemesi) kararıyla veya bazı hallerde kendiliğinden gerçekleşen hukuki bir süreçtir.
Vesayetin Kendiliğinden Sona Ermesi
Türk Medeni Kanunu’na göre, bazı durumlarda mahkeme kararına gerek kalmaksızın vesayet kendiliğinden sona erer:
- Küçüklerde (TMK m. 470): Küçük üzerindeki vesayet, onun ergin olmasıyla (18 yaşını doldurmasıyla) kendiliğinden sona erer.
- Hükümlülerde (TMK m. 471): Özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûmiyet sebebiyle kısıtlı bulunan kişi üzerindeki vesayet, hapis hâlinin hukuka uygun bir şekilde sona ermesiyle kendiliğinden ortadan kalkar.
Mahkeme Kararıyla Kısıtlılığın Kaldırılması
Diğer kısıtlanma sebeplerinde (akıl hastalığı, savurganlık, alkol bağımlılığı vb.), kısıtlılığın sona ermesi için yetkili vesayet makamının kararı gereklidir. Kısıtlılığı gerektiren sebebin ortadan kalkması üzerine vesayet makamı vesayetin sona ermesine karar verir.
1. Akıl Hastalığı veya Akıl Zayıflığında Kaldırma Usulü
Akıl hastalığı veya akıl zayıflığı nedeniyle verilen kısıtlama kararının kaldırılabilmesi için, kısıtlama sebebinin ortadan kalktığının resmî sağlık kurulu raporu ile belirlenmesi şarttır (TMK m. 474).
2. Savurganlık, Alkol/Uyuşturucu Bağımlılığı, Kötü Yaşama Tarzı ve Kötü Yönetimde Kaldırma Usulü
Bu sebeplerle kısıtlanan kişinin vesayetin kaldırılmasını isteyebilmesi için, en az bir yıldan beri vesayet altına alınmasını gerektiren sebeple ilgili olarak bir şikâyete meydan vermemiş olması gerekir (TMK m. 475). Yani kişi, en az bir yıl boyunca düzeldiğini ve kendi işlerini yönetebileceğini kanıtlamalıdır.
3. Kendi İsteğiyle Kısıtlananlarda Kaldırma Usulü
Yaşlılık, sakatlık, deneyimsizlik gibi nedenlerle kendi isteğiyle kısıtlanan kişi üzerindeki vesayetin kaldırılması, kısıtlamayı gerektiren sebebin ortadan kalkmasına bağlıdır (TMK m. 476).
Usul ve İlan
Kısıtlama kararı daha önce ilan edilmişse, kaldırılması kararı da ilan olunur. Ancak fiil ehliyetinin yeniden kazanılması, ilanın yapılmasına bağlı değildir; karar kesinleştiği anda ehliyet geri kazanılır (TMK m. 473).
