Boşanma Davasında Eşlerden Biri Ölürse Ne Olur?
Boşanma davası devam ederken eşlerden birinin vefat etmesi, davanın seyrini ve hukuki sonuçlarını önemli ölçüde değiştirir. Evlilik birliği ölümle kendiliğinden sona erdiği için, boşanma davası kural olarak konusuz kalır. Ancak, mirasçılık hakları bakımından davanın devam ettirilmesi mümkündür.
Boşanma Davasının Konusuz Kalması
Boşanma davasının temel amacı evlilik birliğini sonlandırmaktır. Eşlerden birinin ölümüyle evlilik hukuken sona erdiğinden, boşanma kararı verilmesine gerek kalmaz. Mahkeme, “davanın konusuz kalması nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına” hükmeder.
Mirasçıların Davaya Devam Etmesi (Kusur Tespiti)
Normal şartlarda, boşanma davası devam ederken ölen eşin mirasçıları, sağ kalan eşe mirasçı olurlar. Ancak, sağ kalan eşin kusurlu olduğunu ispatlayarak mirasçılık sıfatını kaybetmesini sağlamak amacıyla, ölen eşin mirasçıları davaya devam edebilirler.
Bu durumda dava, boşanma davası olmaktan çıkar ve “kusur tespiti davası”na dönüşür. Mirasçılar, sağ kalan eşin boşanmaya sebebiyet verecek derecede kusurlu olduğunu ispatlarlarsa, sağ kalan eş:
- Yasal mirasçı olamaz.
- Ölen eşin daha önce yaptığı ölüme bağlı tasarruflarla (vasiyetname vb.) kendisine sağlanan hakları kaybeder.
Mirasçıların Davaya Devam Etme Süreci
Ölen eşin mirasçılarının davaya devam edebilmesi için, mahkemenin mirasçılara davaya devam edip etmeyeceklerini sorması gerekir. Mirasçılar davaya devam etmek isterlerse, bu durumu mahkemeye bildirmelidirler.
Mali Sonuçlar (Nafaka ve Tazminat)
Ölümle birlikte evlilik birliği sona erdiğinden ve boşanma davası konusuz kaldığından, boşanmaya bağlı fer’i (yan) talepler olan maddi-manevi tazminat ve yoksulluk nafakası talepleri de düşer. Ancak, birikmiş (muaccel hale gelmiş) tedbir nafakası alacakları terekeye dahil olur ve tahsil edilebilir.
Mal Rejiminin Tasfiyesi
Eşlerden birinin ölümü halinde mal rejimi de sona erer (TMK m. 225). Ölümle sona eren mal rejiminin tasfiyesi, mirasın paylaşımından önce yapılır. Sağ kalan eş, hem mal rejiminden kaynaklanan alacaklarını (katılma alacağı vb.) hem de miras payını talep edebilir. Ancak, mirasçılar kusur tespiti davasına devam edip sağ kalan eşin kusurunu ispatlarlarsa, sağ kalan eş mirasçılık sıfatını kaybeder, ancak mal rejiminden kaynaklanan hakları (katılma alacağı vb.) kural olarak devam eder. Sadece zina veya hayata kast nedeniyle boşanma davası açılmışsa ve kusur ispatlanırsa, hakim katılma alacağının azaltılmasına veya kaldırılmasına karar verebilir (TMK m. 236/2).
