Boşanma Davası Açma Şartları ve Sebepleri
Türk hukukunda boşanma, resmi nikahlı eşlerin hayatta iken, kanunda öngörülen sebeplerden birinin varlığı halinde, birinin talebi üzerine mahkeme kararıyla evlilik birliğine son verilmesidir. Boşanma davası açılabilmesi için öncelikle geçerli bir evliliğin bulunması ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nda (TMK) sayılan boşanma sebeplerinden en az birinin gerçekleşmiş olması gerekir.
Boşanma Sebepleri
Türk Medeni Kanunu, boşanma sebeplerini “Özel Boşanma Sebepleri” ve “Genel Boşanma Sebepleri” olmak üzere iki ana başlık altında düzenlemiştir.
1. Özel Boşanma Sebepleri
Kanunda sınırlı sayıda sayılan ve gerçekleşmesi durumunda, karşı tarafın kusurlu olup olmadığına bakılmaksızın (akıl hastalığı hariç) boşanma hakkı veren sebeplerdir. Özel boşanma sebeplerinde hakimin takdir yetkisi daha sınırlıdır.
- Zina (Aldatma) (TMK m. 161): Eşlerden birinin evlilik birliği devam ederken üçüncü bir kişiyle cinsel ilişkiye girmesidir. Zina, mutlak bir boşanma sebebidir. Yargıtay kararlarına göre, cinsel birleşme olmasa dahi, zina yapıldığı intibaını uyandıran hareketler de (örneğin evde yalnızken başka birini almak) zina sayılabilir. Zina sebebiyle boşanma davası açma hakkı, boşanma sebebinin öğrenilmesinden başlayarak altı ay ve her hâlde zina eyleminin üzerinden beş yıl geçmekle düşer.
- Hayata Kast, Pek Kötü veya Onur Kırıcı Davranış (TMK m. 162): Eşlerden birinin diğerinin hayatına kastetmesi, ona eziyet etmesi veya ağır derecede onurunu zedeleyici davranışlarda bulunmasıdır. Bu sebebe dayalı dava hakkı da, öğrenmeden itibaren altı ay ve her halde beş yıl geçmekle düşer.
- Suç İşleme ve Haysiyetsiz Hayat Sürme (TMK m. 163): Eşlerden birinin küçük düşürücü bir suç işlemesi (hırsızlık, dolandırıcılık, rüşvet gibi) veya haysiyetsiz bir hayat sürmesi ve bu sebeplerden ötürü diğer eş için birlikte yaşamanın beklenemez hale gelmesidir. Bu sebeple dava her zaman açılabilir.
- Terk (TMK m. 164): Eşlerden birinin evlilik birliğinden doğan yükümlülüklerini yerine getirmemek maksadıyla diğerini terk etmesi veya haklı bir sebep olmadan ortak konuta dönmemesidir. Terk süresinin en az altı ay sürmüş olması ve usulüne uygun ihtar yapılması şarttır. İhtar için terk olayının üzerinden en az 4 ay geçmesi gerekir.
- Akıl Hastalığı (TMK m. 165): Eşlerden birinin akıl hastası olması ve bu yüzden ortak hayatın diğer eş için çekilmez hale gelmesi durumunda, hastalığın geçmesine olanak bulunmadığının resmi sağlık kurulu raporuyla tespit edilmesi şartıyla boşanma davası açılabilir. Akıl hastalığı sebebiyle her zaman dava açılabilir.
2. Genel Boşanma Sebepleri
Genel boşanma sebepleri, evlilik birliğinin temelinden sarsılmasına neden olan ve ortak hayatı çekilmez kılan her türlü olaydır.
- Evlilik Birliğinin Temelinden Sarsılması (Şiddetli Geçimsizlik) (TMK m. 166/1-2): Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir. Davacının kusuru daha ağır ise, davalının davanın reddini isteme hakkı vardır.
- Anlaşmalı Boşanma (TMK m. 166/3): Evlilik en az bir yıl sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik birliği temelinden sarsılmış sayılır. Hakim tarafları bizzat dinler ve anlaşmayı uygun bulursa boşanmaya karar verir.
- Eylemli Ayrılık (TMK m. 166/4): Herhangi bir boşanma sebebine dayanılarak açılan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak bir yıl geçmesi hâlinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birliği temelden sarsılmış sayılır ve eşlerden birinin istemi üzerine boşanmaya karar verilir. (TMK m. 166/4’de yapılan değişiklik ile süre bir yıla indirilmiştir.) Bu sürenin geçmesi ve ortak hayatın kurulamaması halinde hakim boşanmaya karar vermek zorundadır.
Görevli ve Yetkili Mahkeme
Boşanma davalarında görevli mahkeme Aile Mahkemesi‘dir. Aile Mahkemesi bulunmayan yerlerde ise Asliye Hukuk Mahkemesi, Aile Mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.
Yetkili mahkeme ise, Türk Medeni Kanunu’nun 168. maddesine göre belirlenir:
Dava Açma Süreci
Boşanma davası, usulüne uygun hazırlanmış bir dava dilekçesi ile yetkili Aile Mahkemesine başvurularak açılır. Dava dilekçesinde;
- Tarafların kimlik bilgileri ve adresleri,
- Davanın konusu (Boşanma, Nafaka, Tazminat, Velayet vb.),
- Dayanılan boşanma sebebi (Örneğin; Şiddetli geçimsizlik, Zina vb.),
- İddia edilen vakıalar,
- Deliller (Tanık, belge, fotoğraf, mesaj kayıtları vb.),
- Hukuki sebepler,
- Sonuç ve istem (Netice-i talep)
açıkça belirtilmelidir. Dava dilekçesinde tanık deliline dayanılmışsa, tanıkların isimleri ve adresleri bildirilmelidir. Aksi takdirde tanık dinletme hakkı kaybedilebilir.
