İşletmenin Gereklerinden Kaynaklanan Geçerli Sebepler

İş Kanunu’nun 18. maddesi, iş güvencesi kapsamındaki fesih sebeplerini üçe ayırmıştır: İşçinin yeterliliği, işçinin davranışları ve işletmenin, işyerinin veya işin gerekleri. İlk ikisi işçiden kaynaklanan sebeplerken, üçüncüsü tamamen işverenin yönetimsel kararlarına ve dış etkenlere dayanan sebeplerdir.

İşletme Gerekleri Nelerdir?

İşletmenin gereklerinden kaynaklanan sebepler, işyerinde işgücü fazlalığına yol açan ve işvereni personel azaltmaya zorlayan durumlardır. Bunlar iki ana başlıkta toplanabilir:

1. Dışsal Sebepler (Ekonomik Nedenler)

• Ülke genelinde veya sektörde yaşanan ekonomik kriz.
• Pazar daralması ve satışların düşmesi.
• Hammadde sıkıntısı.
• Enerji kısıtlaması veya maliyetlerin aşırı artması.

2. İçsel Sebepler (Yeniden Yapılanma)

• Yeni teknoloji kullanımına geçilmesi (Otomasyon).
• İşyerinin bazı bölümlerinin kapatılması veya birleştirilmesi.
• Çalışma yöntemlerinin değiştirilmesi.
• İş türünün değişmesi veya işin azalması.

Fesih İçin Aranan Şartlar

İşverenin “işletme gerekleri”ni ileri sürerek yaptığı her fesih otomatikman geçerli sayılmaz. Yargıtay, bu tür fesihlerde üç aşamalı bir denetim yapar:

1. Gerçeklik Denetimi: İşverenin ileri sürdüğü sebep (örneğin sipariş azalması) gerçekte var mı?
2. Tutarlılık Denetimi: İşveren aldığı kararı tutarlı bir şekilde uyguluyor mu? (Örneğin, kriz var deyip işçi çıkarırken aynı anda yeni işçi alıyor mu?)
3. Ölçülülük Denetimi (Feshin Son Çare Olması): İşveren, işçiyi çıkarmadan sorunu çözebilir miydi? (Örneğin, fazla mesaileri kaldırmak, işçiyi başka bir şubeye kaydırmak, ücretsiz izin teklif etmek gibi).

İspat Yükü

İşletme gereklerine dayalı feshin geçerli olduğunu ispatlamak işverene düşer. İşveren, aldığı işletmesel kararı ve bu kararın işyerinde işgücü fazlalığına yol açtığını somut delillerle (bilançolar, yönetim kurulu kararları, organizasyon şemaları vb.) mahkemeye sunmalıdır.