Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması (Şiddetli Geçimsizlik)
Halk arasında “şiddetli geçimsizlik” olarak bilinen “evlilik birliğinin temelinden sarsılması”, Türk Medeni Kanunu’nun 166. maddesinde düzenlenen genel boşanma sebebidir. Boşanma davalarının büyük çoğunluğu bu sebebe dayanılarak açılmaktadır.
Hukuki Dayanak
TMK Madde 166/1: “Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.”
Hangi Durumlar Evlilik Birliğini Sarsar?
Kanun koyucu, evlilik birliğini sarsan olayları tek tek saymamış, genel bir çerçeve çizmiştir. Ancak bu davranışlar genellikle Türk Medeni Kanunu’nun 185. maddesinde düzenlenen “Evlenmeyle eşler arasında evlilik birliği kurulmuş olur. Eşler, bu birliğin mutluluğunu elbirliğiyle sağlamak ve çocukların bakımına, eğitim ve gözetimine beraberce özen göstermekle yükümlüdürler. Eşler birlikte yaşamak, birbirine sadık kalmak ve yardımcı olmak zorundadırlar.” hükmüne aykırılık teşkil eden eylemlerdir:
- Fiziksel Şiddet: Eşine fiziki müdahalede bulunmak, darp etmek (TMK m. 185/3’teki birlikte yaşam ve yardım yükümlülüğüne aykırı).
- Psikolojik Şiddet: Hakaret etmek, aşağılamak, küçük düşürmek, tehdit etmek (Evlilik birliğinin mutluluğunu sağlama yükümlülüğüne aykırı).
- Ekonomik Şiddet: Eşin çalışmasına engel olmak, evin geçimini ihmal etmek, aşırı borçlanarak aileyi zor duruma düşürmek (TMK m. 185/2 ve 186’daki birliğin giderlerine katılma yükümlülüğüne aykırı).
- Cinsel Şiddet: Cinsel ilişkiye zorlamak veya sebepsiz yere cinsel ilişkiden kaçınmak (Evlilik birliğinin gereklerine aykırı).
- Güven Sarsıcı Davranışlar: Sadakatsizlik göstermek, güven sarsıcı derecede başka kişilerle samimiyet, yalan söylemek (TMK m. 185/3’teki sadakat yükümlülüğüne aykırı).
- Sosyal Şiddet: Eşin ailesiyle görüşmesini engellemek, eve hapsetmek, sosyal çevresinden soyutlamak.
- İlgisizlik: Eşiyle ve çocuklarıyla ilgilenmemek, evi sadece otel gibi kullanmak (TMK m. 185/2’deki çocukların bakım ve gözetimine özen yükümlülüğüne aykırı).
Dava Açma Şartları
Evlilik birliğinin sarsılması nedeniyle boşanma kararı verilebilmesi için iki temel şartın gerçekleşmesi gerekir:
- Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılmış Olması: Eşler arasındaki geçimsizliğin, evliliğin devamını imkansız kılacak boyuta ulaşması gerekir.
- Ortak Hayatın Çekilmez Hale Gelmesi: Davacı eş için (veya her iki eş için) artık bu evliliği sürdürmenin beklenemez bir hal alması gerekir.
Kusur Durumu
Bu dava türünde kusur araştırması yapılır. Boşanmaya karar verilebilmesi için davalının az da olsa kusurlu olması gerekir. Tamamen kusursuz bir eşe karşı açılan boşanma davası reddedilir.
TMK Madde 166/2: “Yukarıdaki fıkrada belirtilen hâllerde, davacının kusuru daha ağır ise, davalının açılan davaya itiraz hakkı vardır. Bununla beraber bu itiraz, hakkın kötüye kullanılması niteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.”
İspat Yükü
Davacı, evlilik birliğinin sarsıldığını ve davalının kusurlu olduğunu ispatlamakla yükümlüdür. İspat aracı olarak tanık beyanları, darp raporları, mesaj kayıtları, fotoğraflar, sosyal medya paylaşımları gibi her türlü yasal delil kullanılabilir.
