Boşanma Davasında Psikolojik Şiddet ve İspatı
Psikolojik şiddet (duygusal şiddet), eşlerden birinin diğerine yönelik, ruhsal bütünlüğünü zedeleyen, özgüvenini kıran, aşağılayan, korkutan veya baskı altına alan her türlü söz ve davranıştır. Fiziksel şiddet kadar gözle görülür olmasa da, evlilik birliğini temelinden sarsan en önemli nedenlerden biridir ve Yargıtay uygulamalarında başlı başına bir boşanma sebebi olarak kabul edilmektedir.
Psikolojik Şiddet Sayılan Davranışlar
Yargıtay kararlarına göre, aşağıdakiler ve benzeri davranışlar psikolojik şiddet (duygusal şiddet) kapsamında değerlendirilir ve kusur sayılır:
- Aşağılama ve Hakaret: Eşine “sen beceriksizsin”, “işe yaramazsın”, “çirkinsin” gibi sözler söylemek, başkalarının yanında küçük düşürmek.
- Tehdit ve Baskı: Eşini korkutmak, sindirmek, zorla bir şey yaptırmak veya yapmaktan men etmek.
- Sosyal İzolasyon: Eşin ailesiyle, arkadaşlarıyla görüşmesini engellemek, eve hapsetmek.
- Kıskançlık: Aşırı kıskançlık göstererek eşin hayatını kısıtlamak, sürekli şüpheci davranmak.
- İlgisizlik ve Dışlama: Eşi yok saymak, konuşmamak, küsmek, hastalığında ilgilenmemek.
- Cinsel Şiddet: Cinsel ilişkiye zorlamak veya cinsel ilişkiden sebepsiz yere kaçınmak da psikolojik boyutlarıyla birlikte değerlendirilir.
- Ekonomik Baskı: Eşin çalışmasına izin vermemek veya kazancına el koymak (Ekonomik şiddet aynı zamanda psikolojik şiddettir).
Psikolojik Şiddet Nasıl İspat Edilir?
Psikolojik şiddetin ispatı, fiziksel şiddete göre (darp raporu gibi somut deliller olmadığı için) daha zor olabilir ancak imkansız değildir. Mahkemede kullanılabilecek deliller şunlardır:
1. Tanık Beyanları
En sık başvurulan delil türüdür. Aile bireyleri, komşular, arkadaşlar veya iş arkadaşları, eşin diğer eşe yönelik aşağılayıcı, baskıcı tutumlarına veya tartışmalarına şahit olmuşlarsa mahkemede tanıklık yapabilirler. Özellikle “duyuma dayalı” değil, “görgüye dayalı” tanıklıklar (örneğin hakareti bizzat duyan tanık) çok önemlidir.
2. Mesaj ve İletişim Kayıtları
Eşin gönderdiği hakaret, tehdit veya aşağılama içeren SMS, WhatsApp mesajları, e-postalar veya sosyal medya paylaşımları güçlü delillerdir.
3. Ses ve Görüntü Kayıtları
Kural olarak izinsiz ses ve görüntü kaydı hukuka aykırıdır. Ancak Yargıtay, “ani gelişen durumlarda” ve “başka türlü ispat imkanının bulunmadığı hallerde” eşin aldığı ses veya görüntü kayıtlarını (örneğin hakaret anının kaydı) boşanma davasında delil olarak kabul edebilmektedir. Ancak bu konuda dikkatli olunmalı, planlı ve kurgusal kayıtlardan kaçınılmalıdır.
4. Psikolog/Psikiyatrist Raporları ve Reçeteler
Maruz kalınan psikolojik şiddet nedeniyle alınan tıbbi destek, kullanılan ilaçlar ve doktor raporları, şiddetin varlığını ve etkilerini göstermesi bakımından delil niteliği taşır.
Psikolojik Şiddetin Sonuçları
Boşanma davasında psikolojik şiddetin ispatlanması durumunda:
- Boşanma: Şiddet uygulayan eş tam veya ağır kusurlu sayılarak boşanmaya karar verilir.
- Manevi Tazminat: Psikolojik şiddet, eşin kişilik haklarına saldırı niteliğinde olduğundan (TMK m. 174/2), mağdur eş lehine manevi tazminata hükmedilir.
- Maddi Tazminat: Boşanma yüzünden mevcut veya beklenen menfaatleri zedelenen kusursuz veya daha az kusurlu eş, maddi tazminat da talep edebilir (TMK m. 174/1).
- Velayet: Çocuğun üstün yararı gözetilerek, şiddet eğilimli ebeveynin velayet hakkı sınırlandırılabilir veya diğer ebeveyne verilebilir.
