Boşanmada Evcil Hayvanların Velayet Durumu
Boşanma davalarında evcil hayvanların (kedi, köpek, kuş vb.) kimde kalacağı, son yıllarda giderek artan ve duygusal yönü ağır basan bir uyuşmazlık konusudur. Türk Medeni Kanunu’nda evcil hayvanlar “eşya” statüsünde kabul edildiği için, velayet değil, “mülkiyet” ve “eşya paylaşımı” hükümleri uygulanmaktadır. Ancak yargı kararlarında, evcil hayvanların canlı varlık olduğu gerçeği göz ardı edilmemekte ve hayvanın üstün yararı dikkate alınmaktadır.
1. Evcil Hayvan “Eşya” Mı Yoksa “Canlı” Mı?
Türk Hukuk sisteminde evcil hayvanlar, maalesef hala “taşınır mal” olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle boşanmada evcil hayvanın kimde kalacağı sorunu, teknik olarak “velayet” davası değil, “eşya alacağı” veya “mal paylaşımı” davası kapsamında çözülmektedir. Ancak 2021 yılında yürürlüğe giren Hayvanları Koruma Kanunu ile hayvanların “mal” değil “canlı” olduğu vurgulanmış olsa da, boşanma hukukundaki uygulama henüz tam olarak bu yöne evrilmemiştir.
2. Hangi Eş Evcil Hayvanı Alır?
Mahkemeler, evcil hayvanın kimde kalacağına karar verirken şu kriterleri göz önünde bulundurmaktadır:
- Sahiplik Belgesi (Karne/Çip): Hayvanın karnesinin veya çip kaydının hangi eşin üzerine olduğu, mülkiyet karinesidir. Ancak bu tek başına belirleyici olmayabilir.
- Edinilme Zamanı: Evcil hayvanın evlilikten önce mi yoksa evlilik birliği içinde mi edinildiği önemlidir. Evlilik öncesi edinilen hayvan “kişisel mal” sayılır ve sahibine verilir. Evlilik içinde edinilen hayvan “edinilmiş mal” sayılır ve paylaşıma tabidir.
- Bakım ve İlgi: Hayvanın bakımını (mama, veteriner, temizlik, gezdirme vb.) fiilen kimin üstlendiği, hayvanla kimin daha fazla duygusal bağ kurduğu önemlidir.
- Hayvanın Refahı: Hayvanın alıştığı ortamdan ayrılmaması, sağlık durumu ve psikolojisi dikkate alınır.
3. Ortak Velayet veya Kişisel İlişki Kurulabilir Mi?
Yasal olarak evcil hayvanlar için “velayet” veya “kişisel ilişki” (görüşme hakkı) düzenlemesi bulunmamaktadır. Ancak taraflar anlaşmalı boşanma protokolünde bu konuda serbestçe düzenleme yapabilirler. Anlaşmalı boşanmada:
- Evcil hayvanın kimde kalacağı,
- Diğer eşin hayvanı hangi günlerde görebileceği veya alabileceği,
- Bakım masraflarının (veteriner, mama vb.) nasıl karşılanacağı
gibi hususlar protokolde detaylıca yazılabilir ve hakim tarafından onaylanabilir.
4. Yargıtay Uygulaması
Yargıtay, evcil hayvanları “eşya” olarak görse de, “duygusal değeri olan varlık” olarak nitelendirmekte ve buna göre karar vermektedir. Hayvanın mülkiyeti kime aitse ona verilmesi gerektiği yönünde kararlar çoğunluktadır. Ancak son dönemde, hayvanın bakımını üstlenen ve onunla duygusal bağ kuran tarafa verilmesi yönünde yerel mahkeme kararları da artmaktadır.
