Boşanma Sonrası Eski Eşin Soyadını Kullanma Davası
Boşanma kararının kesinleşmesiyle birlikte kadın kural olarak evlenmeden önceki soyadına geri döner. Ancak Türk Medeni Kanunu, belirli şartların varlığı halinde kadının boşandığı kocasının soyadını kullanmaya devam etmesine imkan tanımıştır. Bunun için “kocanın soyadını kullanmaya izin davası” açılması gerekir.
TMK Madde 173: “Boşanma hâlinde kadın, evlenme ile kazandığı kişisel durumunu korur; ancak, evlenmeden önceki soyadını yeniden alır. Kadının, boşandığı kocasının soyadını kullanmakta menfaati bulunduğu ve bunun kocaya bir zarar vermeyeceği ispatlanırsa, istemi üzerine hâkim, kocasının soyadını taşımasına izin verir.”
Dava Açma Şartları
Kadının boşandığı eşinin soyadını kullanmaya devam edebilmesi için iki temel şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- Kadının Menfaatinin Bulunması: Kadının kocasının soyadını kullanmaya devam etmesinde korunmaya değer bir hukuki menfaatinin olması gerekir. Örneğin; kadının kariyerini, ticari itibarını veya sosyal çevresindeki tanınırlığını kocasının soyadı ile elde etmiş olması (doktor, avukat, sanatçı gibi mesleklerde yaygındır) veya çocukları ile soyadı birliğini korumak istemesi gibi durumlar menfaat olarak kabul edilebilir.
- Kocaya Zarar Vermemesi: Kadının soyadını kullanmasının kocaya maddi veya manevi bir zarar vermemesi gerekir. Eğer soyadının kullanılması kocanın şeref ve haysiyetini zedeliyorsa veya yeni kurduğu ailesinde huzursuzluk yaratıyorsa hakim izin vermeyebilir.
Dava Süreci ve Görevli Mahkeme
Bu talep, boşanma davası devam ederken boşanma ile birlikte istenebileceği gibi, boşanma kararı kesinleştikten sonra ayrı bir dava olarak da açılabilir (TMK m. 173/2).
Görevli Mahkeme: Aile Mahkemesidir.
Yetkili Mahkeme: Davalının (eski eşin) yerleşim yeri mahkemesidir.
Zamanaşımı
Boşanan kadının kocasının soyadını kullanmasına izin davası için kanunda öngörülmüş bir zamanaşımı veya hak düşürücü süre bulunmamaktadır. Ancak davanın boşanma kararının kesinleşmesinden sonra “makul bir süre” içinde açılması, menfaat şartının ispatı açısından lehe olacaktır. Uzun yıllar bekledikten sonra açılan davalarda menfaat şartını ispatlamak zorlaşabilir.
İznin Kaldırılması
Mahkeme tarafından kadına kocasının soyadını kullanma izni verilmiş olsa bile, bu hak mutlak ve sonsuz değildir. TMK 173. maddenin son fıkrasına göre; “Koca, koşulların değişmesi hâlinde bu iznin kaldırılmasını isteyebilir.”
Örneğin, kadın sonradan evlenirse veya soyadını kullanırken kocaya zarar verecek davranışlarda bulunursa, eski eş mahkemeye başvurarak verilen iznin kaldırılmasını talep edebilir. Kadın yeniden evlendiğinde, önceki kocasının soyadını kullanma hakkı kendiliğinden sona erer ve yeni eşinin soyadını alır.
