Ortak Velayet Nedir ve Şartları Nelerdir?
Türk hukuk sisteminde uzun yıllar boyunca velayetin “bölünmezliği” ilkesi gereği, boşanma halinde velayet anne veya babadan sadece birine verilmekteydi. Ancak Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve değişen Yargıtay içtihatları ile birlikte artık “Ortak Velayet” uygulaması hukukumuzda yerini almıştır.
Ortak Velayet Nedir?
Ortak velayet, boşanmış olsalar dahi anne ve babanın çocuk üzerindeki hak ve sorumlulukları eşit bir şekilde paylaşmaya devam etmeleri, çocuğun eğitimi, sağlığı ve geleceği ile ilgili kararları birlikte almaları demektir. Tıpkı evlilik birliği içindeki gibi velayet hakkı ortak kullanılır.
Hukuki Dayanak
Türk Medeni Kanunu’nda açıkça “ortak velayet” düzenlenmemiştir. Ancak Anayasa’nın 90. maddesi uyarınca, usulüne göre yürürlüğe konulmuş uluslararası anlaşmalar kanun hükmündedir. Türkiye’nin imzaladığı “11 Nolu Protokol ile Değişik İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşme’ye Ek 7 Nolu Protokol”ün 5. maddesi eşler arasında eşitliği düzenler ve ortak velayete imkan tanır. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2017 yılında verdiği kararla bu protokolü esas alarak ortak velayetin “kamu düzenine aykırı olmadığına” hükmetmiştir.
Ortak Velayetin Şartları
Mahkemenin ortak velayete karar verebilmesi için belirli şartların oluşması gerekir:
1. Anne ve Babanın Ortak Talebi
En önemli şart, her iki ebeveynin de ortak velayeti istemesi ve bu konuda anlaşmış olmasıdır. Taraflardan birinin itiraz etmesi durumunda hakim ortak velayete hükmedemez.
2. Çocuğun Üstün Yararı
Hakim, ortak velayetin çocuğun fiziksel, psikolojik ve sosyal gelişimi için yararlı olacağına kanaat getirmelidir. Eğer ebeveynler arasında sürekli çatışma varsa ve bu durum çocuğa zarar verecekse, ortak velayet talebi reddedilebilir.
3. İdrak Çağındaki Çocuğun Görüşü
Çocuk idrak çağında ise (genellikle 8 yaş ve üzeri), mahkeme çocuğun fikrini de alır. Çocuğun ortak velayeti isteyip istemediği değerlendirilir.
4. Ebeveynlerin İletişim Kurabilmesi
Ortak velayet, sürekli iletişim ve işbirliği gerektirir. Ebeveynlerin çocuk için bir araya gelebilme ve medeni bir şekilde karar alabilme yeteneğine sahip olmaları gerekir.
Sonuç
Ortak velayet, boşanmanın çocuklar üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak için ideal bir çözüm olabilir. Ancak uygulanabilmesi için ebeveynlerin yüksek düzeyde işbirliği içinde olmaları ve çocuğun menfaatini kendi çatışmalarının önünde tutmaları şarttır.
