Boşanmadan Önce Satılan Malların Paylaşımı
Boşanma sürecinde veya boşanma davası açılmadan hemen önce eşlerden birinin malvarlığını elden çıkarması, sıklıkla karşılaşılan bir durumdur. Bu eylemler genellikle diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılır. Türk Medeni Kanunu, bu tür kötü niyetli devirleri önlemek için “eklenecek değerler” başlığı altında özel düzenlemeler getirmiştir.
1. Eklenecek Değerler Nedir? (TMK m. 229)
Mal rejiminin tasfiyesinde, kural olarak mal rejiminin sona erdiği tarihte (boşanma dava tarihi) mevcut olan mallar dikkate alınır. Ancak, kanun koyucu hakkaniyeti sağlamak amacıyla, boşanmadan önce elden çıkarılan bazı malların da sanki hiç satılmamış gibi hesaba katılmasına (eklenmesine) karar vermiştir. Bunlar şunlardır:
- Karşılıksız Kazandırmalar: Eşlerden birinin, mal rejiminin sona ermesinden (boşanma davası açılmadan) önceki bir yıl içinde diğer eşin rızası olmadan yaptığı karşılıksız kazandırmalar (bağışlar). Olağan hediyeler bu kapsamın dışındadır.
- Kötü Niyetli Devirler: Bir eşin, mal rejiminin devamı süresince diğer eşin katılma alacağını azaltmak kastıyla yaptığı devirler. Bu tür devirlerde bir yıllık süre sınırı yoktur. Evlilik birliği devam ederken (örneğin 5 yıl önce bile olsa), diğer eşten mal kaçırmak amacıyla yapılan satışlar bu kapsama girer.
2. Hangi Değer Esas Alınır?
Boşanmadan önce satılan malın değeri, devredildiği tarihteki değil, mal rejiminin tasfiyesi tarihindeki (karar tarihindeki) sürüm (rayiç) değeri esas alınarak belirlenir (TMK m. 235). Bu sayede, malı devreden eşin enflasyon veya değer artışından haksız kazanç sağlaması ve diğer eşin zarar görmesi engellenir.
3. Üçüncü Kişiye Karşı Dava Hakkı
Tasfiye sırasında, borçlu eşin malvarlığı veya terekesi, katılma alacağını karşılamaya yetmezse, alacaklı eş, karşılıksız kazandırmadan yararlanan üçüncü kişilerden eksik kalan miktarı isteyebilir (TMK m. 241). Bu dava hakkı, alacaklı eşin haklarının zedelendiğini öğrendiği tarihten başlayarak 1 yıl ve her halde mal rejiminin sona ermesinin üzerinden 5 yıl geçmekle düşer.
4. İspat Yükü
Malın diğer eşin haklarını azaltmak kastıyla devredildiğini iddia eden eş (davacı), bu iddiasını ispatlamakla yükümlüdür. Ancak, boşanma davası açılmadan hemen önce yapılan, ekonomik gereklilikle açıklanamayan, rayiç bedelin altında yapılan veya yakın akrabalara/arkadaşlara yapılan satışlar, mahkemelerce genellikle “mal kaçırma kastı” ile yapılmış olarak değerlendirilir.
