Eski Hükümlü Çalıştırma Zorunluluğu Var mı?
Ceza infaz süreci tamamlanan bireylerin topluma kazandırılması ve iş gücü piyasasına dahil edilmesi, sosyal barışın tesisi için kritik öneme sahiptir. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 30. maddesi, bu amaca yönelik olarak belirli büyüklükteki işyerlerine kontenjan dahilinde istihdam yükümlülüğü getirmiştir. Ancak bu yükümlülüğün sınırları kamu ve özel sektör ayrımında netleşmektedir.
Kamu Kurumlarında Eski Hükümlü Kotası
İş Kanunu uyarınca, elli (50) veya daha fazla işçi çalıştıran kamu işyerleri için istihdam zorunluluğu şu şekilde düzenlenmiştir:
- %4 Engelli işçi,
- %2 Eski Hükümlü işçi çalıştırmakla yükümlüdürler.
Bu kontenjan dahilinde, sadece eski hükümlüler değil; terörle mücadele sırasında malul sayılmayacak şekilde yaralananlar (3713 sayılı Kanun kapsamında) da istihdam edilebilir. Kamu işverenleri bu kişileri meslek, beden ve ruhi durumlarına uygun işlerde görevlendirmek zorundadır.
Özel Sektör İşverenleri İçin Mevcut Durum
2008 yılında yapılan yasal değişiklikler neticesinde; özel sektör işverenleri için eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu kaldırılmıştır.
Hâlihazırda geçerli olan düzenlemeye göre, özel sektör firmalarının elli ve üzeri çalışanı olması durumunda sadece %3 oranında engelli işçi çalıştırma yükümlülüğü devam etmektedir. Eski hükümlü istihdamı ise özel sektör için zorunlu değil, gönüllülük esasına dayalı bir tercih niteliğindedir.
Denetim ve Müeyyideler
Kota dahilinde eski hükümlü çalıştırmak zorunda olan kamu kurumları, bu yükümlülüğe uymadıkları takdirde 4857 sayılı Kanun Md. 101 uyarınca idari para cezası ile karşılaşırlar. Çalıştırılmayan her bir kişi ve her ay için uygulanan bu cezalar, Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) tarafından takip edilir. Tahsil edilen paralar ise engellilerin ve eski hükümlülerin mesleki rehabilitasyonu ve kendi işlerini kurmaları için hazırlanan projelerin finansmanında kullanılır.
İstihdam Prosedürü
Eski hükümlülerin kamuya alımı, Kamu Kurum ve Kuruluşlarına İşçi Alınmasında Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik çerçevesinde, İŞKUR üzerinden ilan edilen münhal pozisyonlara yapılan başvurular ve merkezi sınav/kura yöntemleri ile gerçekleştirilir. İşverenlerin doğrudan alım yapması değil, İŞKUR kanalını kullanması yasal bir zorunluluktur.
Sonuç
Özetle; Türkiye’de özel sektörün eski hükümlü çalıştırma zorunluluğu bulunmamaktadır. Bu yükümlülük günümüzde sadece toplamda 50 ve üzeri işçisi bulunan kamu kurumları için %2 oranıyla geçerlidir. İş dünyasında dezavantajlı grupların yer alması sosyal sorumluluk açısından kıymetli olsa da, yasal yaptırım riski sadece kamu idareleri üzerinde bulunmaktadır.
