Boşanma Sonrası Mal Rejimi ve Mal Paylaşımı
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’na göre, 01.01.2002 tarihinden itibaren yasal mal rejimi “edinilmiş mallara katılma rejimi”dir. Boşanma davasının açılmasıyla birlikte, eşler arasındaki mal rejimi sona erer. Mal rejiminin tasfiyesi sonucunda doğan alacak hakları, “mal paylaşımı davası” ile talep edilir.
1. Mal Rejiminin Sona Ermesi
Mal rejimi, eşlerden birinin ölümü, başka bir mal rejiminin kabulü, evliliğin iptali, boşanma veya mahkemece mal ayrılığına geçilmesine karar verilmesi hallerinde sona erer. Boşanma halinde, mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olmak üzere sona ermiş sayılır.
2. Mal Paylaşımı Davası ve Katılma Alacağı
Edinilmiş mallara katılma rejiminde her eş, diğer eşin evlilik birliği içinde edindiği malların (edinilmiş mallar) tasfiyesi sonucunda ortaya çıkan “artık değer”in yarısı üzerinde hak sahibidir (TMK m. 236). Bu alacak hakkına “katılma alacağı” denir. Katılma alacağı ayni bir hak değil (örneğin evin yarısının tapusunu istemek gibi), şahsi bir alacak hakkıdır (evin değerinin yarısını para olarak istemek gibi) (TMK m. 239).
3. Kişisel Mallar ve Edinilmiş Mallar
Mal paylaşımında hangi malların paylaşıma dahil edileceği, malın “kişisel mal” mı yoksa “edinilmiş mal” mı olduğuna göre belirlenir.
- Kişisel Mallar (Paylaşıma Dahil Edilmez): Evlenmeden önce sahip olunan mallar, miras yoluyla kalan mallar, manevi tazminat alacakları ve sadece kişisel kullanıma yarayan eşyalar (TMK m. 220).
- Edinilmiş Mallar (Paylaşıma Dahil Edilir): Çalışma karşılığı elde edilen edinimler (maaş vb.), sosyal güvenlik kurumlarından yapılan ödemeler, çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar, kişisel malların gelirleri (örneğin miras kalan evin kirası) (TMK m. 219).
4. Değer Artış Payı ve Katkı Payı
Eşlerden biri, diğer eşin bir mal edinmesine, iyileştirmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunmuşsa (örneğin ziynetlerini bozdurup eşinin ev almasına yardım etmişse), tasfiye sırasında bu katkısını “değer artış payı” olarak geri isteyebilir (TMK m. 227). Bu alacak, katılma alacağından ayrı ve öncelikli bir alacaktır.
5. Eklenecek Değerler (Mal Kaçırma)
Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yapılan karşılıksız kazandırmalar (bağışlar) veya mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yapılan devirler, mal paylaşımı hesabında sanki hiç elden çıkarılmamış gibi hesaba katılır (TMK m. 229). Bu değerler hesaplamaya dahil edilir.
6. Zamanaşımı
Mal rejiminin tasfiyesinden doğan dava hakkı (katılma alacağı, değer artış payı vb.), boşanma hükmünün kesinleşmesinin üzerinden 10 yıl geçmekle zamanaşımına uğrar.
